మాతృకావిలాసంలోని ఏకాక్షరనిఘంటువు - 16

సాహితీమిత్రులారా!

మాతృకావిలాములోని ఏకాక్షరనిఘంటువు తరువాయి భాగం ..

శశాశీశీశుశూశేశైశోశౌశంశః ॥ 30 ॥

అథ శాదేః । శః శరణ్యశ్శవః శంభుః శా గౌరీ కమలాలయా ॥

శిః పక్షీ శీశ్చ సౌభాగ్యం శిశుః శుః శీకరో వలః ॥ 91 ॥

శూః శూద్రః శేః శిరీషోऽగః శైః స్మృతో ధుంధుహా నృపః ॥

శోర్దోషః శౌః శిశుః శంఖః శం సుఖం శరణం వపుః ॥ 92 ॥

శః ప్రాగుక్తోऽపి శమకః శమీ శాంతజనాలయ్యః ॥

·         శ: శరణు ఇవ్వదగినవాడు, శవము, శివుడు (శంభుః).

·         శా: పార్వతి (గౌరీ), లక్ష్మి (కమలాలయా).

·         శి: పక్షి.

·         శీ: సౌభాగ్యము, శిశువు.

·         శు: నీటి తుంపర (శీకరము), బలము.

·         శూ: శూద్రుడు.

·         శే: శిరీష వృక్షము, పర్వతము (అగః).

·         శై: ధుంధుహుడు అనే రాజు.

·         శో: దోషము.

·         శౌ: శిశువు, శంఖము.

·         శం: సుఖము, శరణు, శరీరము (వపుః).

·         శః: శాంతిని కలిగించేవాడు, శమీ వృక్షము, శాంత పురుషుల నివాసము.

---

షషాషిషీషుషూషేషైషోషౌషంషః ॥ 31 ॥

అథ షాదేః । షొ బాలః పాదహీనో నా వహ్నిః సూర్యో రణః కణః ॥ 93 ॥

పరిఖా షా ఖరీ షా వా షిః శంఖో వర్తులః స్మృతః ॥

షీః పుత్రః షుః ఖురః ప్రోక్తః షూః సోమో మ్లేచ్ఛ ఏవ చ ॥ 94 ॥

షేః సార్థః షైః స్వరః పారః షోర్దేహో మలినో జనః ॥

షౌః ఖట్వా ధరణీ బుద్ధిః షం సస్యం మధు ధారణమ్ ॥ 95 ॥

షః ప్రాగుక్తోऽపి స్వాపోऽథ గతిశీలో గవీశ్వరః ॥

·         ష: బాలుడు, కాలు లేనివాడు, అగ్ని, సూర్యుడు, యుద్ధము, కణము.

·         షా: అగడ్త (పరిఖా), ఆడగాడిద (ఖరీ).

·         షి: శంఖము, గుండ్రని వస్తువు.

·         షీ: పుత్రుడు.

·         షు: గుర్రపు గిట్ట (ఖురము).

·         షూ: చంద్రుడు, మ్లేచ్ఛుడు.

·         షే: గుంపు (సార్థః).

·         షై: స్వరము, అవతలి తీరము (పారః).

·         షో: శరీరము, మలినమైన వ్యక్తి.

·         షౌ: మంచము (ఖట్వా), భూమి, బుద్ధి.

·         షం: పంట (సస్యము), తేనె (మధు), ధారణ.

·         షః: నిద్ర (స్వాపః), వేగంగా వెళ్లేవాడు, ఎద్దు (గవీశ్వరః).

 

మాతృకావిలాసంలోని ఏకాక్షరనిఘంటువు - 15

సాహితీమిత్రులారా!

మాతృకావిలాములోని ఏకాక్షరనిఘంటువు తరువాయి భాగం ..

లలాలిలీలులూలేలైలోలౌలంలః ॥ 28 ॥

అథ లాదేః । లశ్చౌరో లవణాధీశో లవకో లక్ష్మణస్తథా ॥ 84 ॥

లా శోభా లా చ లలనా దాత్రీ రాత్రీ వసుంధరా ।

లిః సర్పో లీ ధరా లుర్భూ రుద్రో గరుడోऽరుణః ॥ 85 ॥

లైలైప్టో లైః కుశో రామో లోర్మత్స్యో లోః ప్రజాపతిః ॥

లం లక్షణం సుఖం నామ రక్షః శ్రోత్రం వచో విషమ్ ॥ 86 ॥

లః ప్రాగుక్తోऽపి లగుడో లలామాద్వ్యశ్చ లోలుపః ॥

·         ల: దొంగ (చౌరః), సముద్రుడు (లవణాధీశుడు), కోసేవాడు (లవకః), లక్ష్మణుడు.

·         లా: శోభ (అందం), స్త్రీ (లలనా), దాత్రి (ఇచ్చేది), రాత్రి, భూమి (వసుంధర).

·         లి: పాము (సర్పో).

·         లీ: భూమి (ధరా).

·         లు: భూమి, శివుడు (రుద్రుడు), గరుత్మంతుడు, సూర్యుని సారథి (అరుణుడు).

·         లై: కుశుడు (రాముని కుమారుడు), రాముడు.

·         లో: చేప (మత్స్యః).

·         లౌ: బ్రహ్మ (ప్రజాపతి).

·         లం: లక్షణము, సుఖము, పేరు (నామము), రాక్షసుడు (రక్షః), 

                చెవి (శ్రోత్రము), మాట (వచో), విషము.

·         లః: గద (లగుడము), గుర్తింపు చిహ్నము (లలామము), అత్యాశ కలవాడు (లోలుపః).

---

వవావివీవువూవేవైవోవౌవంవః ॥ 29 ॥

అథ వాదేః । వో గ్రామో వాతకీ వాలో వారుణీపానతత్పరః ॥ 87 ॥

వనసేవ్యథ వః పంగుర్వా సఖీ త్రిదశప్రసూః ॥

విః పక్షీ గరుడః సూర్యో జలధిః సోమ ఉచ్యతే ॥ 88 ॥

వీర్విష్ణుర్యుః పదాతిః స్యాద్వః సంయోగజ ఉచ్యతే ॥

వేః పారిజాతో వైః సారో వోః కాలో వౌః సుఖావహః ॥ 89 ॥

వం సురం వసనం రక్తం వపుర్వచనమాసురమ్ ॥

వః ప్రాగుక్తోऽపి బధిరో వణిక్పుంజో వనాలయ్యః ॥ 90 ॥

·         వో: గ్రామము, వాత రోగము కలవాడు, బాలుడు, మద్యపానము చేయువాడు.

·         వ: అడవిని సేవించేవాడు, కుంటివాడు (పంగుః).

·         వా: స్నేహితురాలు (సఖీ), దేవతల తల్లి (అదితి - త్రిదశప్రసూః).

·         వి: పక్షి, గరుత్మంతుడు, సూర్యుడు, సముద్రము (జలధిః), చంద్రుడు (సోమః).

·         వీ: విష్ణువు.

·         వు: కాలిబంటు (పదాతిః).

·         వూ: కలయిక వల్ల పుట్టినది (సంయోగజము).

·         వే: పారిజాత వృక్షము.

·         వై: సారాంశము (సారము).

·         వో: కాలము.

·         వౌ: సుఖాన్ని ఇచ్చేవాడు.

·         వం: సుర (మద్యము), వస్త్రము (వసనము), రక్తము, శరీరము (వపుః), అసుర వాక్కు.

·         వః: చెవిటివాడు (బధిరః), వర్తకుల సమూహము, అడవిలో నివసించేవాడు.

మాతృకావిలాసంలోని ఏకాక్షరనిఘంటువు - 14

 

మాతృకావిలాసంలోని ఏకాక్షరనిఘంటువు - 14

సాహితీమిత్రులారా!

మాతృకావిలాములోని ఏకాక్షరనిఘంటువు తరువాయి భాగం ..

యయాయీయీయుయూయేయైయోయౌయంయః ॥ 26 ॥

అథ యాదేః । యో యజ్ఞశ్చైవ యస్తోయం సుదేవీసూనురీశ్వరః ॥

యా యోనిర్విశ్వ సంగ్రామో యీర్గజః సారవిద్రుమః ॥ 79 ॥

యుః సర్పో యూః స్మృతా యూకా యేః సార్థో యైశ్చ వాసవః ॥

యోర్యాదో యౌః కణః స్వర్గో యం యత్నః కరణం మధు ॥ 80 ॥

యః ప్రాగుక్తోऽపి యమరాడ్ యమీ యమలజః పుమాన్ ॥

·         య: యజ్ఞము, నీరు (తోయము), ఈశ్వరుడు.

·         యా: పుట్టుక స్థానము, ప్రపంచము, యుద్ధము.

·         యీ: ఏనుగు, పగడము (విద్రుమము).

·         యు: పాము.

·         యూ: పేను (యూకా).

·         యే: గుంపు (సార్థః).

·         యై: ఇంద్రుడు (వాసవః).

·         యో: జలచరము (యాదః).

·         యౌ: కణము, స్వర్గము.

·         యం: ప్రయత్నము (యత్నము), ఇంద్రియము, తేనె (మధు).

·         యః: యమధర్మరాజు, ఇంద్రియ నిగ్రహం కలవాడు (యమీ).

--------------------------------------------------------------------------------

రరారిరీరురూరేరైరోరౌరంరః ॥ 27 ॥

అథ రాదేః । రో రమేశోऽథ రః కామో వహ్నిః సూర్యోऽథ తోయధిః ॥ 81 ॥

లక్ష్మీ రాః సమృద్ధిః స్యాద్రిః కర్పూరో మహేశ్వరః ॥

రీః కామీ నృగపత్నీ రీ రుమృగో రూః ప్రజాపతిః ॥ 82 ॥

రేః ఖేదో నీచసంబుద్ధీ రైః కృష్ణో వర్ణ ఉచ్యతే ।

రోః శేషో రౌర్భవః స్వర్గే రం రక్తం రోధనం ధనమ్ ॥ 83 ॥

రః ప్రాగుక్తోऽపి రక్తాఢ్యో రజనీపతిరేవ చ ॥

·         ర: మన్మథుడు (కామః), అగ్ని (వహ్ని), సూర్యుడు, సముద్రము (తోయధి).

·         రా: లక్ష్మి, సమృద్ధి (ఐశ్వర్యము).

·         రి: కర్పూరము, శివుడు (మహేశ్వరః).

·         రీ: కామము కలవాడు, నృగ మహారాజు భార్య.

·         రు: జింక (మృగము).

·         రూ: బ్రహ్మ (ప్రజాపతి).

·         రే: దుఃఖము (ఖేదము), నీచుడిని పిలిచే పిలుపు (నీచసంబుద్ధి).

·         రై: శ్రీకృష్ణుడు, వర్ణము (రంగు).

·         రో: విష్ణువు (రమేశుడు), ఆదిశేషుడు.

·         రౌ: శివుడు (భవః), స్వర్గము.

·         రం: రక్తము, ఆటంకము (రోధనము), ధనము.

·         రః: ఎర్రని రంగు కలవాడు, చంద్రుడు (రజనీపతి).

---