మాతృకావిలాసంలోని ఏకాక్షరనిఘంటువు - 9

సాహితీమిత్రులారా!

మాతృకావిలాములోని ఏకాక్షరనిఘంటువు తరువాయి భాగం ..

ఢఢాఢిఢీఢుఢూఢేఢైఢోఢౌఢంఢః ॥ 14 ॥

అథ ఢాదేః । ఢో ఢక్కా రాసభశ్చైవ వాదమార్జారకుక్కురాః ॥ 43 ॥

ఢా నాభిర్ఢిగుదో మేఢ్రో ఢీర్ధూమో వహ్నిరుత్కటః ॥

ఢుః కూర్మః సకరో వ్యాళో ఢూః కుచౌ ఢేః కురంగజః ॥ 44 ॥

ఢైరో ఢోః సుఖీ వర్షో ఢౌర్భూమి పయోऽంబరమ్ ॥

ఢః ప్రాగుక్తోऽపి గమనీ రమణీ రమణోత్సుకః ॥ 45 ॥

·         ఢ: డక్కా (వాయిద్యం), గాడిద (రాసభః), కుక్క, పిల్లి (మార్జారము).

·         ఢా: నాభి (బొడ్డు).

·         ఢి: గుదము, పురుషాంగము (మేఢ్రః).

·         ఢీ: పొగ (ధూమము), తీక్షణమైన అగ్ని.

·         ఢు: తాబేలు (కూర్మము), పాము (వ్యాళము).

·         ఢూ: స్తనములు (కుచౌ).

·         ఢే: జింక పిల్ల (కురంగజః).

·         ఢై: (ఒక రకమైన ధ్వని విశేషం).

·         ఢో: సుఖవంతుడు, వర్షము.

·         ఢౌ: భూమి, నీరు (పయస్), ఆకాశము (అంబరము).

·         ఢః: వెళ్లేవాడు, రమించేవాడు లేదా రమించడానికి ఉత్సాహపడేవాడు.

---

ణణాణిణీణుణూణేణైణోణౌణంణః ॥ 15 ॥

అథ ణాదేః । ణో మత్స్యో బహువిస్తారో ణో నిషేధావధిర్విధిః ॥

ణో నకో ణా సదావ్యాధిర్ణా నాభిర్ణిర్వృకోదరః ॥ 46 ॥

ణీః స్వర్గో ణుః కరేణుర్భూర్ణూః కాళిందీ జరాజరా ॥

ణేర్మార్జారో విడంగశ్చ ణైః శృగాలీ హరీతకీ ॥ 47 ॥

ణోః సర్షపోऽథ గౌర్మాయా ణం దర్శనమితీరితమ్ ॥

ణః ప్రాగుక్తోऽపి సంశోషీ నమస్కారో నమస్కృతః ॥ 48 ॥

·         ణ: చేప (మత్స్యః), చాలా విస్తారమైనది, నిషేధము లేదా విధి.

·         ణా: మొసలి (నకః), ఎప్పుడూ రోగంతో ఉండేవాడు, నాభి.

·         ణి: భీముడు (వృకోదరః).

·         ణీ: స్వర్గము.

·         ణు: ఆడ ఏనుగు (కరేణుః), భూమి.

·         ణూ: యమునా నది (కాళిందీ), ముసలితనం (జరా).

·         ణే: పిల్లి, వాయువిడంగము.

·         ణై: ఆడనక్క (శృగాలీ), కరక్కాయ (హరీతకీ).

·         ణో: ఆవాలు (సర్షపః), ఆవు, మాయ.

·         ణం: జ్ఞానము లేదా చూడటం (దర్శనము).

·         ణః: ఎండిపోయేలా చేసేవాడు (సంశోషీ), నమస్కారము.

 

మాతృకావిలాసంలోని ఏకాక్షరనిఘంటువు - 8

సాహితీమిత్రులారా!

మాతృకావిలాములోని ఏకాక్షరనిఘంటువు తరువాయి భాగం ..

ఠఠాఠిఠీఠుఠూఠేఠైఠోఠౌఠంఠః ॥ 12 ॥

ఠో ధ్వంసో నందనశ్చైవ జ్ఞానీ మధ్వరిరేవ చ ॥ 37 ॥

వాచాలః శూన్య ఆసారష్టా శూన్యా మాసికేత్యపి ॥

ఠిః కుమారోऽమరారాతిష్ఠీ కుటుంబ్యథ పుత్రవాన్ ॥ 38 ॥

ఠుః కదంబో యమస్త్వష్టా ఠూః ప్రజా ధృతిరేవ చ ॥

ఠేః సమాసోऽపి ఠైర్వ్యాసష్టోః సమష్టౌ చ గౌతమః ॥ 39 ॥

ఠం జ్ఞానం వివరం శూన్యమమృతం శారదం పయః ॥

ఠః ప్రాగుక్తోऽపి గోప్యో నిర్నిశస్త్ర ధ్వనిస్తథా ॥ 40 ॥

·         ఠ: నాశనము (ధ్వంసము), నందనుడు (కుమారుడు), జ్ఞాని, విష్ణువు (మధ్వరి).

·         ఠా: వాచాలుడు, శూన్యము, వర్షము (ఆసారము), నెలకు ఒకసారి వచ్చేది.

·         ఠి: కుమారస్వామి, దేవతల శత్రువు (రాక్షసుడు).

·         ఠీ: సంసారి (కుటుంబి), కుమారుడు కలవాడు.

·         ఠు: కదంబ వృక్షము, యముడు, దేవశిల్పి (త్వష్ట).

·         ఠూ: ప్రజలు, ధైర్యము (ధృతి).

·         ఠే: సమాసము.

·         ఠై: వ్యాస మహర్షి.

·         ఠో: సమష్టి.

·         ఠౌ: గౌతమ మహర్షి.

·         ఠం: జ్ఞానము, రంధ్రము (వివరము), శూన్యము, అమృతము, శరదృతువు నీరు.

·         ఠః: రహస్యము (గోప్యము), నిరంతర శబ్దము.

డడాడిడీడుడూడేడైడోడౌడంటః ॥ 13 ॥

అథ డాదేః డః పూజ్యో బహుమూల్యోऽర్థో డా క్ష్మా చ సరమా రమా ॥

డిగౌరీ డీః శివా ధాత్రీ చంద్రో డూః కలాపవాన్ ॥ 41 ॥

డేర్దమో డైర్వృషః కర్ణో డోః పాపీ పురుషాదకః ॥

డౌర్ధేనుశ్చ కరో జారో డంచ నేత్రం పయస్తథా ॥ 42 ॥

డః ప్రాగుక్తోऽపి డయనే భయే చైవ భయానకే ॥

·         డ: పూజ్యుడు, చాలా విలువైన వస్తువు.

·         డా: భూమి (క్ష్మా), కుక్క (సరమ), లక్ష్మి (రమ).

·         డి: గౌరీ దేవి.

·         డీ: పార్వతి (శివ), ధాత్రి (భూమి లేదా దాది).

·         డు: చంద్రుడు.

·         డూ: నెమలి (కలాపవాన్).

·         డే: ఇంద్రియ నిగ్రహం (దమము).

·         డై: ఎద్దు (వృషభం), చెవి (కర్ణం).

·         డో: పాపాత్ముడు, రాక్షసుడు (పురుషాదకః - మనుషులను తినేవాడు).

·         డౌ: ఆవు (ధేనువు), చెయ్యి (కరః), విటుడు (జారుడు).

·         డం: కన్ను (నేత్రం), నీరు లేదా పాలు (పయస్).

·         డః: ఎగరడం (డయనము), భయము, భయంకరమైనది. 

 

మాతృకావిలాసంలోని ఏకాక్షరనిఘంటువు - 7

సాహితీమిత్రులారా!

మాతృకావిలాములోని ఏకాక్షరనిఘంటువు తరువాయి భాగం ..

ఞఞాఞిఞీఞుఞూఞేఞైఞోఞౌఞంఞః ॥ 10 ॥

ఞః స్తు నాసికయా భాషీ వహ్నిరూపో భయానకః ॥ 30 ॥

స్వరభేదకరోగశ్చ ఞా జరా రాశిరేవ చ ॥

ఞిః సమ్రాడ్ జ్ఞానవృద్ధోऽగ్నిర్ఞీః పాఖండీ సురాప్రియః ॥ 31 ॥

ఞుః సునేత్రో ఞూః సువాసాః కార్తస్వరసన్నిభః ॥

ఞేః కృష్ణా ఞోః పలాశః స్యాఞ్జగౌః పాఖండవాక్ కరీ ॥ 32 ॥

పూర్వో ధ్రువా చ ఞం సర్పిః పరం బ్రహ్మ నిగద్యతే ।

ఞః ప్రాగుక్తోऽపి సుభగో బాలకో మృదుభాషకః ॥ 33 ॥

·         ఞ: అనునాసికము (ముక్కుతో పలికేవాడు), అగ్ని రూపము, భయంకరమైనవాడు, 

           స్వరభేదాన్ని కలిగించే రోగము.

·         ఞా: కాంతి (జరా), రాశి.

·         ఞి: చక్రవర్తి (సమ్రాట్), జ్ఞానవృద్ధుడు, అగ్ని.

·         ఞీ: నాస్తికుడు (పాఖండీ), దేవతలకు ఇష్టమైనవాడు.

·         ఞు: మంచి కళ్లు కలవాడు.

·         ఞూ: మంచి వస్త్రాలు కలవాడు, బంగారము వంటి కాంతి కలవాడు.

·         ఞే: శ్రీకృష్ణుడు.

·         ఞో: పనస చెట్టు (పలాశః), నాస్తిక మాటలు (పాఖండ వాక్కు), ఏనుగు.

·         ఞౌ: ధ్రువ నక్షత్రము.

·         ఞం: నెయ్యి (సర్పిః), పరబ్రహ్మము.

·         ఞః: అదృష్టవంతుడు (సుభగుడు), బాలుడు, మృదువుగా మాట్లాడేవాడు.

---

టటాటిటీటుటూటేటైటోటౌటంటః ॥ 11 ॥

టష్టంకష్టంకణం ప్లీహా మూత్రకృచ్ఛ్రోऽథ పిప్పలః ।

టా శూర్పష్టిః కరేణుర్భూః సరమా టీర్ధరాధరః ॥ 34 ॥

టుః కంకణోऽథ చూడా స్యాట్నూ నందా స్వసా చ భీః ॥

టేః కాణటేడింధః స్యాట్టైః ప్రేతో నభసీ హయః ॥ 35 ॥

టోః పరతో గురుః శిష్యష్టౌర్వినీతో దవో వృషః ॥

టం నేత్రం శ్రవణం పాత్రం భ్రమణం మరణం తథా ॥ 36 ॥

టః ప్రాగుక్తోऽపి దుఃశబ్దో ఘంటాశబ్దశ్చ ధ్వన్యతే ॥

·         ట: నాణెము లేదా గొడ్డలి (టంకము), వెలిగారము (టంకణము), 

          ప్లీహము, మూత్రవ్యాధి, రావి చెట్టు (పిప్పలః).

·         టా: చేట (శూర్పము).

·         టి: ఆడ ఏనుగు (కరేణుః), భూమి, కుక్క (సరమ).

·         టీ: పర్వతము (ధరాధరః).

·         టు: కంకణము, శిఖ (చూడా).

·         టూ: నందుడు, సోదరి (స్వసా), భయము.

·         టే: ఒంటికన్ను వాడు (కాణః).

·         టై: ప్రేతము, ఆకాశము, గుర్రము.

·         టో: శిష్యుడు.

·         టౌ: వినయము గలవాడు, అడవి అగ్ని (దవము), ఎద్దు (వృషభము).

·         టం: కన్ను, చెవి, పాత్ర, తిరగడము (భ్రమణము), మరణము.

·         టః: వినకూడని శబ్దము, గంటానాదము.