చారుచకోరక పూర్ణచంద్రమా!

చారుచకోరక పూర్ణచంద్రమా! 

సాహితీమిత్రులారా!

"ఎరగుడిపాటి వేంకటకవి" ప్రణీతమైన
"విష్ణుమాయావిలాసము"లోని
గుణిత పద్యం ఇక్కడ చూద్దాం-
గుణిత పద్యం అంటే
ఒక పద్యంలో ఒక అక్షరం(హల్లు) గుణింతం
ఉదాహరణకు క మొదలు కం వరకు
గుణింతము వచ్చేలా పద్యం కూర్చటం
కొన్ని సందర్భాలలో సగం పద్యంలో
ఒక అక్షరం(హల్లు) గుణింతం
మిగిలిన సగంలో మరో అక్షరం గుణింతం
కూర్చిన పద్యాలూ ఉన్నాయి.

కలిహర కాంతినీల కిటి గౌరవ కీర్తిరతా కుభృద్వరో
జ్జ్వల కరకూర్మరూప పరివర్ధిత కేశవకైటభారి కో
మల పదపద్మ కౌశల రమారత కంసవిమర్ధ వైరి హృ
జ్జలరుహ మిత్ర భక్తజన చారుచకోరక పూర్ణచంద్రమా!
                                                                            (విష్ణుమాయావిలాసము - 5 - 368)

దీనిలో మొదటి మూడు పాదాలలో క - గుణింతం వుంది
గమనించగలరు.

కలిహర కా ంతినీల కిటి గౌరవ కీర్తిరతా కుభృద్వరో
జ్జ్వలకర కూర్మరూప పరివర్ధిత కేశవకైటభారి కో
మల పదపద్మ కౌశల రమారత కంసవిమర్ధ వైరి హృ
జ్జలరుహ మిత్ర భక్తజన చారుచకోరక పూర్ణచంద్రమా!

గుణితపద్యం

గుణితపద్యం

సాహితీమిత్రులారా!

ఇంతకుముందు మనం గుణితపద్యం ఒకదాన్ని చూశాము.
అందులో పద్యం మొత్తం గుణితం ఉంది.
అది ఒక రకము కాగా సగం పద్యంలోనే గుణింమంతా రావడం రెండవ రకం గుణింత పద్యం.
అంటే ఒక పద్యంలో రెండు గుణింతాలు కూడా కూర్చిన వారున్నారు.
ఈ పద్యం గణపవరపు వేంకటకవి
"ప్రబంధరాజ వేంకటేశ్వర విజయవిలాసము"లోని
148వ పద్యం.

గడి గాటపు గిరి గీముల
గుడి గూబల గెబ్బు గైత గొల్లలు గౌలన్
(దడలుచు గండరిగర్వము
విడుతురు నీరిపులు జేరి వేంకటశౌరీ)

వరరాముఁగోరిరీతఁడు
గురురూపిమ రేవురైయెకుదిరిరొయొనరౌ
నరనాధునిరతినీచుల
నురినూకువనేర్పనైననోపికనౌఁగా
(ఉరిన్ - ఉచ్చులో, ఊకువన్ - పూనికను, ఏర్పన్ - ఏర్పరచుట)
ఈ పద్యంలో "ర" - మొదటి సగం పద్యంలోను, "న" - రెండవ సగం పద్యంలోను గుణితము కలదు.
(ఇది నాదెళ్ళ పురుషోత్తమకవి "అద్భుతోత్తరరామాయణము"లోనిది)

తస్క రాగ్రేసరా !

 తస్క రాగ్రేసరా !

సాహితీమిత్రులారా!
చిత్రకవిత్వంలో శబ్దచిత్రం ఒక భాగం అందులో  అనేక అంశాలు ఉన్నాయి
వాటిలో కొన్నిటిని ఇంతకు ముందు తెలుసుకొని ఉన్నాము.
ఇపుడు గుణిత చిత్రం గురించి కొంత తెలుసుకుందాము.
ఒక పద్యంలో ఒక హల్లుకు తలకట్టు మొదలు ఔత్వం వరకు లేదా
విసర్గవరకు కూర్చడం. ఉదాహరణకు రాధికా సాంత్వనము లోని ఈ పద్యం చూద్దాం.
ఇది ఒకరకమైన గుణితచిత్ర పద్యం

తరుణీ మన్మథ తామసాంత తిమిరోద్య చ్ఛాయ తీర్థాంఘ్రి పు
ష్కర మా తూర్ణగవైనతేయ హయ తేజస్సూర్యతైక్ష్ణ్యోజ్జ్వల
ధ్వర చక్రాయుధ తోయజాత నయనా తౌషార శుభ్ర ప్రభా
కర కీర్తి ప్రద తంద్రికేతర చిరాఖ్యా తస్క రాగ్రేసరా  (2-145)

ఇందులో "త" - గుణితం కూర్చబడినది. రంగులో ఇవ్వబడిన అక్షరాలను
చూస్తే తెలుస్తుంది. కాని ఇందులో "త, తా, తి, తీ, తూ, తే, తై, తో, తౌ, తం, త: "- లు మాత్రమే
కూర్చబడ్డాయి "ఎ,ఒ"-లు సంస్కృతంలో ఉండవు కావున వాటిని కూర్చరు.
మరోరకం గుణిత పద్యాన్ని తరవాత చూద్దాం.