Showing posts with label పాదభ్రమకం - గతిచిత్రం - శబ్దచిత్రం. Show all posts
Showing posts with label పాదభ్రమకం - గతిచిత్రం - శబ్దచిత్రం. Show all posts

Sunday, August 21, 2016

కాపిదీప్రప్రదీపికా


కాపిదీప్రప్రదీపికా


సాహితీమిత్రులారా!

పద్యంలోని పాదము సగము విలోమముగా రాసిన
ఆ పాదము పైనుండి క్రిందికి చదివినా
క్రిందినుండి పైకి చదివినా ఒకేలా ఉంటుంది.
దీన్ని అర్థపాదానులోమ ప్రతిలోమము లేదా పాదభ్రమకము అంటాము.
పాదభ్రమకాలు కొన్ని చూచి ఉన్నాము ఇప్పుడు మరొకటి చూడండి.

కాళీనానననాళీకా
రాధితాహిహితాధిరా
మాయాసామమసాయామా
కాపిదీప్రప్రదీపికా

కాళీ + పార్వతి యొక్క, ఇన - భర్తయిన శంకరుని,
ఆనననాళీక = వదనారవిందముచే, ఆరాధితా = స్తుతింపబడినది.
హిత = భక్తుల యొక్క, అది = మనోవ్యధను, రా = తొలగించునట్టి,
యామా = ఏ లక్ష్మిదావి, సా = (భక్తులయందు) దయయొక్క,
ఆయామా = దీర్ఘతకలదై ఒప్పుచున్నదో, సా = అట్టి లక్ష్మిదేవి,
 మమ = నాకు, కాపి = అనిర్వచనీయమైన,
దీప్రప్రదీపుకా = ఎప్పుడు ప్రకాశించు దీపిక అగుగాక!


Tuesday, August 16, 2016

రామా! నుత తనుమారా!


రామా! నుత తనుమారా!


సాహితీమిత్రులారా!

పద్యంలోని పాదం మొదటినుండి చదివినా చివరనుండి చదివినా
ఒకలాగే ఉంటే దాన్ని పాదభ్రమక పద్యంు అంటారు.
ఇలాంటివి గతంలో కొన్ని తెలుసుకొని ఉన్నాము.
ఇప్పుడు మరొక పాదభ్రమకం చూద్దాం.

రామా! నుత తనుమారా!
ధీమదవనధీ! వర వర! ధీనవదమధీ!
తామసజయ! యజసమతా!
నామగతాఘ! నయతత! యనఘతాగమనా!
                (హంసవింశతి - 4-241)
రామా = ఓరామా!, తను నుత మారా = పొగడ్తకెక్కిన
శరీరసౌందర్యములో మన్మథుని వంటివాడా!,
ధీమత్ = బుద్ధిమంతులను (సాధువులను),
అవనధీ = రక్షించుటయందు బుద్ధిగలవాడా,
వరరవ = కమ్మని కంఠస్వరముగలవాడా,
ధీ = బుద్ధకి, నవ = నూతన నూతనమునగా అలవడెడి,
దమ = ఇంద్రియ నిగ్రహము, శాంతి, ధీ = నికడగా గలవాడా,
తామసజయ = తమోగుణ ప్రధానులైన రాక్షసులు మొదలైన
దుష్టులను జయించినవాడా, అజసమతా = సాక్షాత్పరబ్రహ్మసామ్యము గలవాడా,
నామ = రామ అను నిజనామము పలుకుటచేతనే, గత = పోయిన,
అఘ = (ఆ పలికినవారి)పాపములుగలవాడా
నయతత = నీతిచే నిండినవాడా,
అనఘతా గమనా = పాపరహితుడను ప్రసిద్ధిని పొందినవాడా! రామా!

Sunday, May 1, 2016

"దామోదర రదమోదా"


"దామోదర రదమోదా"


సాహితీమిత్రులారా!
నిన్నటి రోజున పాదభ్రమకానికి ఉదాహరణగా ఒక శ్లోకం చూశాం కదా!
ఈ రోజు పాదభ్రమక పద్యం చూద్దాం.
ఇది "విక్రాల శేషాచార్యు"లవారి "శ్రీవేంకటేశ్వరచిత్రరత్నాకరం" ఉత్తర భాగంలోనిది.

దామోదర రదమోదా
రామా తతరా జయ యజరా తతమారా
రామా జని నిజ మారా
భూమా తతభూమతతమ భూతత మాభూ

ఇది ప్రతి పాదం ఎటునుంచి చదివినా ఒకలాగే ఉంటుంది.

(ర - జంకును, ద - ఖండించువాడా, మోదా - ఆనంద స్వరూపుడా
తత - విస్తృతమైన, రా - బంగారు కలవాడా, తత - అధకమైన,
మా - బుద్ధికి, రా - శాలయైనవాడా, రామా - లక్ష్మి వలన, జని - పుట్టుక కల,
నిజ - నిత్యుడైన, మారా - కాముడు కలవాడా, భూమా - విరాట్ స్వరూపుడా,
తత - పెద్దదియగు, భూ - భూదేవికి, మతతమ - మిక్కిలి ప్రియుడా, భూ - భూమివలె,
తత - గొప్పదియగు, మా - లక్ష్మికి, భూ - స్థానమైనవాడా, దామోదర ,
జయ - జయించుము.)