మాతృకావిలాసంలోని ఏకాక్షరనిఘంటువు - 8

సాహితీమిత్రులారా!

మాతృకావిలాములోని ఏకాక్షరనిఘంటువు తరువాయి భాగం ..

ఠఠాఠిఠీఠుఠూఠేఠైఠోఠౌఠంఠః ॥ 12 ॥

ఠో ధ్వంసో నందనశ్చైవ జ్ఞానీ మధ్వరిరేవ చ ॥ 37 ॥

వాచాలః శూన్య ఆసారష్టా శూన్యా మాసికేత్యపి ॥

ఠిః కుమారోऽమరారాతిష్ఠీ కుటుంబ్యథ పుత్రవాన్ ॥ 38 ॥

ఠుః కదంబో యమస్త్వష్టా ఠూః ప్రజా ధృతిరేవ చ ॥

ఠేః సమాసోऽపి ఠైర్వ్యాసష్టోః సమష్టౌ చ గౌతమః ॥ 39 ॥

ఠం జ్ఞానం వివరం శూన్యమమృతం శారదం పయః ॥

ఠః ప్రాగుక్తోऽపి గోప్యో నిర్నిశస్త్ర ధ్వనిస్తథా ॥ 40 ॥

·         ఠ: నాశనము (ధ్వంసము), నందనుడు (కుమారుడు), జ్ఞాని, విష్ణువు (మధ్వరి).

·         ఠా: వాచాలుడు, శూన్యము, వర్షము (ఆసారము), నెలకు ఒకసారి వచ్చేది.

·         ఠి: కుమారస్వామి, దేవతల శత్రువు (రాక్షసుడు).

·         ఠీ: సంసారి (కుటుంబి), కుమారుడు కలవాడు.

·         ఠు: కదంబ వృక్షము, యముడు, దేవశిల్పి (త్వష్ట).

·         ఠూ: ప్రజలు, ధైర్యము (ధృతి).

·         ఠే: సమాసము.

·         ఠై: వ్యాస మహర్షి.

·         ఠో: సమష్టి.

·         ఠౌ: గౌతమ మహర్షి.

·         ఠం: జ్ఞానము, రంధ్రము (వివరము), శూన్యము, అమృతము, శరదృతువు నీరు.

·         ఠః: రహస్యము (గోప్యము), నిరంతర శబ్దము.

డడాడిడీడుడూడేడైడోడౌడంటః ॥ 13 ॥

అథ డాదేః డః పూజ్యో బహుమూల్యోऽర్థో డా క్ష్మా చ సరమా రమా ॥

డిగౌరీ డీః శివా ధాత్రీ చంద్రో డూః కలాపవాన్ ॥ 41 ॥

డేర్దమో డైర్వృషః కర్ణో డోః పాపీ పురుషాదకః ॥

డౌర్ధేనుశ్చ కరో జారో డంచ నేత్రం పయస్తథా ॥ 42 ॥

డః ప్రాగుక్తోऽపి డయనే భయే చైవ భయానకే ॥

·         డ: పూజ్యుడు, చాలా విలువైన వస్తువు.

·         డా: భూమి (క్ష్మా), కుక్క (సరమ), లక్ష్మి (రమ).

·         డి: గౌరీ దేవి.

·         డీ: పార్వతి (శివ), ధాత్రి (భూమి లేదా దాది).

·         డు: చంద్రుడు.

·         డూ: నెమలి (కలాపవాన్).

·         డే: ఇంద్రియ నిగ్రహం (దమము).

·         డై: ఎద్దు (వృషభం), చెవి (కర్ణం).

·         డో: పాపాత్ముడు, రాక్షసుడు (పురుషాదకః - మనుషులను తినేవాడు).

·         డౌ: ఆవు (ధేనువు), చెయ్యి (కరః), విటుడు (జారుడు).

·         డం: కన్ను (నేత్రం), నీరు లేదా పాలు (పయస్).

·         డః: ఎగరడం (డయనము), భయము, భయంకరమైనది. 

 

మాతృకావిలాసంలోని ఏకాక్షరనిఘంటువు - 7

సాహితీమిత్రులారా!

మాతృకావిలాములోని ఏకాక్షరనిఘంటువు తరువాయి భాగం ..

ఞఞాఞిఞీఞుఞూఞేఞైఞోఞౌఞంఞః ॥ 10 ॥

ఞః స్తు నాసికయా భాషీ వహ్నిరూపో భయానకః ॥ 30 ॥

స్వరభేదకరోగశ్చ ఞా జరా రాశిరేవ చ ॥

ఞిః సమ్రాడ్ జ్ఞానవృద్ధోऽగ్నిర్ఞీః పాఖండీ సురాప్రియః ॥ 31 ॥

ఞుః సునేత్రో ఞూః సువాసాః కార్తస్వరసన్నిభః ॥

ఞేః కృష్ణా ఞోః పలాశః స్యాఞ్జగౌః పాఖండవాక్ కరీ ॥ 32 ॥

పూర్వో ధ్రువా చ ఞం సర్పిః పరం బ్రహ్మ నిగద్యతే ।

ఞః ప్రాగుక్తోऽపి సుభగో బాలకో మృదుభాషకః ॥ 33 ॥

·         ఞ: అనునాసికము (ముక్కుతో పలికేవాడు), అగ్ని రూపము, భయంకరమైనవాడు, 

           స్వరభేదాన్ని కలిగించే రోగము.

·         ఞా: కాంతి (జరా), రాశి.

·         ఞి: చక్రవర్తి (సమ్రాట్), జ్ఞానవృద్ధుడు, అగ్ని.

·         ఞీ: నాస్తికుడు (పాఖండీ), దేవతలకు ఇష్టమైనవాడు.

·         ఞు: మంచి కళ్లు కలవాడు.

·         ఞూ: మంచి వస్త్రాలు కలవాడు, బంగారము వంటి కాంతి కలవాడు.

·         ఞే: శ్రీకృష్ణుడు.

·         ఞో: పనస చెట్టు (పలాశః), నాస్తిక మాటలు (పాఖండ వాక్కు), ఏనుగు.

·         ఞౌ: ధ్రువ నక్షత్రము.

·         ఞం: నెయ్యి (సర్పిః), పరబ్రహ్మము.

·         ఞః: అదృష్టవంతుడు (సుభగుడు), బాలుడు, మృదువుగా మాట్లాడేవాడు.

---

టటాటిటీటుటూటేటైటోటౌటంటః ॥ 11 ॥

టష్టంకష్టంకణం ప్లీహా మూత్రకృచ్ఛ్రోऽథ పిప్పలః ।

టా శూర్పష్టిః కరేణుర్భూః సరమా టీర్ధరాధరః ॥ 34 ॥

టుః కంకణోऽథ చూడా స్యాట్నూ నందా స్వసా చ భీః ॥

టేః కాణటేడింధః స్యాట్టైః ప్రేతో నభసీ హయః ॥ 35 ॥

టోః పరతో గురుః శిష్యష్టౌర్వినీతో దవో వృషః ॥

టం నేత్రం శ్రవణం పాత్రం భ్రమణం మరణం తథా ॥ 36 ॥

టః ప్రాగుక్తోऽపి దుఃశబ్దో ఘంటాశబ్దశ్చ ధ్వన్యతే ॥

·         ట: నాణెము లేదా గొడ్డలి (టంకము), వెలిగారము (టంకణము), 

          ప్లీహము, మూత్రవ్యాధి, రావి చెట్టు (పిప్పలః).

·         టా: చేట (శూర్పము).

·         టి: ఆడ ఏనుగు (కరేణుః), భూమి, కుక్క (సరమ).

·         టీ: పర్వతము (ధరాధరః).

·         టు: కంకణము, శిఖ (చూడా).

·         టూ: నందుడు, సోదరి (స్వసా), భయము.

·         టే: ఒంటికన్ను వాడు (కాణః).

·         టై: ప్రేతము, ఆకాశము, గుర్రము.

·         టో: శిష్యుడు.

·         టౌ: వినయము గలవాడు, అడవి అగ్ని (దవము), ఎద్దు (వృషభము).

·         టం: కన్ను, చెవి, పాత్ర, తిరగడము (భ్రమణము), మరణము.

·         టః: వినకూడని శబ్దము, గంటానాదము.

 

 మాతృకావిలాసంలోని ఏకాక్షరనిఘంటువు - 6

సాహితీమిత్రులారా!

మాతృకావిలాములోని ఏకాక్షరనిఘంటువు తరువాయి భాగం ..

జజాజిజీజుజూజేజైజోజౌజంజః ॥ 8 ॥

జో జనో జనకో రాజా జా యోనిర్జిః సదాశివః ॥ 25 ॥

జీర్జిష్ణుః కరుణో యూకా జుర్విష్ణుర్జూః కులాలకః ॥

జేః శునీ జోऽథ జైః పూషా వహ్నిజోః కమలాసనః ॥ 26 ॥

జౌర్జరిజో యువా జం చ జాతం రజతమేవ చ ॥

జః ప్రాగుక్తోऽపి జల్పాకో జపనిష్టో జయేచ్ఛుకః ॥ 27 ॥

·         జ: జనుడు, తండ్రి (జనకుడు), రాజు.

·         జా: పుట్టుక (యోని).

·         జి: శివుడు (సదాశివుడు).

·         జీ: జయశీలుడు (జిష్ణుః), కరుణ గలవాడు, పేను (యూకా).

·         జు: విష్ణువు.

·         జూ: కుమ్మరి.

·         జే: కుక్క (శునీ).

·         జై: సూర్యుడు (పూషా), అగ్ని.

·         జో: బ్రహ్మ (కమలాసన).

·         జౌ: ముసలివాడు (జరి), యువకుడు.

·         జం: పుట్టినది, వెండి (రజతం).

·         జః: ఎక్కువగా మాట్లాడేవాడు (జల్పాకుడు), జపనిష్ఠ గలవాడు.

---

---

ఝఝాఝిఝీఝుఝూఝేఝైఝోఝౌఝంఝః ॥ 9 ॥

ఝో హస్తో ఝకటో ఝల్లో ఝా యోనిఝిః కలా కపిః ॥

ఝీః కరీ ఝుర్భృగుర్భూశ్చ ధ్రువః సంఘోऽమరోరగౌ ॥ 28 ॥

ఝేశ్చర్మకృద్భవో సోమో రోమరామోऽథ ఝైర్గూరుః ॥

ఝోః కర్ణో ఝౌః స్మృతో నాకో ఝం మైథునమితి స్మృతమ్ ॥ 29 ॥

ఝః ప్రాగుక్తోऽపి శీఘ్రార్థే ఝంఝావాతే చ దుర్దినే ॥

·         ఝ: చెయ్యి (హస్తము), బండి (శకటము), 

           ఒక రకమైన జంతువు (ఝల్లము).

·         ఝా: పుట్టుక స్థానము (యోని).

·         ఝి: ఒక కళ, కోతి (కపి).

·         ఝీ: ఏనుగు (కరీ).

·         ఝు: భృగు మహర్షి.

·         ఝూ: ధ్రువుడు, సమూహము (సంఘము), 

                   దేవత (అమర), పాము (ఉరగము).

·         ఝే: చర్మకారుడు, శివుడు (భవః), చంద్రుడు (సోమః),

               శరీరముపై రోమము.

·         ఝై: గురువు.

·         ఝో: చెవి (కర్ణము).

·         ఝౌ: స్వర్గము (నాకము).

·         ఝం: మైథునము.

ఝః: వేగము (శీఘ్రము), గాలివాన (ఝంఝామారుతము), 

       మబ్బులు పట్టిన రోజు (దుర్దినము).