Showing posts with label బంధ చిత్రము. Show all posts
Showing posts with label బంధ చిత్రము. Show all posts

Sunday, July 15, 2018

అనంతకవితాకాంచి


అనంతకవితాకాంచి




సాహితీమిత్రులారా!


నీవు
నేను
ఆద్యంతాలను కలిపే విడదీయరాని ముడులం
సౌందర్యగానం చేసే కడు తీయనైన సడులం

నీవు
నేను
భూత భవిష్యత్తులు సంధించే బిందువులం
పాత కొత్తలు ఒకటై చేరి పరిగెత్తే సింధువులం

నీవు
నేను
అశ్రుసాగరంలో ముత్యాలకై మునిగే కలాసులం
ఆనందసాగరపుటలలపై ఉరికే విలాసులం

నీవు
నేను
అనంత ప్రేమరాగపు ఆరంభ స్వరాలం
వినూత్న విశ్వసృష్టిలోని విచిత్ర రవాలం

ప్రేమికుల దినం సందర్భంగా ఏదైనా కొత్త విధమైన ఒక కవితను సృష్టించాలనే ఊహ నాకు కలిగింది. తెలుగులో ఇంతకు ముందు నేనెక్కడా చూడని ఒక చిత్రకవితను రూపొందించాను. మన చిత్ర కవిత్వాలలో కొన్ని నియమాలుంటాయి. అవి ఒక పద్యంలో మరో పద్యం రాయడమో (గర్భకవిత్వం), ఒక నమూనాకు సరిపోయేటట్లు పద్యాలను రాయడమో (బంధకవిత్వం), లేక పోతే అన్ని లఘువులు ఉండేటట్లో, గురువులు ఉండేటట్లో, పెదవులతో పలికే అక్షరాలు మాత్రమే వాడేటట్లో, ఇలా.

నేను పైన చెప్పిన కవితా పద్ధతికి అనంతకవితాకాంచి అని పేరు పెట్టినాను. ఈ కవిత ఒక పట్టీపైన రాయబడినది. కాంచి అంటే ఒడ్డాణము. అనంత అంటే అంతులేనిది. అంటే ఇది ఒక అంతులేని కవితా వృత్తము వంటిది. ఈ పట్టీకి సామాన్యమైన పట్టిలా రెండు కాక ఒకే ఉపరితలం (surface) ఉంటుంది. దీనిని సంస్థితిశాస్త్రంలో (topology) మోబియసు పట్టీ (Mobius strip) అంటారు. ఈ మోబియసు పట్టీ రీసైక్లింగ్ చిహ్నం. చీమలాటి కీటకం ఒకటి ఈ పట్టీపైన ఒక చోటినుండి బయలుదేరి నేరుగా నడిస్తే కొద్ది సేపటికి ఎక్కడ బయలుదేరిందో అక్కడికే మళ్లి వచ్చి చేరుతుంది. ఈ గుణమే దీనికి అనంతత్వాన్ని ఆపాదిస్తుంది. దీనిని ఉపయోగించి మోరిస్ ఎషర్ (Maurits Escher) ఒక కొయ్య శిల్పాన్ని కూడా చెక్కాడు. ఆంగ్లములో ఈ రకమైన కవితకు ఉదాహరణ లున్నవి.


మొదటి మెలిక
పై కవితలో నాలుగు పదాలు ఉన్నాయి, ఒక్కొక్క పదానికి నాలుగు పాదాలు. మొదటి రెండు పదాలను ఒక వైపు (వంగపండు రంగు కాగితంపై), చివరి రెండు పదాలను తలకిందులుగా మరోవైపు (తెల్లటి కాగితంపై) రాసి కాగితపు అంచులను సామాన్యంగా చేర్చకుండా ఒక మెలిక తిప్పి చేర్చాను. రెండు ఉపరితలాలను సరిగా గుర్తించడానికోసమే రెండు రంగులను వాడాను.


రెండవ మెలిక
మోబియసు పట్టీని మధ్యలో కత్తిరిస్తే అదనంగా ఇంకొక అర్ధ మెలికతో రెండింతల నిడివిగల పట్టీ లభిస్తుంది. ఇలా కత్తిరించిన దాన్ని మరో సారి కత్తిరిస్తే మనకు ఒకదానితో మరొకటి లంకె వేసికొన్నట్లు రెండు పట్టీలు దొరుకుతాయి. ఈ లంకె కత్తిరిస్తే తప్ప విడివడని ముడి.


మూడవ మెలిక
విధి కత్తెర వేటుకు తప్ప అవి తెగవు. మన ప్రేమికులు (నీవు, నేను) అలా వారి ప్రేమను కలుపుకొని అమరత్వాన్ని సాధించారు. ఇందులో మరొక చిత్రం ఏమంటే, కవితను ఏ పదముతోనైనా ప్రారంభించవచ్చు. నేను రాసిన విధంగానే చదువవలసిన అవసరం లేదు.
----------------------------------------------------------
రచన: జెజ్జాల కృష్ణ మోహన రావు, 
ఈమాట సౌజన్యంతో 

Wednesday, January 17, 2018

పాండురంగ మహాత్మ్యంలో ఖడ్గబంధం


పాండురంగ మహాత్మ్యంలో ఖడ్గబంధం



సాహితీమిత్రులారా!

తెనాలిరామకృష్ణుడు బంధకవిత్వం చెప్పినట్లు
ఎవరూ చెప్పలేదే ఇదేమిటానుకుంటున్నారా?
కాని ఇది వాస్తవం మన Dr. డి.యస్. గణపతిరావుగారు
ఒక బంధకవిత్వ రచయిత. ఆయన దృష్టిలో పడిన
ఈ పద్యంలో ఖడ్గబంధ లక్షణాలు కనిపించడంతో
ఆయన లోకానికి తెలియజేశారు వారిమాటల్లోనే
ఈ విషయం విందాం-

జయ విజయ పూర్వవిభవ! వి
జయ జయ కల్పనధురీణ! సమదదనుజరా
డ్జయ! సంరక్షిత భువనా!
జయజయ! సుగుణా!గుణాత్మ! జయ శార్ఙ్గధరా!
పాండురంగ మహత్మ్యము - 4 -91

విజయపూర్వకమగు సంపద కలవాడా! ( నీకెచ్చట
 విజయము కలిగిననూ తోడనే సంపద లభించుననుట)
విజయ కల్పనముచేయుటలో నిపుణుడా!
మదించిన రాక్షసరాజులను జయించినవాడా!
రక్షింపబడిన భువనములు కలవాడా!
చక్కనిగుణములు కలిగినవాడా!
ఓ శార్ఞ్గమును ధరించినవాడా!
నీకు జయము! జయమగుగాక!
ఈ పద్యమున ఒక "చిత్ర" మున్నది.
ఈ విషయము ఇప్పటివరకూ ఎవ్వరూ చూపి యుండలేదు.
ఆ అదృష్టము నాకు దక్కవలసియున్నది కాబోలును.
ఈ పద్యము "ఖఢ్గబంధము" నందు ఇముడును.
ఒక కవి బంధకవిత్వము వ్రాసినచో దానిని సూచింపవలెను.
లేనిచో గుర్తించుట సాధ్యము కాదు.
నాకు బంధకవిత్వముతో చిరుపరిచయముండుటచే
నేనీ విషయము గుర్తించితిని.
ఈ క్రింద పద్యమును బంధమునందిమిడ్చి
చిత్రము పొందుపరచుచున్నాను.
ఈ బంధమును గురించి *రెండుమాటలు*
రామకృష్ణుడు ఈ బంధము పనిగట్టుకుని వ్రాసినాడా?
అన్నది ప్రశ్న.
వ్రాసి యుండడనే నా నమ్మకము.
కారణములు వివరింతును.
దీనికి 2 కారణములు చెప్పవచ్చును.

1. పద్యము శార్ఙ్గధరా అని ముగించుట.
శార్ఙ్గము విష్ణువుయొక్క విల్లు.
నిజమునకు ఆతడు ఖడ్గబంధమే
చెయ్యబూనిన పద్యము "నందకధరా" అని
ముగించియుండెడివాడు.
ఎవరేని నందకధరా అనుపదము కందమున చివర
ఇముడజాలదందురేని ఖడ్గధరా అనియో
తత్ప్రత్యామ్నాయమో వాడియుండెడి వాడు.

2. కత్తి అంచుల వెంబడి అక్షరముల సంఖ్య
సమానముగా ఉండునట్లు చెప్పుట సాధారణము.
అప్పుడే బంధమునకు సౌష్ఠవము కలుగును.
కత్తి పై అంచు వెంబడి (నా - డ్జ) 9 అక్షరములు,
కత్తి క్రింది అంచు వెంబడి
(సు - ధ) 11 అక్షరములూ వచ్చెను.
ఇట్టివి బంధకవిత్వారంభకులు చేయు పొరపాట్లు.
ఇట్టి పొరపాటు రామకృష్ణుని వంటి వాడు సేయడు.
అయిననూ చిత్రముగా ఈ పద్యము ఖడ్గబంధమున
ఇమిడినది. ఇది యాదృచ్చకమే యని నా నమ్మకము.
మిగిలిన స్తుతిపద్యములలో కూడ ఏవేని బంధములు ఉన్నవా?
యనునది పరిశీలనార్హము.
ఇక్కడ చూడండి పై పద్యం బంధ చిత్రంగా-


Sunday, December 3, 2017

శైల బంధం


శైల బంధం




సాహితీమిత్రులారా!

కపిలవాయి లింగమూర్తి గారి
శ్రీమత్ప్రతాపగిరి ఖండములోని
శైలబంధం చూడండి-

ఇది కందపద్యంలో కూర్చబడింది-

ప్రణుతామర భూప! యధ
ర్వణ! భోగివిభూష! దేవ! అపరిమితాభా!
త్రిణయన! భవ! ఖండపరశు
గుణధుర్యా! దనుజడంబ కుంఠిత వీర్యా!

ఈ బంధం మధ్యలో ప్రతాపగిరిఖండం అని కూర్చబడింది.
పద్యాన్ని బంధం చూస్తూ చదవండి.




Friday, November 17, 2017

ఖడ్గ బంధం


ఖడ్గ బంధం




సాహితీమిత్రులారా!

ఖడ్గబంధం గురించి గతంలో తెలుసుకొని వున్నాము.
ఇక్కడ మరోమారు గుర్తు చేసుకుందాం.
ఇక్కడ మనం
మరింగంటి సింగరాచార్యు ప్రణీతమైన
దశరథరాజనందన చరిత్ర(నిరోష్ఠ్య రామాయణం)
నుండి చూద్దాం-
ఇది ఉత్సహ వృత్తంలో కూర్చబడింది

శౌరిశౌరిసూరివంద్యశాపతాపకోపనా
సూరి భూరివైరి హంససోమసోమ లోచనా
నారిదుర్విచారికర్ణ నాసికా విఖండనా
వారితోగ్రదైత్యగర్వ వన కృశానుపావనా
(దశరథరాజనందన చరిత్ర - 5-309)

బంధాన్ని పిడినుండి చదవడం మొదలు పెట్టాలి
పద్యాన్ని చూస్తూ బంధాన్ని చదివిన అది ఎలా
నడుస్తున్నది అవగతమౌతుంది ఇక చూడండి-



Monday, November 13, 2017

రాట్నబంధం


రాట్నబంధం




సాహితీమిత్రులారా!
రాట్నబంధం కూడ అనేక రకాలు
వానిలో చిత్రమంజరిలోని రాట్నబంధం
ఇది కందపద్యంలో కూర్చబడినది

శ్రీరమణా! నాగశయన!
నారాయణ! వరద! కంజనయనా! కృష్ణా!
వీరవర! వీనతురగా!
సారసనాభా! హరీ! వెసన్ నను గనుమా!

ఈ బంధం రాట్నచక్రం మధ్యనుండి ప్రారంభించి చదవాలి
చక్రం మధ్య చక్రంనుండి క్రిందికి వచ్చి వృత్తంగా చదివి
పట్టె క్రిందికిరావాలి దాని ద్వారా క్రింది పట్టెకు వచ్చిన
చివరికి పూర్తవుతుంది. పద్యం చూస్తూ బంధం చదివిన
పూర్తిగా అవగతమౌతుంది. ఇక చదవండి-


Saturday, November 11, 2017

అష్టదళపద్మబంధ గర్భ గుచ్ఛబంధము

అష్టదళపద్మబంధ గర్భ గుచ్ఛబంధము




సాహితీమిత్రులారా!

ఒక బంధములో మరో బంధం ఇమిడ్చిన
బంధచిత్రం ఇక్కడ చూద్దాం-
చిత్రమంజరిలోని ఈ పద్యం చూడండి-

మాణవకములో కూర్చబడినది.
సారవిచార! సరసా!
సారసనా! రాసరసా
సార! సదావాసరసా
సార! సమంథావిరసా!

సారసనా-(సారస-నా) - పద్మము నాభియందుగలవాడా(పద్మనాభా)
రాసరసాసార (రాస-రస-ఆసార)-
                       రాసక్రీడానంద వృష్టిగలవాడా
సదావాసరసాసార-(సదా-ఆవాస-రసా-సార)-
               ఎల్లప్పుడు నివసించు భూధనంగలవాడా
సమంథావిరసా-(స-మంథ-అవి-రసా)-
             మందర పర్వతమునందనురాగముతో కూడినవాడా

బంధాన్ని  పద్యాన్ని చూస్తూ చదివితే
విషయం అవగతం అవుతుంది
గుచ్ఛబంధాన్ని చూస్తే అందులో
అష్టదళపద్మబంధము కనిపిస్తుంది చూడండి-



Friday, November 10, 2017

ధనుర్బంధం


ధనుర్బంధం




సాహితీమిత్రులారా!


ధనుర్బంధాలు అనేకం ఉన్నాయి.
వాటిలో ఇక్కడ కపిలవాయి లింగమూర్తి కృత
శ్రీమత్ప్రతాపగిరిఖండములోనిది.

దీన్ని తేటగీతిలో కూర్చబడినది

మఘవ నుతగుణ మహిమ నామప్రశస్త
దేవ భవభయ భంజన దితిజ తిమిర
నాశ గురుగుణ పూజిత నతవితరణ
గోత్రధర నరవరరూప గుణవిశేష
(శ్రీమత్ప్రతాగిరిఖండము - 3- 101)

ఈ బంధాన్ని పద్యం చూస్తూ
చదివిన విషయం విదితమౌతుంది



Thursday, November 9, 2017

నాగబంధము


నాగబంధము




సాహితీమిత్రులారా!


నాగబంధం అనేక రకాలున్నాయి. వాటిలో ఇక్కడ
మరింగంటి సింగరాచార్య ప్రణీత
దశరథరాజనందన చరిత్రలోనిది
ఈ గ్రంథం పేరును ఒకమారు చదివి గమనించండి
మీ పెదవులు కలుస్తున్నాయేమో
ఇది తెలుగులో కూర్చిన
మొదటి నిరోష్ఠ్య కావ్యం
ఇది రాముని కథ తెలిపే నిరోష్ఠ్య రామాయణము.

ఈ బంధము చంపకమాలావృత్తములో కూర్చబడినది.

నరహరి ధీర సూరి వర నారద వర్ణిత గానలోల శ్రీ
వర కరుణా విచార కరివైరిహర స్థిర భోగపావనా
నిరత నవీన హార ధర నీరజ సద్మవిహా భూరతా
హరినగజాత సారసుత యాతత లంఘన చారువాససా
                                                                              (దశరథరాజనందన చరిత్ర - 5- 308)

ఇందులో నాగము తలనుండి తోకవరకు
చదువగా పై పద్యం కనిపిస్తుంది
ఇక చదవండి-



Wednesday, November 8, 2017

ఆందోళికా బంధం


ఆందోళికా బంధం




సాహితీమిత్రులారా!

ఆందోళిక అంటే పల్లకి
ఆందోళికా బంధం అనేకరకాలు ఉన్నాయి
వాటిలో ఇక్కడ చూడబోతున్న బంధం
బోడి వాసుదేవరావు కృత చిత్రమంజరిలోనిది.
ఇది కందపద్యంలో కూర్చబడింది

సారసనేత్రా! ధీరో
దారా! యరిదర! వరగిరిధర! మురహరణా!
సారరసాబ్ధీ! సారర
సారమణా! నిన్ బొగడ వశమె? నే సరసా!

సారరసాబ్ధీ - శ్రేష్ఠమైన కరుణారసమునకు సముద్రమువంటివాడా
సారరసా రమణా - యోగ్యయైన భూదేవికి భర్తయైనవాడా
సరసా (స-రస-అ)-
అమృత సమేతు(పాను)లైన దేవతల యందు గౌరవము గలవాడా

పద్యాన్ని చూస్తూ బంధాన్ని చదివితే
విషయం సులువుగా అర్థమౌతుంది
ఇక చదవండి-


Tuesday, November 7, 2017

క్షురికా బంధము


క్షురికా బంధము




సాహితీమిత్రులారా!

ఖడ్గ బంధాలలో ఇది ఒక రకము
క్షురిక అనే పదానికి శబ్దరత్నాకరంలో
మంగలికత్తి అనే అర్ఖం చెప్పబడింది.

బోడివాసుదేవరావు కృత చిత్రమంజరిలోని
క్షురికా బంధము ఇది.

సరోజ వృత్తం-
సారవీరకరప్రియా
మారమాదర మారసా
సారధీర సభారసా
సారభా సరధీరసా

సారవారకరప్రియా -
బలముగల వీరుల యొక్క కప్పమందు ప్రీతిగలవాడా
మారమాదర(మార-మా-ఆదర) -
మన్మథుని యొక్కయు లక్ష్మీదేవి యొక్కయు గౌరవముగలవాడా
మారసా(మార-సా)-
మన్మథుని వంటి దేహకాంతి గలవాడా
సారధీర - అనుత్తమమైన ధీరుడా
సభారసా(స-భా-సరా)-
కాంతితోడను భూదేవితోడను కూడినవాడా
సారభా(సార-భా)శ్రేష్ఠమైన స్వభావం కలవాడా
సరధీరసా(స-ర-ధీ-రసా)-
సమర్థమైన బుధ్యనురాగములతో కూడినవాడా



ఈ బంధము ఎడమ నుండి కుడికి పద్యములోని పూర్వార్థము సరిపోవును
కుడి నుండి ఎడమకు మిగిలిన ఉత్తరార్థము సరిపోవును గమనించగలరు.

Monday, November 6, 2017

మయూర బంధం


మయూర బంధం




సాహితీమిత్రులారా!


మయూర బంధాలు అనేక విధాలుగా ఉన్నాయి
కపిలవాయి లింగమూర్తిగారి
శ్రీమత్ప్రతాపగిరిఖండములోనిది
ఇక్కడ మనం చూడబోతున్న బంధం
ఇది ప్రమాణీ వృత్తంలో కూర్చబడినది.

పరాపరా పరంపరా!
సురాసురా సుఖాసుఖా!
చరాచరా చణంచణా!
జరాజరా జరంజనా!
(శ్రీమత్ప్రతాపగిరిఖండము -4-69)

ఈ బంధాన్ని పద్యం చూస్తూ(గమనిస్తూ)
చదివిన సులువుగా చదవగలరు
ప్రయత్నించండి-


Sunday, November 5, 2017

శంఖబంధం


శంఖబంధం




సాహితీమిత్రులారా!

కపిలవాయి లింగమూర్తిగారి
శ్రీమత్ప్రతాపగిరిఖండము లోని
శంఖబంధం చూడండి-
ఈ పద్యం ఆటవెలదిలో కూర్చబడినది.

శ్రీరమాధినాథ! పావన భావన!
భక్తలోకవరద! పరమపురుష!
విమలకమలనాభ! విభవామరస్తుత్య!
సరసిజాక్ష దేవ! సకలభావ!
                                               (శ్రీమత్ప్రతాపగిరిఖండము - 2- 90)

ఇందులో శ్రీతో ప్రారంభమై భావ తో అంతమవుతుంది
బంధం పద్యం గమనిస్తూ చదివితే సులువుగా చదవగలరు
చదవడం ప్రారంభించండి-


Saturday, November 4, 2017

ద్విచతుష్కచక్రబంధం


ద్విచతుష్కచక్రబంధం




సాహితీమిత్రులారా!

ద్విచతుష్కచక్రబంధం అంటే ఇందులో
రెండు చతురస్రాలు, ఒక వృత్తము ఉన్నాయి
వీనిలో పద్యం కూర్చబడింది. దీనిలో కూర్చిన
పద్యం సరోజవృత్తం. బోడివాసుదేవరావు కృత
చిత్రమంజరిలోనిది ఈ బంధం-

సరోజ వృత్తము-
శ్రీకరా! వరభూవరా!
భీకరారికులాపహా!
శ్రీక! రామరమావరా
భీక! రాజకుభృత్ పవీ!

బంధాన్ని మొదట వృత్తంలోని అక్షరాలను చదవాలి
అవి అన్నీ కలిసి రెండు పాదములకు సరిపోవును
ఇందులో. మిగిలిన పాదాలు చతరురస్రముల కలయికతో
ఏర్పడిన త్రిభుజములోని ఒక అక్షరము దానిక్రిందే ఉన్న
చతురస్రములోని అక్షరమును తీసుకుంటూ వృత్తాకారంలో వెళితే
మిగిలిన రెండు పాదాలు పూర్తవుతాయి.
ఇక చదవండి-


Monday, October 23, 2017

పావులూరి సుప్రభగారి - ద్వినాగబంధం


పావులూరి సుప్రభగారి -  ద్వినాగబంధం




సాహితీమిత్రులారా!

నాగబంధాలలో అనేక రకాలున్నాయి
వాటిలో ఇదోక రకమునకు చెందినది.
సుప్రభగారు పట్టుదలతో బంధలను
అల్లుతున్నారు వాటిలోని బంధము
ఈ నాగబంధము
కందపద్యం-
చారు కరుణాలవాలా
కూరిమితో కురిసిన పలుకులు ముదమిచ్చున్‌
చేరు గురు మ్రోల బాలా
పేరిమితో సరియని బిరబిర పదమిచ్చున్‌

ద్వినాగ బంధము అంటే రెండు నాగులు పెనవేసుకున్న
బంధం ఇది పద్యాన్ని బంధాన్ని చూస్తూ  చదివి గమనించండి.


Tuesday, September 12, 2017

ముక్తా గుచ్ఛ బంధం


ముక్తా గుచ్ఛ బంధం




సాహితీమిత్రులారా!

ముక్త అంటే ముత్తెము
గుచ్ఛము - గుత్తి
ముత్తెములతో కూర్చిన గుత్తి
ఈ బంధము-
వీటిలో రకాలున్నాయి.
ఈ క్రింది శ్లోకము ఒక రకానికి చెందిన
ముక్త గుచ్ఛబంధానికి ఉదాహరణ
ఈ శ్లోకము తిరుమల బుక్కపట్టణం అణ్ణయదేశిక
విరచిత చిత్రమాలికా నందలిది.

శ్రీధరం ధరాధరారి సోదరం దయాదరం
రంజితామరం ముద్గా సదావదాన్య శేఖరం
రంజదంఘ్రి కింకిణీ రవాయితాగమ స్వరం
జయామి మానసే వదానతేందు శేఖరమ్

దీనిలో ధ,ద,రం,శే,ఖ,రం,జ - అనేవి ఆవృత్తాక్షరాలుగా
ఉపయోగించడం జరిగింది.

      రా          యా
శ్రీరారిసోరం
   రం          రం 
ఇది మొదటి పాదంలోని అక్షరాల బంధనం
నిలువుగా ఉన్న పట్టీలో రెండవ పాదం నిలపడం జరిగింది
మూడవ పాదం పట్టీలో మొదటి వరులో కూర్చబడింది
నాలుగవ పాదం పట్టీలో చివరి వరుసలో కూర్చబడింది గమనించగలరు.
బంధం శ్లోకం చూస్తూ చదవడం వలన
సులువౌతుంది.


Sunday, September 3, 2017

కైవల్య స్థానమండల బంధము


కైవల్య స్థానమండల బంధము




సాహితీమిత్రులారా!

తిరుమల బుక్కపట్టణం అణ్ణయదేశిక విరచిత
చిత్రబంధ మాలికాలోనిది ఈ
కైవల్య స్థానమండల బంధం

శ్లోకం-
విధీశవినుతం విశ్వభావితం శ్రావితం భువి
లక్ష్మీ విభ్రమ విఖ్యాతం శ్రీశం స్వామినమాశ్రయే

దీనిలో మూడవ పాదం వరకు ప్రతి మూడవ అక్షరం
వి - వచ్చింది గమనించండి
శ్లోకం చూస్తూ బంధంలో చదవండి-
ప్రతి అక్షరాని ఒక సంఖ్యలు వేయబడ్డాయి
వాటిద్వారా శ్లోకాన్ని చదువుతూ వెళ్ళండి-


Sunday, August 13, 2017

చక్రబంధము


చక్రబంధము




సాహితీమిత్రులారా!

అష్టకాల నరసింహరాయశర్మగారి
తుకారామస్వామిచరిత్రములోనిది
చక్రబంధము
శార్దూలవిక్రీడితంలో కూర్చబడింది-

పక్షీంద్ర ధ్వజ చక్రధారి మహదాప ద్వారకా కామ్యదా
స్వక్షోణ్యుద్ధరణా మహాత్మ మనభూప్రాణాంతక ప్రీతిదా
వక్షప్రస్థిత పద్మజాత మధుజీవత్విణ్డితాంతాంబు దా
దక్షిణ్యాపగస్వతభక్త వనమందారా మదారిచ్ఛిదా
(తుకారామస్వామిచరిత్రము - 3- 106)

ఈ బంధములో 1వపాదము ఒక నిలువు వరుసలోను
2వ పాదం రెండవ నిలువు వరుసలోను
3వ పాదం మూడవ నిలువు వరుసలోను
చూడవచ్చు. నాలుగవపాదం చక్రం చుట్టూ
మూడవ పాదం చివరనుండి ప్రారంభమైనది
గమనించవచ్చు. మొదటి మూడు పాదాలలోను
10వ అక్షరం మ మధ్య అక్షరమౌతుంది అందువల్ల
అది చక్రం ఇరుసు(నాభి)లో కనిపిస్తుంది.
పక్షీంద్ర ధ్వజ! చక్రధారి! హదాప ద్వారకా! కామ్యదా!
స్వక్షోణ్యుద్ధరణా! మహాత్మ! నభూప్రాణాంతక ప్రీతిదా!
వక్షప్రస్థిత పద్మజాత! ధుజీవత్విణ్డితాంతాంబు దా!
దక్షిణ్యాపగస్వతభక్త వనమందారా మదారిచ్ఛిదా!

బంధం చూడండి-



Friday, August 11, 2017

మాలికా బంధము


మాలికా బంధము




సాహితీమిత్రులారా!


అష్టకాల నరసింహరాయశర్మగారి
తుకారామస్వామి చరిత్రలోనిది
మాలికా బంధము చూడండి-

మారాకారా! నిరాలంబ సురసుఖ సుసంభారదా రక్ష రమ్యా
కారా ఘోరాజిరాసా కమలమతమతా కాంతితాంతి ప్రతిష్ఠా
సారాచారా సురాధ్యక్ష శ్రుతిశ్రుతిశ్రుతా సాధుబంధుత్వ ధుర్యా
పారావారాప్త రామా ప్రకృత కృత కృపాభావ శ్రీవత్సవక్షా!
(తుకారామస్వామిచరిత్రము - 3- 105)

పద్యాన్ని చూస్తూ బంధాన్ని చదవండి-


Tuesday, August 1, 2017

రాట్న బంధం


రాట్న బంధం




సాహితీమిత్రులారా!


బోడివాసుదేవరావుగారి
చిత్రమంజరిలోని బంధం ఇది-
ఇది కందపద్యంలో కూర్చబడినది-

శ్రీరమణా! నాగశయన!
నారాయణ! వరద! కంజనయనా! కృష్ణా!
వీరవర! వీనతురగా
సారస నాభా! హరీ!  వెసన్ నను గనుమా!

ఈ పద్యం చూస్తూ బంధం చదవండి


Sunday, July 30, 2017

శరబంధము


శరబంధము




సాహితీమిత్రులారా!


వేదాంత దేశికుల పాదుకా సహస్రంలోని
చిత్రపద్ధతిలోని శ్లోకాలలోనిది ఈ శ్లోకం-
ఇది శరబంధములో కూర్చబడినది.
చూడండి-

సరాఘవా శ్రుతౌదృష్టాపాదుకా సనృపాసనా
సరాఘవాగతౌ శ్లిష్టా స్వాదుర్మే సదుపాసనా 
                                                       (పాదుకాసహస్రము - 923)

శ్రుతిగోచరమై, శ్రీరామసహితయై రాజసింహాసనమందు
అధిష్ఠించేది. భగవంతుని చరణ సంగతయై గమనమందు
వేగం కలది. సత్పురుషులకు ధ్యానరూపయైన పాదుకాదేవి
నాకు ఇష్టమైనది - అని భావం.

ఈ శ్లోకంలోని ఉత్తరార్థంనందలి మొదటి పదంలో
నాలుగక్షరా లున్నాయి. అందులో రెండవ అక్షరం
ర-ను ల-గా ఉచ్ఛరించ వచ్చును. రలయో రభేదః
అనే శబ్దశాస్త్రవాక్యప్రకారం. అది సలాఘవా - అవుతుంది.
ఈ బంధాన్ని శ్లోకాన్ని చూస్తూ చదవండి సులువుగా అర్థమౌతుంది.
చూడండి బంధాన్ని-