మాతృకావిలాసంలోని ఏకాక్షరనిఘంటువు - 14

 

మాతృకావిలాసంలోని ఏకాక్షరనిఘంటువు - 14

సాహితీమిత్రులారా!

మాతృకావిలాములోని ఏకాక్షరనిఘంటువు తరువాయి భాగం ..

యయాయీయీయుయూయేయైయోయౌయంయః ॥ 26 ॥

అథ యాదేః । యో యజ్ఞశ్చైవ యస్తోయం సుదేవీసూనురీశ్వరః ॥

యా యోనిర్విశ్వ సంగ్రామో యీర్గజః సారవిద్రుమః ॥ 79 ॥

యుః సర్పో యూః స్మృతా యూకా యేః సార్థో యైశ్చ వాసవః ॥

యోర్యాదో యౌః కణః స్వర్గో యం యత్నః కరణం మధు ॥ 80 ॥

యః ప్రాగుక్తోऽపి యమరాడ్ యమీ యమలజః పుమాన్ ॥

·         య: యజ్ఞము, నీరు (తోయము), ఈశ్వరుడు.

·         యా: పుట్టుక స్థానము, ప్రపంచము, యుద్ధము.

·         యీ: ఏనుగు, పగడము (విద్రుమము).

·         యు: పాము.

·         యూ: పేను (యూకా).

·         యే: గుంపు (సార్థః).

·         యై: ఇంద్రుడు (వాసవః).

·         యో: జలచరము (యాదః).

·         యౌ: కణము, స్వర్గము.

·         యం: ప్రయత్నము (యత్నము), ఇంద్రియము, తేనె (మధు).

·         యః: యమధర్మరాజు, ఇంద్రియ నిగ్రహం కలవాడు (యమీ).

--------------------------------------------------------------------------------

రరారిరీరురూరేరైరోరౌరంరః ॥ 27 ॥

అథ రాదేః । రో రమేశోऽథ రః కామో వహ్నిః సూర్యోऽథ తోయధిః ॥ 81 ॥

లక్ష్మీ రాః సమృద్ధిః స్యాద్రిః కర్పూరో మహేశ్వరః ॥

రీః కామీ నృగపత్నీ రీ రుమృగో రూః ప్రజాపతిః ॥ 82 ॥

రేః ఖేదో నీచసంబుద్ధీ రైః కృష్ణో వర్ణ ఉచ్యతే ।

రోః శేషో రౌర్భవః స్వర్గే రం రక్తం రోధనం ధనమ్ ॥ 83 ॥

రః ప్రాగుక్తోऽపి రక్తాఢ్యో రజనీపతిరేవ చ ॥

·         ర: మన్మథుడు (కామః), అగ్ని (వహ్ని), సూర్యుడు, సముద్రము (తోయధి).

·         రా: లక్ష్మి, సమృద్ధి (ఐశ్వర్యము).

·         రి: కర్పూరము, శివుడు (మహేశ్వరః).

·         రీ: కామము కలవాడు, నృగ మహారాజు భార్య.

·         రు: జింక (మృగము).

·         రూ: బ్రహ్మ (ప్రజాపతి).

·         రే: దుఃఖము (ఖేదము), నీచుడిని పిలిచే పిలుపు (నీచసంబుద్ధి).

·         రై: శ్రీకృష్ణుడు, వర్ణము (రంగు).

·         రో: విష్ణువు (రమేశుడు), ఆదిశేషుడు.

·         రౌ: శివుడు (భవః), స్వర్గము.

·         రం: రక్తము, ఆటంకము (రోధనము), ధనము.

·         రః: ఎర్రని రంగు కలవాడు, చంద్రుడు (రజనీపతి).

---

 

మాతృకావిలాసంలోని ఏకాక్షరనిఘంటువు - 13

సాహితీమిత్రులారా!

మాతృకావిలాములోని ఏకాక్షరనిఘంటువు తరువాయి భాగం ..

భభాభిభీభుభూభేభైభోభౌభంభః ॥ 24 ॥

అథ భాదేః । భో భయానక ఇష్టఘ్నో భటః సోమో భయాతురః ॥ 72 ॥

భా దీప్తిః ప్రతిభా వాణీ కాంతిశ్శాలా సముద్మనా ॥

భిః పక్షీ భీ చ భీతిరస్యాద్ భుర్భుజంగోऽథ భూర్మహీ ॥ 73 ॥

జాతాజాతశ్చ భేః కాంతిర్బ్రహ్మా వరుణో యమః ॥

భైః ప్రహారోऽథ భీరుః స్యాద్ భోః కంసో భౌ రమాపతిః ॥ 74 ॥

భం నక్షత్రం భయం బ్రహ్మ భరణం ధరణం యమః ॥

భః ప్రాగుక్తో భరాక్రాంతో భవభీతో భవానుగః ॥ 75 ॥

·         భ: భయంకరుడు, సైనికుడు (భటుడు), చంద్రుడు (సోమః).

·         భా: కాంతి (దీప్తి), తెలివితేటలు (ప్రతిభ), వాక్కు, ఇల్లు (శాలా).

·         భి: పక్షి.

·         భీ: భయము.

·         భు: పాము (భుజంగము).

·         భూ: భూమి.

·         భే: కాంతి, బ్రహ్మ, వరుణుడు, యముడు.

·         భై: దెబ్బ (ప్రహారము), పిరికివాడు (భీరువు).

·         భో: కంసుడు.

·         భౌ: విష్ణువు (రమాపతి).

·         భం: నక్షత్రము, భయము, పరబ్రహ్మము, భరించడం, ధరించడం, యముడు.

·         భః: శివ భక్తుడు (భవానుగుడు).

---

మమామిమీముమూమేమైమోమౌమంమః ॥ 25 ॥

అథ మాదేః । మో మహేశోऽథ మః స్తోమః సోమో రామో రణో గజః ॥

మా జాలంధ్రీ వ్యథా లక్ష్మీర్మాతా మా మాస ఈరితః ॥ 76 ॥

మిః కర్ణో మీర్మహాబాహుర్ముర్మాతా మూర్మహాబలః ॥

మేః సారంగోऽథ మైః పూషా సారథిః ప్రణతోవరః ॥ 77 ॥

మోః పత్నీ మౌః సురావాసో మంగళం మలినం ఫలమ్ ॥

మః ప్రాగుక్తోऽపి మతిమాన్ మణివేధకరః పుమాన్ ॥ 78 ॥

·         మ: శివుడు (మహేశుడు), సమూహము (స్తోమః), చంద్రుడు, రాముడు, యుద్ధము, ఏనుగు.

·         మా: లక్ష్మి, తల్లి, నెలను (మాసము), బాధ (వ్యథ).

·         మి: చెవి (కర్ణము).

·         మీ: గొప్ప బాహువులు కలవాడు.

·         ము: తల్లి.

·         మూ: గొప్ప బలవంతుడు.

·         మే: చాపము (సారంగము).

·         మై: సూర్యుడు, సారథి.

·         మో: భార్య (పత్నీ).

·         మౌ: దేవతల నివాసం.

·         మం: మంగళము, మురికి (మలినము), ఫలము.

·         మః: బుద్ధిమంతుడు.

 

మాతృకావిలాసంలోని ఏకాక్షరనిఘంటువు - 12

సాహితీమిత్రులారా!

మాతృకావిలాములోని ఏకాక్షరనిఘంటువు తరువాయి భాగం ..

పపాపిపీపుపూపేపైపోపౌపం పః ॥ 21 ॥

అథ పాదేః । పః పాపీ పాలకో గంతా పూషా వృషణ ఆత్మజః ॥ 64 ॥

పాऽపర్ణా పిః పవిత్రోऽగ్నిః పీ స్మృతార్థే పిపీలికా ।

పుః పుత్రః పూః పురం దేహః పేః పేషీ పైశ్చ గాలవః ॥ 65 ॥

పోః పౌత్రః పౌః పుమాన్ భూమిః పం ప్రమాణమృణం పయః ॥

పః ప్రాగుక్తోऽపి పో విష్ణుర్నృపో మాతా పితా గురుః ॥ 66 ॥

·         ప: పాపాత్ముడు, రక్షకుడు (పాలకుడు), వెళ్లేవాడు, సూర్యుడు, 

         వృషణము, కుమారుడు (ఆత్మజుడు).

·         పా: పార్వతి (అపర్ణ).

·         పి: పవిత్రమైనవాడు, అగ్ని.

·         పీ: పిపీలిక (చీమ).

·         పు: పుత్రుడు.

·         పూ: పట్టణము (పురము), శరీరము (దేహము).

·         పే: కండరము (పేశీ).

·         పై: గాలవ మహర్షి.

·         పో: మనుమడు (పౌత్రుడు), విష్ణువు.

·         పౌ: పురుషుడు, భూమి.

·         పం: ప్రమాణము, రుణము (అప్పు), నీరు లేదా పాలు (పయస్).

·         పః: రాజు, తల్లి, తండ్రి, గురువు.

---

ఫఫాఫిఫీఫుఫూఫేఫైఫోఫౌఫంఫః ॥ 22 ॥

అథ ఫాదేః । ఫః ఫణీ ఫలదో వృక్షో ఫల్గుః ఫో మావ ఈరితః ॥

ఫా ఫాలికా చ ఫా జాలం ఫా ఫూత్కారవతీ విషా ॥ 67 ॥

ఫిః శబ్దో విబుధే ప్రోక్తః ఫీర్వాయుః కరణోऽనలః ॥

ఫుః కార్త్తికోऽథ ఫూః సర్పో వాసవః శరణాగతః ॥ 68 ॥

ఫేః ఫాల్గునోऽథ ఫైః శంఖః ఫోః కాలః ఫౌః ఫణీశ్వరః ॥

గర్గో ద్రోణో రణః ప్రాణః ఫం ఫల్గు చారు వా స్మృతమ్ ॥ 69 ॥

ఫః ప్రాగుక్తో భాష్యకర్తా ॥

·         ఫ: పాము (ఫణి), పలాలనిచ్చే చెట్టు, ఫల్గు నది.

·         ఫా: నాగలి (ఫాలికా), జాలము, విషము.

·         ఫి: శబ్దము, పండితుడు.

·         ఫీ: వాయువు, ఇంద్రియము, అగ్ని.

·         ఫు: కార్తీక మాసము.

·         ఫూ: పాము, ఇంద్రుడు, శరణు కోరినవాడు.

·         ఫే: ఫాల్గుణ మాసము.

·         ఫై: శంఖము.

·         ఫో: కాలము.

·         ఫౌ: ఆదిశేషుడు (ఫణీశ్వరుడు), గర్గ మహర్షి, ద్రోణాచార్యుడు, యుద్ధము, ప్రాణము.

·         ఫం: అందమైనది (చారు), తక్కువైనది.

·         ఫః: భాష్యకర్త (పతంజలి వంటి వారు).