మాతృకావిలాసంలోని ఏకాక్షరనిఘంటువు - 11
సాహితీమిత్రులారా!
మాతృకావిలాములోని ఏకాక్షరనిఘంటువు తరువాయి భాగం ..
.jpg)
దదాదిదీదుదూదేదైదోదౌదందః ॥ 18 ॥
అథ దాదేః । దః పాతా ఖండితా దాతా దా దాత్రీ ధారిణీ శుభా ॥
దిదినో దీః సుధానాథో దుర్దరిద్రీ కరో వరః ॥ 55 ॥
దూర్దుఃఖీ దేః స్మృతా జాయా డైర్మత్స్యో వామనో నభః ॥
దోర్హస్తశ్చరణః శిశ్నో దౌః స్వర్గః ప్రాణ ఆత్మజః ॥ 56 ॥
దం దానం శరణం కర్మ భవ్యం నూన మకిల్విషమ్ ॥
దః ప్రాగుక్తోऽపి
దధ్యాఢ్యో దమీ దానీ దయాపరః ॥ 57 ॥
· ద: రక్షకుడు (పాతా), ఖండించేవాడు, దాత (ఇచ్చేవాడు).
·
దా: ఇచ్చేది (దాత్రీ), ధరించేది
(ధారిణీ), శుభప్రదమైనది.
·
ది: పగలు (దినము).
·
దీ: చంద్రుడు (సుధానాథః).
·
దు: దరిద్రుడు, చెయ్యి, శ్రేష్ఠమైనవాడు.
·
దూ: దుఃఖము కలవాడు.
·
దే: భార్య (జాయా).
·
దై: చేప (మత్స్యః), వామనుడు, ఆకాశము
(నభః).
·
దో: చెయ్యి (హస్తము), కాలు
(చరణము), శిశ్నము.
·
దౌ: స్వర్గము, ప్రాణము, కుమారుడు
(ఆత్మజః).
·
దం: దానము, శరణు, కర్మ, శుభము
(భవ్యము), తక్కువైనది, పాపం
లేనిది.
·
దః: పెరుగుతో నిండినవాడు, ఇంద్రియ
నిగ్రహం కలవాడు (దమీ), దయాశీలి.
ధధాధిధీధుధూధేధైధోధౌధంధః ॥ 19 ॥
అథ ధాదేః । ధో ధర్మీ ధనవాన్ ధన్యో ధాతా విష్ణుర్వినాయకః ॥
ధా ధరిత్రీ రమా గౌరీ ధిర్ధర్మో ధీర్వృకోऽసురః
॥ 58 ॥
ధుః సూనుః కరో భారో ధేర్వృక్షో ధైశ్చ రావణః ॥
ధోః పాపీ వృషణః పూషా ధౌర్ధర్మః పృథివీ గిరా ॥ 59 ॥
ధం ధనం ధూననం దానం ధారణం కరణం సుఖమ్ ॥
ధః ప్రాగుక్తోऽథ
ధమ్మిల్లే బంధో ధన్వంతరిమృగః ॥ 60 ॥
· ధ: ధర్మపరుడు, ధనవంతుడు, ధన్యుడు, బ్రహ్మ (ధాతా), విష్ణువు, వినాయకుడు.
·
ధా: భూమి (ధరిత్రీ), లక్ష్మి
(రమా), పార్వతి (గౌరీ).
·
ధి: ధర్మము.
·
ధీ: తోడేలు (వృకః), అసురుడు
(రాక్షసుడు), బుద్ధి.
·
ధు: కుమారుడు (సూనుః), చెయ్యి, భారము.
·
ధే: వృక్షము.
·
ధై: రావణుడు.
·
ధో: పాపాత్ముడు, వృషణము, సూర్యుడు
(పూషా).
·
ధౌ: ధర్మము, భూమి, వాక్కు
(గిరా).
·
ధం: ధనము, కంపింపజేయడం
(ధూననము), దానము, ధరించడం, సుఖము.
·
ధః: కొప్పు (ధమ్మిల్లము), బంధము, ధన్వంతరి, జింక
(మృగః).
ననానినీనునూనేనైనోనౌనంనః ॥ 20 ॥
అథ నాదేః । నో నాట్యజ్ఞో నలో నమ్రో భావో నస్యో నరాంతకః ॥
నరనారీ సమూహేऽపి
నా పుమాన్ గరిమా తథా ॥ 61 ॥
నిర్దుర్గతిశ్చ నీ రాగో నుర్హస్తో నూః కలత్రవాన్ ॥
నేః సమో నైః కురంగో నిరాప్తిర్మాతాథ శోభనః ॥ 62 ॥
నోర్నిషేధః ఖలో భూమినైస్తరిః పురుషోమరః ॥
నం నేత్రమంజనం శ్రోత్రం కరణం కారణం సుఖమ్ ॥ 63 ॥
నః ప్రాగుక్తోऽథ నో
నీచో నఖేపధరోऽపరః ॥
· న: నాట్యం తెలిసినవాడు, నలుడు, వినయము కలవాడు (నమ్రః),
భావము, ముక్కుకు సంబంధించినది, మృత్యువు (నరాంతకః).
·
నా: మనుష్యు సమూహము, పురుషుడు, గొప్పతనము
(గరిమ).
·
ని: దుర్గతి (చెడు స్థితి).
·
నీ: అనురాగము.
·
ను: చెయ్యి (హస్తము).
·
నూ: భార్య కలవాడు (కలత్రవాన్).
·
నే: సమానమైనవాడు.
·
నై: జింక (కురంగః), తల్లి, మంగళకరమైనవాడు.
·
నో: నిషేధము (వద్దు అనడం), దుష్టుడు
(ఖలః), భూమి.
·
నౌ: పడవ (తరిః), పురుషుడు, దేవత
(అమరః).
·
నం: కన్ను (నేత్రము), కాటుక
(అంజనము), చెవి (శ్రోత్రము), కారణము, సుఖము.
·
నః: నీచమైనవాడు, గోళ్లు
కలవాడు.
.jpg)