Sunday, March 7, 2021

అంకెల పద్యం

అంకెల పద్యం




సాహితీమిత్రులారా!



ఈ పద్యంలో అన్నీ అంకెలే కనిపిస్తాయి గమనించండి 

వాటి అర్థం ఎలా తీసుకోవాలో క్రింద వివరించుకుందాం-


ఇంచుక చతుర్థజాతుఁడు

పంచమమార్గమున నేఁగి ప్రథమతనూజన్

గాంచి తృతీయంబప్పురి

నించి ద్వితీయంబు దాగి నృపుకడకేగెన్


ఈ పద్యంలో ప్రథమ, ద్వితీయ, తృతీయ, చతుర్థ, పంచమ అనే 

ఐదు అంకెలున్నాయి. వీటి అర్థం తెలిస్తే పద్యం సులువుగా అర్థమౌతుంది.

ఈ ఐదు అంకెలు పంచభూతాలుగా ఒక క్రమసంఖ్యను తీసుకుంటే

ఈ విధంగా గుర్తించవచ్చు. ప్రథమం - భూమి, ద్వితీయం - నీరు, 

తృతీయం-అగ్ని, చతుర్థం - గాలి, పంచమమం - ఆకాశం.

ఇక పద్యం అర్థంలో కెళితే-

చతుర్థం - గాలి, గాలికుమారుడు - హనుమంతుడు,

అయిదవది - ఆకాశం - గుండా లంక చేరి,

ప్రథమం - భూమికుమార్తె అయిన సీతను చూచి,

ద్వితీయం నీరు(సముద్రం) దాటి నృపతి(రాజు - శ్రీరాముని)

దగ్గరికెళ్లాడు - అని భావం. 

Friday, March 5, 2021

పొడుపు పద్యం

 పొడుపు పద్యం




సాహితీమిత్రులారా!



ఈ పొడుపు పద్యం చూడండి

సమాధానం చెప్పగలరేమో


ముక్కున పైనము నడచును

ప్రక్కను నోరుండు గాలి పారణసేయున్

గ్రక్కునవేసిన కూయును

మక్కువతోదీని దెలియు మనుజులు గలరే


ముక్కపై నడుస్తుందట

ప్రక్కన నోరుంటుందట

గాలిని తింటుందట

వేయగానే కూస్తుందట

ఏమిటో చెప్పమంటున్నాడు కవి-


సమాధానం - బొంగరం

Wednesday, March 3, 2021

పొడుపు పద్యం

 పొడుపు పద్యం





సాహితీమిత్రులారా!



ఈ శ్లోకం చూడండి

సమాధానం చెప్పగలరేమో

అంధకార సమం వస్తుః

వస్తునామత్రయాక్షరం

కకారాది కకారాంతం

షణ్మా సంచితయేద్బధః


అంధకారంతో సమానమైత వస్తువట

సమాధానం మూడక్షరాలతో ఉంటుంది

క-తో ప్రారంభం కావాలి

అలాగే కకారంతో అంతం కావాలి

చెప్పగలరేమో ఆలోచించండి-


సమాధానం - కాటుక

అంధకారంతో సమానమైనది

మూడక్షరాలు కలది

మొదట చివర క-తోనే ఉంది

సరిపోయిందికదా సమాధానం.

Monday, March 1, 2021

ఐ-త్వంతో పద్యం

 ఐ-త్వంతో పద్యం





సాహితీమిత్రులారా!



ఒక శ్లోకం లేదా పద్యంలో ఒకేఒక స్వరం(అచ్చు)వాడితే

అది ఏకస్వరచిత్రం దానిలో కేవలం దీర్ఘస్వరాలనే వాడితే

అది దీర్ఘ ఏకస్వరచిత్రం అవుతుంది.

ఈ శ్లోకం చూడండి.

వైధై రైనై రైశై రైంద్రై రైజై రైలై ర్జైనై: సైద్ధై:

మైత్రై ర్నైకై ర్దై ర్యై ర్వై రై దై: స్వై: స్వైరై ర్దేవైస్తైస్తై:

                                                                                       (సరస్వతీకంఠాభరణము)

దీనిలో అంతటా "ఐ" -త్వమే ఉపయోగించి

శ్లోకం కూర్చడమైనది.

కావున దీన్ని

"ఐ" - త్వ శ్లోకం అనికూడా పిలువవచ్చు.

అర్థం - బ్రహ్మ, విష్ణువు, ఈశ్వరుడు, ఇంద్రుడు, మన్మథుడు, భూమి,

జినుడు, సిద్ధులు, సూర్యుడు కుబేరుడు అనువారికి సంబంధించిన

వారిచేత, అనేక దేవతల చేతను సుష్టుగా ఒసగబడిన

వారివారి ధైర్యములచేత సమగ్రముగా సమృద్ధి నొందుదును.

Saturday, February 27, 2021

పొడుపు పద్యం

 పొడుపు పద్యం





సాహితీమిత్రులారా!



పొడుపు పద్యం చదవండి

ఆలోచించండి 

అర్థం చెప్పగలరేమో

చూడండి.


పంచాంగమగగమారె వైకుంఠుఁడొకసారి

         రక్తబీజమగ పైన వ్రాలె శుకము

బాలకుుడొకఁడు దివ్యస్నానముంజేసె

          గృహకారి గృహములో గృహముగట్టె

గృహమృగమ్మెలుకపై నెగిరి దూఁకి వధించె

          వక్రకంఠమెడారిఁబయనమించెఁ

బాపభీతిల్లె దివాభీతముంజూచి

          మణికట్టుపై గుట్టెముంటితిండి

వేఁటకై యీగపులిపొంచి గూఁటినుండె

నాకసమునకు నెగెరె జిహ్వారదమ్ము

మెప్పుగా నర్థములివేవి చెప్పవలయు

దేవ శ్రీవేంకటేశ! పద్మావతీశ!


సమాధానాలు -

పంచాంగము - ఐదు అంగములు కలది (తాబేలు)

రక్తబీజము - దానిమ్మచెట్టు(ఎర్రని విత్తులకాయలు గాయుచెట్టు)

దివ్యస్నానము - ఎండగాసే వానలో తడవటం

గృహకారి - కందిరీగ(మట్టితో నింట నిల్లు గట్టేది)

గృహమృగము - పిల్లి (ఇంటిలో మృగము వంటిది)

వక్రకంఠము - ఒంటె (వంకరమెడ కలది)

దివాభీతము - పగటిని చూచి భయపడేది గుడ్లగూబ

మంటితిండి - మట్టితి తినేది (తేలు)

ఈఁగపులి - ఈగలను వేటాడి తినేది సాలెపురుగు

జిహ్వారదము - నాలుకయే దంతములుగా గలది - పక్షి


Thursday, February 25, 2021

ముద్దుగ గండపెండరము గొనుము

 ముద్దుగ గండపెండరము గొనుము





సాహితీమిత్రులారా!



ఒకానొక రోజు భువనవిజయంలో
 కృష్ణదేవరాయలు సభలోిని
 అష్టదిగ్గజములకు
ఈ విధంగా పలికాడు.
సంస్కృతం తెలుగు సమానంగా కవిత్వం చేప్పిన వారికి
ఈ గండపెండెరము తొడుగుతానని కవిత్వం చెప్పమని చెప్పాడు.
సభలోని వారెవరు ముందుకు రాకపోవడంతో కృష్ణదేవరాయలు
ఈవిధంగా పద్యంలోని రెండు పాదాలను చెప్పాడు.

కృష్ణదేవరాయలు-
ముద్దుగ గండపెండియరమున్ గొనుఁడంచు బహూకరింపగా
నొద్దిక నా కొసంగమని యొక్కరు గోరగలేరు లేరొకో

దీనికి ప్రతిగా పెద్దనగారు చెప్పిన రెండు పాదాలు-

పెద్దన-
పెద్దనబోలు సత్కవులు పృథ్విని లేరని నీవెరుంగవే
పెద్దన కీదలంచినను బేరిమి నాకిడు కృష్ణరాణ్ణృపా

అని పలికి ఆశువుగా -

పూతమెఱుంగులుం బసరుపూప బెడంగులుఁ జూపునట్టి వా
కైతలు జగ్గునిగ్గు నెనగావలెఁగ్రమ్మున గమ్మనన్వలెన్
రాతిరియుంబవల్మఱపురాని హొయల్ చెలియారజంపుని
ద్దాతరి తీపులంబలెను దారసిలన్వలెలోఁదలంచినన్
----------------------
-----------------
-------------------
--------------------
----------------------
 ----------------------
                   అని
21 పాదముల ఉత్పలమాలిక  చెప్పగా
కృష్ణదేవరాయలు సంతోషంతో
పెద్దనగారికి
గండపెండెరము(కాలికితొడుగు అందె)
తొడిగి సత్కరించాడు.

Tuesday, February 23, 2021

సంవాదచాటువు

సంవాదచాటువు




సాహితీమిత్రులారా!



శ్రీనాథుని సంవాద చాటువు -

"అరవిందానన! యెందు బోయెదవు? " 

"మత్ప్రాణేశు ప్రాసాద మం

దిర దేశంబున కో లతాంగి! " 

"బహుళాంధీభూత మార్గంబునన్

దిరుగ న్నీకిటు లొంటి గాదె? " 

"శుకవాణీ! మాట లింకేటికిన్,

మరు డాకర్ణ ధనుర్గుణాకలితుడై 

మా వెంటరా నొంటియే? "


ఒక పడుచుపిల్ల మరో పడుచుపిల్లకు 

మధ్యజరిగిన సంవాదపద్యమిది-


 ఒక పడుచు మరొక పడుచు పిల్లను- 

అరవిందానన! యెందు బోయెదవు?

ఎక్కడికి పోతున్నావు ? 


మరో పడుచుపిల్ల 

మత్ప్రాణేశు ప్రాసాద మం

దిర దేశంబున కో లతాంగి!

నా ప్రియతముని సౌధ ప్రాంతాలకు పోతున్నాను 


పడుచుపిల్ల -

బహుళాంధీభూత మార్గంబునన్

దిరుగ న్నీకిటు లొంటి గాదె?

 ఇంత చీకటిలో ఒంటరిగా పోతున్నావు, నీకు భయంలేదా?

 . 

మరో పడుచుపిల్ల-

శుకవాణీ! మాట లింకేటికిన్,

మరు డాకర్ణ ధనుర్గుణాకలితుడై 

మా వెంటరా నొంటియే? 

 ఒంటరిగానా? ఏంమాటలవి? ఆకర్ణాంతం సంధించిన 

వింటితో మన్మథుడు నా వెన్వెంటే నడచివస్తుండగా 

నేను ఒంటరి నెలా అవుతాను ?. 


అంటే మన్మథ తాపానికి తాళలేకనే నా ప్రియుని 

కలియడానికి వెళ్తున్పాను అని నర్మ గర్భంగా 

చెబుతున్నదీ పడుచుపిల్ల