Monday, September 20, 2021

నాచన సోముని చమత్కారం

నాచన సోముని చమత్కారం




సాహితీమిత్రులారా!



విద్వత్ప్రభువైన అనవేమారెడ్డిని
సంవత్సరానికొకసారి నాచనసోమనాథకవి
దర్శించేవారట. దర్శించి ఒక పద్యం చెప్పి
సన్మానం అందుకొనేవాడట.
ప్రతిరోజు ఆయనదగ్గరుండే కవులకు ఇది కన్నెర్రైంది.
 దీనితో రాజునకు లేనిపోని కొండేలు చెప్పారు.
విని విని ఒకసారి రాజుగారు సోమనకు కబురు పెట్టారు.
అప్పటికి 8 నెలలైంది. సోముడు రాజాజ్ఞప్రకారం వచ్చి
తన కవితా ప్రాభవాన్ని ప్రదర్శిస్తూ ఒక కందంలో
కొంతభాగం చెప్పి మిగతా భాగాన్ని
అక్కడి కవులను పూరించమని,
నాలుగునెలల తరువాత తాను
విజయదశమినాడు మిగతా భాగాన్ని
పూరిస్తానని చెప్పి వెళ్ళిపోయాడు.
ఆ పద్యం-

కొంచెపు జగముల లోపల
సంచితముగ నీదు కీర్తి అనవేమనృపా
మించెను..........

అనవేముడు తమ గొప్పలు చెప్పుకున్న
కవులను పూరించమని అడిగితే
వారు చేయలేక పోయారట.  చేయలేకపోయారు
అనటంకంటె వారుచేసినవి రాజుకు
నచ్చలేదు అనవచ్చు. విజయదశమి రానే వచ్చింది.
సోమన వచ్చాడు పూరించాడు  ఆ పూరణ-

కొంచెపు జగముల లోపల
సంచితముగ నీదు కీర్తి అనవేమనృపా
మించెను కరి ముకురంబున 
పంచాక్షరి శివుడు హరిఁబ్రపంచము వోలెన్


(ఓ అనవేమనృపాలా! అద్దంలో ఏనుగు ఉన్నట్లుగా,
పంచాక్షరి మంత్రంలో శివుడు ఉన్నట్లుగా విష్ణువు
 ప్రపంచమంతా ఉన్నట్లుగా ఈ కొంచెపు లోకంలో
నీ కీర్తి మించింది.)


Saturday, September 18, 2021

పాశ్చాత్యభాషలలో స్థాన చిత్రం

 పాశ్చాత్యభాషలలో స్థాన చిత్రం




సాహితీమిత్రులారా!



ఉచ్ఛరించబడే స్థానాలను అనుసరించి అక్షరాలను పద్యాల్లో ఉపయోగించి చూపటాన్ని స్థానచిత్రం అంటాం. పాశ్చాత్యభాషల్లో లిపోగ్రామట్టా (Lipo grammatta)అనే పద్ధతి ఒకటి ఉంది. దానిలో అర్థమేమంటే లెటర్ డ్రాప్పింగ్(Letter dropping)అని పేరు. దీన్ని వ్రాసేవారిని లిపో గ్రెమటిస్ట్ అంటారు.


ట్రైఫిడస్ (Tryphiodous) అనే గ్రీకు ప్రాచీన రచయిత యులిసెస్(Ulysses)సాహసయాత్రలను గురించి 24 ప్రకరణలుగల గ్రంథాన్ని కూర్చారు. అందులో గ్రీకు వర్ణమాలలోని పేర్లను ఒక్కొకప్రకరణానికి పేర్లు పెట్టాడు.అందులో ఆల్ఫా మొదటిప్రకరణం దీనిలో ఆల్ఫా అనే వర్ణం లేకుండా వ్రాశారు. బీటాలో లో బీటా ఉండదు, గామాలో గామా ఉండదు, డెల్టాలో డెల్టా ఉండదు ఈ విధంగా మొత్తం 24 ప్రకరణాలు కూర్చబడ్డాయి.


స్పానిష్ భాషలో లోప్ డె వేగ (Lope de vega)అనే నవలాకారుడు 5 నవలలను కూర్చాడు

వాటిలో ఒకదానిలో A అనే అచ్చువాడకుండా 

రెండవదానిలో E అనే అచ్చువాడకుండా, 

మూడవదానిలో I అనే అచ్చువాడకుండా, 

నాల్గవదానిలో O అనే అచ్చువాడకుండా, 

ఐదవదానిలో U అనే అచ్చువాడకుండా కూర్చారు

Thursday, September 16, 2021

ఆంగ్ల ఏకాచ్చు పద్యాలు

 ఆంగ్ల ఏకాచ్చు పద్యాలు




సాహితీమిత్రులారా!



తెలుగు, హిందీ, సంస్కృతంలో మాదిరే

ఆంగ్లంలోనూ ఒకే అచ్చును ఉపయోగించి 

కూర్చిన పద్యాలున్నాయి.

వీటిని యూని వోకలిక్ వర్సేస్ (Unin Vocalic Verses)అంటారు

ఇక్కడ కేవలం  ఐ (I)అనే అచ్చుతోటే కూర్చిన 

సాయంకాల వర్ణన పద్యం గమనించండి-

Idling, I sit in this mild twilight dim

Whilst birds, in wild, swift vigils circling skim

Light windo in sigling sink, till rising bright

Night's virgin pilgrim swims in vivid light.




Tuesday, September 14, 2021

భోజమహారాజు - సమస్యాపూరణలు - 5

 భోజమహారాజు - సమస్యాపూరణలు - 5




సాహితీమిత్రులారా!



ఒకరోజు భోజమహారాజు ధారానగరంలో విహరిస్తూ
దుర్గాదేవి ఆలయానికి పోగా అక్కడ ఒక యోగిని
ఒక కుర్రవానికి అనేకవిధాల లాలిస్తూ ముద్దుముచ్చట
లాడుతోంది. సర్వసంగ పరిత్యాగిగా ఉండవలసిన ఈమెకు
ఈ సంసారపు జంజాటము ఏమిటి అని అనుకొని. అయినా
ఆవిషయం తెలుసుకొందామని ఆమెతో -
 "అమ్మా! ఈ బాలుడు నీకేమి కావాలి? - అని ప్రశ్నించాడు.
దానికి ఆమె రాజును చూచి "మహాప్రభూ! ఈ కుర్రవాడు నాకు సోదరుడు,
మేనల్లుడు, మనుమడు, మామ, కొడుకు,పినతండ్రి, మరిది" - అని చెప్పింది.
ఈ విపరీతపు వావివరుస విని రాజు ఆశ్చర్యపోయాడు. మరునాడు
ఆ యోగిని చెప్పిన వావివరుసను ఒక సమస్యగా
కూర్చి పండితులందరికి ఇచ్చాడు -
సమస్య-
భ్రాత, ర్భ్రాతృవ్య, పౌత్ర, శ్వశుర, సుత, పితృ, వ్యేతి తం దేవరేతి

దీన్నివిన్న పండితులు ఏమీ చెప్పలేక ఉండగా
కాళిదాసు కాళికాప్రసాదంతో ఆ రహస్యాన్ని కనిపెట్టి ఇలా పూరించాడు.

జారోత్పన్నౌ తనయదుహితరౌ, దంపతీ దైవయోగా
ద్యోగిన్యా గర్హితా సా తదనుగమవశాద్యోగినీత్వం ప్రపేదే,
పశ్చాద్భార్యాకృతాంబాజనిత మధ శిశుం లాలయత్యబ్రవీత్సా
భ్రాతర్భ్రాతృవ్య పౌత్ర శ్వశుర సుత పితృవ్యేతి తం దేవరేతి


ఒక ఊరిలో ఒక జారిణి ఉండేది. ఆమె చిన్నవయసులో ఒకనితో
కలిసి ఒక కొడుకును కని అతన్ని పిల్లవాణ్ణి వదిలేసి ఇంకో ఊరిలో
ఇంకొకనితో ఉండెను. అతనివలన ఒక కుమార్తెను కని, వారిని వదలి
మరొక ఊరిలో వేశ్యావృత్తిలో ఉండినది. కొన్నాళ్ళకు ఆమెకు కలిగిన
కొడుకుకు, కూతురుకు దైవయోగంతో వివాహమయింది.
వారి జన్మరహస్యం గురించి ఒక యోగిని తెలియపరచడంతో
ఆ కన్య సంసారాన్ని వదలి యోగిని అయినది.(ఆమె భోజునికి కనిపించినది.)
ఆమె యోగిని అయిన తరువాత ఆమెను వెదకుచూ ఊరూరా తిరుగుతూ
కన్నతల్లి వేశ్యగా ఉన్న ఊరికి పోయి కామావేశంతో వేశ్యగా ఉన్న తల్లితో
కలియగా ఆమెకు ఒక కుమారుడు కలిగాడు. ఆ వేశ్య పిల్లవాన్ని విడిచిపెట్టింది.
ఆ శిశువు ఎట్లో ఈ యోగినికి దొరికాడు. ఆ యోగిని ఆత్మశక్తితో శిశువు
జన్మరహస్యం కనిపెట్టింది కావున ఇన్ని వావివరుసలు చెప్పింది.
వావివరుసలు-
1. సోదరుడు - తన తల్లి అయిన వేశ్యకు కుమారుడు కావున.
2. మేనల్లుడు - తను పెండ్లాడిన తన అన్నకు కొడుకు కావున.
3. మనుమడు - తనతల్లి అయిన వేశ్య తనభర్తకు భార్య అయింది. దీనివల్ల
                        తనతల్లి తనకు సవతి అయింది. ఆ సవితికి మొదట తనభర్త కొడుకు
                        కావున
                       తనభర్త తనకు కొడుకు అతని కొడుకు కావున మనుమడు

4. మామ - తనభర్తకు తల్లి అయిన వేశ్య తనకు అత్త, అత్త మొగుడు(తనభర్త)
                 తనకుమామ, ఈ వరుసన తనభర్త, ఈ పిల్లవాడు ఒకే గర్భవాసులు
                 అయినందున మామ.

5. కొడుకు - తనభర్తకు కొడుకు కావున తనకు కొడుకే

6. పినతండ్రి - తనతల్లికి మగడు తనభర్త. తనభర్తకు తనతల్లికి పుట్టినవాడు ఈ శిశువు.
                    తనతల్లికి భర్త అయిన వరుసలో తనకు తండ్రి, ఆ తండ్రికి ఈ శిశువు తమ్ముడు
                    కావున పినతండ్రి.
7. మరిది -  తనభర్తకు తల్లి అయిన వేశ్య తనకు అత్త ఆ అత్తకు రెండవ కొడుకు.
                  కావున భర్త తమ్ముడు మరిది

ఇన్ని సంబంధాలను మూడు పాదాలలో ఇమిడ్చి
సమస్యను పూర్తి చేశాడు కాళిదాసు.
అతని ఊహాపోహలకు ప్రతిభా విశేషానికి
భోజరాజు ఆశ్చర్యపడి
గొప్ప సన్మానము చేశాడు.

Sunday, September 12, 2021

ఆంగ్ల నామగోపనం

 ఆంగ్ల నామగోపనం




సాహితీమిత్రులారా!



తెలుగు, హిందీ, సంస్కృతం మొదలైన భాషల్లోలాగే

గ్రీకు, లాటిన్  ఆంగ్లము మొదలైన భాషల్లో కూడ చిత్రకవిత్వం ఉంది.

ఆంగ్లంలో అక్రోటిక్స్ (ACROSTICS ) అనే పేరున ఒక ప్రక్రియ ఉంది

దాన్ని మనం నామగోపనంగా గుర్తించవచ్చు. 

ఇక్కడ ఒక ఆంగ్ల నామగోపనం గమనిద్దాం-

Deep rolls on deep in thy majestic line

Rich music and the state liest march combine;

Yet who that hears its high hamonious strain

Decens not thy genius thou did'st half profane

Exhausting the great power of song on themes

Not worthy of its strong, effuflgent beams.

 DRYDENకవిని గురించిన ఈ పద్యంలో ప్రతిపాదం మొదటి అక్షరాన్ని కలుపగా కవిపేరు DRYDENవస్తుంది గమనించగలరు.

Friday, September 10, 2021

భోజమహారాజు - సమస్యాపూరణలు - 4

భోజమహారాజు - సమస్యాపూరణలు - 4




సాహితీమిత్రులారా!



భోజరాజు ఒకరోజు రాత్రి ఆకల్లాడక తీవ్రమైన ఉక్కతో
అంత:పురకాంతలను తాకనైనా లేక కేవలము
కనుసన్నలచేతనే ఆలింగనాదులన్నీ అనుభవించుచూ
సరససల్లాపమలచేతనే  కాలక్షేపము చేసి ఆ రాత్రి నిదురించెను.
మరునాడు సభలో తాను అనుభవించిన దాన్నిఒక సమస్యగా ఇచ్చాడు.
సమస్య - మరుదాగమవార్తయా2పి శూన్యే
              సమయే జాగ్రతి సంప్రవృద్ధతాపే

(గాలివచ్చు అనుమాట కూడలేని
   పెనువేసవికాలములో
  ఉమ్మదము, వేడిమి మిక్కిలి
  తీవ్రమవుచుండగా.....)

దీన్ని భవభూతి ఈవిధంగా పూరించాడు.
ఉరగీ శిశవే ఋభుక్షవే స్వా
మదిశత్ఫూత్కృతిమాననానిలేన

(ఆ సమయంలో ఆడుపాము ఆకలితో ఉన్న
తనపిల్లనోటిలో తన నోరుపెట్టి 'ఫూ' అని ఊది గాలిమేపు ఇచ్చెను.)

దానికి భోజుడు  - కవిచంద్రా! లోకోక్తిని చక్కగా సమర్థించి చెప్పావు
                         చాల సంతోషమైంది-
                                                         అని అన్నాడు.
తరువాత కాళిదాసు వైపుచూడగా
ఈవిధంగా పూరించాడు.

అబలాసు విలాసినో2స్వభూప
న్నయనై రేవ నవోపగూహనాని


(విలాసపురుషులు తమ ప్రియురాండ్ర ఎడ నూతన
ఆలింగనములను కన్నలచేతనే అనుభవించినవారైరి)
అని చెప్పగా
రాజు మనసులోని అభిప్రాయమునే
చూచినట్లు సూటిగా చెప్పినందులకు
చాల సంతోషముతో సన్మానము చేసెనట.

Wednesday, September 8, 2021

సంస్కృత సమస్యా పూరణ

 సంస్కృత సమస్యా పూరణ




సాహితీమిత్రులారా!



సంస్కృత సమస్య -
పురః పత్యుః కామాత్ శ్వశుర మియ మాలింగతి సతీ
(పతివ్రత అయిన స్త్రీ భర్త ఎదుట
 కోరికతో మామను కౌగిలించుకున్నది)


పూరణ-
తపాపాయే గోదావరతటభువి స్థాతుమనసి
ప్రవిష్టే తత్పూరం భగవతి మునౌకుంభజమషి
ద్రుతం లోపాముద్రా స్వయ మవికలం గంతు ముదితా
పురః పత్యుః కామాత్ శ్వశుర మియ మాలింగతి సతీ


అగస్త్యముని ప్రవాహంలో దిగి వెళుతుండగా,
ఆయన్ను చేరుకోవాలని నదిని దాటడానికి
కుండను సహాయంగా తీసుకున్నది లోపాముద్ర
- అని భావం.

అగస్త్యుడు కుంభసంభవుడు కావున కుండ లోపాముద్రకు
మామ అవుతాడు ప్రవాహాన్ని కుండసాయంతో దాటడం
లోక ప్రసిద్ధమేకదా కావున కవి ఈ విధంగా చమత్కారంగా
పూరించాడు.