మాతృకావిలాసంలోని ఏకాక్షరనిఘంటువు - 5

సాహితీమిత్రులారా!

మాతృకావిలాములోని ఏకాక్షరనిఘంటువు తరువాయి భాగం ..

చచాచిచిచుచూచేచైచోచౌచంచః ॥ 6 ॥

చౌరే వాసవే చంద్రే చందనే చలనేऽపి చ ॥ 19 ॥

చా దితిః కన్యా చిః పూషా మాప ఏవ చ ॥

చీఋషిర్దంతి పత్నీ స్యాచ్చః కీలాలం పవిః శరః ॥ 20 ॥

భీరుర్మార్గగోऽపి స్యాత్పక్షీ భూమిజరాడ్రవిః ॥

చేః కృష్ణోऽర్కస్తురాషాట్ చ చైః సోమో వినతాసుతః ॥ 21 ॥

చోః పాఖండీ చ చౌర్ధేనురనంగానగ్నిరుద్భవః ॥

చం చరిత్రం సుఖం దుఃఖం కశ్మలం కమలం పయః ॥

చః ప్రాగుక్తోऽపి చపలచటకశ్చతురాననః ॥ 22 ॥

·         చ: దొంగ (చోర), ఇంద్రుడు (వాసవ), చంద్రుడు, గంధము, కదలడం.

·         చా: అదితి, కన్య.

·         చి: సూర్యుడు (పూషా).

·         చీ: ఋషి, ఏనుగు భార్య.

·         చు: నీరు (కీలాలము), వజ్రాయుధము (పవి), బాణము.

·         చూ: పిరికివాడు, మార్గంలో వెళ్లేవాడు, పక్షీ, సూర్యుడు.

·         చే: కృష్ణుడు, సూర్యుడు, ఇంద్రుడు.

·         చై: చంద్రుడు (సోమః), గరుత్మంతుడు (వినతాసుతః).

·         చో: పాషండీ (నాస్తికుడు).

·         చౌ: ఆవు (ధేనువు), మన్మథుడు.

·         చం: చరిత్ర, సుఖము, దుఃఖము, తామర (కమలం), నీరు.

·         చః: చపలుడు, పిచుక (చటక), బ్రహ్మ (చతురానన).

---

ఛఛాచిఛీఛుఛూచేఛైఛోఛౌఛంఛః ॥ 7 ॥

ఛస్సోమశ్ఛలికశ్ఛన్నశ్ఛా రుద్రశ్ఛః కులాలకః ॥

ఛీర్విష్ణుశ్ఛుః శుకశ్ఛూర్భూశ్ఛేః పాశీ ఛైః సురాలయః ॥ 23 ॥

ఛోః పూర్ణోऽలంకృతో వాయుశ్ఛౌః సమీరస్తరుర్నగః ॥

ఛమర్చిర్భూతలం స్వః స్యాత్కూలం కూటం సుఖం కులమ్ ॥ 24 ॥

ఛః ప్రాగుక్తోऽపి ఛదనశ్ఛటాకారశ్ఛవిర్యుతః ॥

·         ఛ: చంద్రుడు (సోమః), కపటము (ఛలిక), దాచబడినది.

·         ఛా: శివుడు (రుద్రుడు), కుమ్మరి (కులాలుడు).

·         ఛీ: విష్ణువు.

·         ఛు: చిలుక (శుకః).

·         ఛూ: భూమి.

·         ఛే: పాశము ఉన్నవాడు (వరుణుడు).

·         ఛై: దేవాలయం (సురాలయః).

·         ఛో: పూర్ణము, అలంకరించబడినది, వాయువు.

·         ఛౌ: వాయువు, చెట్టు, పర్వతం.

·         ఛం: అగ్ని కాంతి (అర్చిః), భూతలం, స్వర్గము, 

               తీరము (కూలము), సుఖము, కులము.

·         ఛః: కప్పడం (ఛదన), కాంతి.

 

 మాతృకావిలాసంలోని ఏకాక్షరనిఘంటువు - 4

సాహితీమిత్రులారా!

మాతృకావిలాములోని ఏకాక్షరనిఘంటువు తరువాయి భాగం ..

ఘఘాఘి ఘీ ఘు ఘూ ఘే ఘై ఘో ఘౌ ఘం ఘః ॥ 4 ॥

ఘః సూనుర్ఘో ఘటో మేఘో వహ్నిః పూషా నృపో గజః ॥

ఘా రమ్యా చ శచీ దుర్గా భూమిర్ఘృతవర్తినీ ॥ 13 ॥

ఘీః కుమారోऽమరాచార్యో ఘుర్మూఢోऽకరుణః ఫణీ ॥

ఘూర్భూమిఘూస్సురాధీశో గుదః సంకర్షణోऽమలః ॥ 14 ॥

ఘేః శంఖః కుక్కరః కాలో ఘైః సూర్యః సరమాసుతః ॥

ఘోర్ఘోషో ఘౌః సురావాసః పాప్మాఘం పాపఘంటయోః ॥ 15 ॥

ఘః ప్రాగుక్తోऽపి ఘటనేవస్మరే వనగర్జనే ॥

·         ఘ: కుమారుడు (సూనుః), కుండ (ఘటః), మేఘము, అగ్ని,

              సూర్యుడు (పూషా), రాజు, ఏనుగు.

·         ఘా: రమ్యమైన స్త్రీ, శచీదేవి, దుర్గ, భూమి.

·         ఘి: కుమారస్వామి, బృహస్పతి (అమరాచార్య).

·         ఘు: మూఢుడు, దయ లేనివాడు (అకరుణః), పాము (ఫణి).

·         ఘూ: భూమి, ఇంద్రుడు, బలరాముడు (సంకర్షణ).

·         ఘే: శంఖము, కుక్క, కాలము.

·         ఘై: సూర్యుడు, కుక్క పిల్ల (సరమాసుతః).

·         ఘో: శబ్దము (ఘోషః).

·         ఘౌ: దేవతల నివాసం.

·         ఘం: పాపము, గంట. 

---

ఙఙాఙిఙీఙుఙూఙేఙైఙో ఙౌఙంఙః ॥ 5 ॥

ఙః ప్రాణస్తురగోऽనాసో బాలకో ఙా ధరా రమా ॥ 16 ॥

ఙివీభత్సుర్మృగః సూక్ష్మో ఙీర్భూపః కృకలాశయః ॥

ఙుః సూకరోऽథ యత్రో ఙే సూతో ఙైః పరాశరః ॥ 17 ॥

ఙోశ్చ సింహోऽథ ఙౌ శూర్పోऽరుణవహ్నిముఖో రవిః ॥

ఙం ఘంటా వరుణస్తోయం శబ్దానుకరణం తథా ॥ 18 ॥

ఙః ప్రాగుక్తోऽపి హరణే హననే చ నిషేధనే ॥ 

·         ఙ: ప్రాణము, గుర్రము, ముక్కు లేనివాడు, బాలుడు.

·         ఙా: భూమి, లక్ష్మి (రమ).

·         ఙి: భయంకరమైనవాడు (వీభత్సుడు), జింక, సూక్ష్మము.

·         ఙీ: రాజు, ఊసరవెల్లి (కృకలాశయః).

·         ఙు: పంది (సూకరము).

·         ఙే: సూతుడు.

·         ఙై: పరాశర మహర్షి.

·         ఙో: సింహము.

·         ఙౌ: చేట (శూర్పః), సూర్యుడు, అగ్ని.

·         ఙం: గంట, వరుణుడు, నీరు, శబ్దానుకరణం.

·         ఙః: దొంగిలించడం (హరణ), చంపడం (హనన), నిషేధించడం.

---

 మాతృకావిలాసంలోని ఏకాక్షరనిఘంటువు - 3

సాహితీమిత్రులారా!

మాతృకావిలాములోని ఏకాక్షరనిఘంటువు తరువాయి భాగం ..

గగాగిగీగుగూగేగైగోగౌగం గః ॥ 3 ॥

గో గణేశే తథా ప్రీతో భవః శ్రీపతిరుత్తమః ॥

గా క్ష్మా గా చరమా గిధః శ్రీమానప్యంబుధిః పుమాన్ ॥ 8 ॥

గీర్వాణీ గీః సురా పత్నీ సుధా గుః ప్రాణ ఆసవః ॥

గుః కాంతిర్మదనో భీరుర్గుశ్చ సేతుః సఖా రవిః ॥ 9 ॥

గురుః పురీషం గూః వాదో గేః పాపీ జనవంచకః ॥

గైః పలాశోऽథ శోకోऽగ్నిః సూర్యో గోద్విపదః కరీ ॥ 10 ॥

గౌర్వజ్రం గౌః ప్రభా భూమిర్వాణీ తోయం త్రివిష్టపమ్ ॥

ధేనుర్వత్సో వృషో దిగ్గౌర్నేత్రం లజ్జా గురుః రమా ॥ 11 ॥

ఇంద్రియం శ్రీరుమా గం చ వాదిత్రం శరణం వరమ్ ॥

గః ప్రాగుక్తోऽపి గహనే గమనే గర్జనే తథా ॥ 12 ॥ 

·         గో: గణేశుడు, శివుడు (భవః), విష్ణువు (శ్రీపతి).

·         గా: భూమి (క్ష్మా).

·         గి: సముద్రము (అంబుధి).

·         గీ: సరస్వతి (గీర్వాణి), దేవతల భార్య, అమృతము (సుధ).

·         గు: ప్రాణము, మద్యము (ఆసవః).

·         గూ: కాంతి, మన్మథుడు, భయపడేవాడు (భీరుః), వంతెన (సేతుః), 

               మిత్రుడు (సఖా),  సూర్యుడు (రవి).

·         గే: విరేచనము (పురీషం), పాపి, వంచకుడు.

·         గై: పనస చెట్టు (పలాశః), శోకము, అగ్ని, సూర్యుడు.

·         గౌ: ఏనుగు (కరీ), వజ్రాయుధము, కాంతి (ప్రభ), భూమి, వాక్కు, 

              నీరు, స్వర్గము, ఆవు, దూడ, ఎద్దు, కన్ను, లజ్జ, లక్ష్మి (రమ).

·         గం: వాద్యము, శరణు, వరము.

·         గః: లోతైనది (గహన), వెళ్లడం (గమన), గర్జించడం.

---