చిత్రకవితా ప్రపంచం

 మాతృకావిలాసంలోని ఏకాక్షరనిఘంటువు - 1

సాహితీమిత్రులారా!

        చాల రోజుల తరువాత ఈ రోజు బ్లాగ్ను  వ్రాస్తున్నాను. ఇప్పటి నుండి   ప్రతి రోజు పోస్ట్ పెట్టడానికి ప్రయత్నిస్తాను.  గతంలో ఏకాక్షర నిఘంటువును పోస్ట్ చేశాను. ఇది మాతృకా విలాసం అనే గ్రంథంలోనిది. తప్పక అందరూ దీన్ని ఉపయోగించుకోగలరని ఆశిస్తాను. 

                                                                                                   ధన్యవాదాలు.

                                                                                                            మీ 

                                                                                                 ఏ.వి.రమణ రాజు

కకాకికీకుకూకేకైకోకౌకంకః ॥ 1 ॥

కో బ్రహ్మ కా మహాదుర్గా, కిః సుగ్రీవో రమాపతిః ।

ఆఖండలోऽథ సూర్యోऽగ్నిర్వ్యాధిః కేక ఇత్యథాపి ॥ 1 ॥

కీర్గజస్తురగో వ్యాలో జారో జీవః పిపిలికా ।

ధరా రమా చ ద్విడ్బుద్ధః పురుషః పాటల గౌః ॥ 2 ॥

కుః పృథ్వీ కుః కుచః కూలం కూః కృత్యా భూరి ప్రహిః ॥

కేః ప్రాణోऽస్రం మదః సారః క్లీవః కైః ప్రణతః శుచిః ॥ 3 ॥

కోః కుక్కురో జనః శ్యావః పానశోకౌ చ కౌర్వృషః ॥

కం శిరః కం సుఖం తోయం పయో దుఃఖం విషం భయమ్ ॥ 4 ॥

ఈ శ్లోకంలో 'క' అనే అక్షరం వివిధ అచ్చులతో కలిసినప్పుడు (క, కా, కి, కీ, కు, కూ, కే, కై, కో, కౌ, కం, కః) వచ్చే అర్థాలను నిఘంటువు ఆధారంగా వివరించారు.

1. అక్షరాల వారీగా అర్థాలు:

·                  క: బ్రహ్మ, సూర్యుడు, అగ్ని, వాయువు, యముడు, ఆత్మ, శిరస్సు (తల), సుఖం.

·         కా: దుర్గాదేవి, లక్ష్మి (రమ), భూమి, సరస్వతి.

·         కి: సుగ్రీవుడు, విష్ణువు (రమాపతి), ఇంద్రుడు (ఆఖండలుడు), వ్యాధి.

·         కీ: ఏనుగు, గుర్రం, పాము (వ్యాళము), విటుడు (జారుడు), ప్రాణి, చీమ.

·         కు: భూమి, స్తనము, తీరము (కూలము).

·         కూ: చేతబడి (కృత్య), పెద్ద బావి.

·         కే: ప్రాణము, రక్తం, మదం, సారము, నపుంసకుడు.

·         కై: నమస్కరించినవాడు, పవిత్రుడు (శుచి).

·         కో: కుక్క, జనం, నలుపు (శ్యావ వర్ణం), పానము, శోకము.

·         కౌ: వృషభము (ఎద్దు), భూమి.

·         కం: శిరస్సు, సుఖం, నీరు, పాలు, దుఃఖం, విషం, భయం.

---

2. పద్యాంతరార్థం (భావానువాదం):

మొదటి పాదమైన "కకాకికీకుకూకేకైకోకౌకంకః" అనేది ఒక మంత్రం వలె పనిచేస్తుంది. దీనికి వ్యాఖ్యాతలు రెండు రకాలుగా అర్థం చెప్పారు:

మొదటి వివరణ:

"బ్రహ్మ (కో) యొక్క పుట్టుక స్థానమైన పద్మము (కా) ను, మంచు (కి) ఏ విధంగా నాశనం చేస్తుందో, ఆ మంచును నాశనం చేసే అగ్ని (కీ), ఆ అగ్నికి పుట్టుక స్థానమైన వాయువు (కు), ఆ వాయువు నుండి ఉద్భవించిన భీమసేనుడు లేదా హనుమంతుడు (కూ), వారి యొక్క బలము (కే) చేత వణికిపోయే శత్రువు (కై), ఆ శత్రువు యొక్క శోకాన్ని (కో) కలిగించేవాడు, వర్షాన్ని కురిపించే వీరుడు (కౌ), సుఖాన్ని (కం) ఇచ్చే జయము (కః) కలిగినవాడు ఎవరైతే ఉన్నారో ఆ విష్ణుమూర్తి మనల్ని రక్షించుగాక."

రెండవ వివరణ:

"బ్రహ్మ, దుర్గ, అగ్ని, బృహస్పతి, భూమి, శేషుడు, సూర్యుడు, పవిత్రుడైన విప్రుడు, ధర్మము, గంగాజలము - వీటన్నింటి స్వరూపమైన ఆ పరమాత్మ (విష్ణువు లేదా శివుడు) మనల్ని రక్షించుగాక."