మాతృకావిలాసంలోని ఏకాక్షరనిఘంటువు - 18

 

మాతృకావిలాసంలోని ఏకాక్షరనిఘంటువు - 18

సాహితీమిత్రులారా!

మాతృకావిలాములోని ఏకాక్షర నిఘంటువు చివరి భాగం ..

క్షక్షాక్షీక్షీక్షుక్షూక్షేక్షైక్షోక్షౌక్షంక్షః ॥ 34 ॥

అథ క్షాదేః । క్షః క్షాంతః క్షా మహీ సీతా క్షిజ్యోతిః క్షీర్హుతాశనః ॥

క్షుః క్షుద్రో వాసవో వార్కః క్షూః పాపిష్ఠః ప్రణాశనః ॥ 103 ॥

క్షేః కర్షుకోऽథ క్షైర్మూర్ఖో జారః క్షోః క్షురకో వ్రణః ॥

క్షౌః ఖంజో ధరణీధర్తా క్షం క్షేత్రం క్షం పయో మధు ॥ 104 ॥

క్షః ప్రాగుక్తోऽపి క్షత్రేశః క్షమీ క్షయహరో హరిః ॥ 105 ॥

·         క్ష: ఓర్పు కలవాడు (క్షాంతః).

·         క్షా: భూమి (మహీ), సీతాదేవి.

·         క్షి: కాంతి (జ్యోతిః).

·         క్షీ: అగ్ని (హుతాశనః).

·         క్షు: నీచుడు, ఇంద్రుడు, సూర్యుడు.

·         క్షూ: పాపాత్ముడు, నాశనం చేసేవాడు.

·         క్షే: బాణము వేయువాడు.

·         క్షై: మూర్ఖుడు, విటుడు (జారుడు).

·         క్షో: మంగలి (క్షురకః), పుండు (వ్రణము).

·         క్షౌ: కుంటివాడు (ఖంజః), పర్వతము (ధరణీధర్తా).

·         క్షం: పొలము (క్షేత్రము), పాలు లేదా నీరు, తేనె (మధు).

·         క్షః: రాజు, క్షమ కలవాడు, విష్ణువు.

---

మాలేయం మాతృకావర్ణైః కృతా సౌభరిణా పురా ॥

విస్తృతాంగిరసా భూమౌ విద్వచ్చేతః ప్రసాదనీ ॥

అనేకార్థప్రదా పుంసాం కావ్యోత్సాహవతాం సదా ॥ 108 ॥

ఈ మాతృకా వర్ణమాల (ఏకాక్షర కోశము) పూర్వము సౌభరి మహర్షి చేత రచించబడింది. దీనిని అంగిరస మహర్షి భూమిపై విస్తరింపజేశాడు. ఇది పండితుల మనస్సులకు సంతోషాన్ని కలిగిస్తుంది. కవిత్వము చెప్పాలనే ఉత్సాహం కలవారికి ఇది ఎల్లప్పుడూ అనేక అర్థాలను ప్రసాదిస్తుంది.