మాతృకావిలాసంలోని ఏకాక్షరనిఘంటువు - 15

సాహితీమిత్రులారా!

మాతృకావిలాములోని ఏకాక్షరనిఘంటువు తరువాయి భాగం ..

లలాలిలీలులూలేలైలోలౌలంలః ॥ 28 ॥

అథ లాదేః । లశ్చౌరో లవణాధీశో లవకో లక్ష్మణస్తథా ॥ 84 ॥

లా శోభా లా చ లలనా దాత్రీ రాత్రీ వసుంధరా ।

లిః సర్పో లీ ధరా లుర్భూ రుద్రో గరుడోऽరుణః ॥ 85 ॥

లైలైప్టో లైః కుశో రామో లోర్మత్స్యో లోః ప్రజాపతిః ॥

లం లక్షణం సుఖం నామ రక్షః శ్రోత్రం వచో విషమ్ ॥ 86 ॥

లః ప్రాగుక్తోऽపి లగుడో లలామాద్వ్యశ్చ లోలుపః ॥

·         ల: దొంగ (చౌరః), సముద్రుడు (లవణాధీశుడు), కోసేవాడు (లవకః), లక్ష్మణుడు.

·         లా: శోభ (అందం), స్త్రీ (లలనా), దాత్రి (ఇచ్చేది), రాత్రి, భూమి (వసుంధర).

·         లి: పాము (సర్పో).

·         లీ: భూమి (ధరా).

·         లు: భూమి, శివుడు (రుద్రుడు), గరుత్మంతుడు, సూర్యుని సారథి (అరుణుడు).

·         లై: కుశుడు (రాముని కుమారుడు), రాముడు.

·         లో: చేప (మత్స్యః).

·         లౌ: బ్రహ్మ (ప్రజాపతి).

·         లం: లక్షణము, సుఖము, పేరు (నామము), రాక్షసుడు (రక్షః), 

                చెవి (శ్రోత్రము), మాట (వచో), విషము.

·         లః: గద (లగుడము), గుర్తింపు చిహ్నము (లలామము), అత్యాశ కలవాడు (లోలుపః).

---

వవావివీవువూవేవైవోవౌవంవః ॥ 29 ॥

అథ వాదేః । వో గ్రామో వాతకీ వాలో వారుణీపానతత్పరః ॥ 87 ॥

వనసేవ్యథ వః పంగుర్వా సఖీ త్రిదశప్రసూః ॥

విః పక్షీ గరుడః సూర్యో జలధిః సోమ ఉచ్యతే ॥ 88 ॥

వీర్విష్ణుర్యుః పదాతిః స్యాద్వః సంయోగజ ఉచ్యతే ॥

వేః పారిజాతో వైః సారో వోః కాలో వౌః సుఖావహః ॥ 89 ॥

వం సురం వసనం రక్తం వపుర్వచనమాసురమ్ ॥

వః ప్రాగుక్తోऽపి బధిరో వణిక్పుంజో వనాలయ్యః ॥ 90 ॥

·         వో: గ్రామము, వాత రోగము కలవాడు, బాలుడు, మద్యపానము చేయువాడు.

·         వ: అడవిని సేవించేవాడు, కుంటివాడు (పంగుః).

·         వా: స్నేహితురాలు (సఖీ), దేవతల తల్లి (అదితి - త్రిదశప్రసూః).

·         వి: పక్షి, గరుత్మంతుడు, సూర్యుడు, సముద్రము (జలధిః), చంద్రుడు (సోమః).

·         వీ: విష్ణువు.

·         వు: కాలిబంటు (పదాతిః).

·         వూ: కలయిక వల్ల పుట్టినది (సంయోగజము).

·         వే: పారిజాత వృక్షము.

·         వై: సారాంశము (సారము).

·         వో: కాలము.

·         వౌ: సుఖాన్ని ఇచ్చేవాడు.

·         వం: సుర (మద్యము), వస్త్రము (వసనము), రక్తము, శరీరము (వపుః), అసుర వాక్కు.

·         వః: చెవిటివాడు (బధిరః), వర్తకుల సమూహము, అడవిలో నివసించేవాడు.

మాతృకావిలాసంలోని ఏకాక్షరనిఘంటువు - 14

 

మాతృకావిలాసంలోని ఏకాక్షరనిఘంటువు - 14

సాహితీమిత్రులారా!

మాతృకావిలాములోని ఏకాక్షరనిఘంటువు తరువాయి భాగం ..

యయాయీయీయుయూయేయైయోయౌయంయః ॥ 26 ॥

అథ యాదేః । యో యజ్ఞశ్చైవ యస్తోయం సుదేవీసూనురీశ్వరః ॥

యా యోనిర్విశ్వ సంగ్రామో యీర్గజః సారవిద్రుమః ॥ 79 ॥

యుః సర్పో యూః స్మృతా యూకా యేః సార్థో యైశ్చ వాసవః ॥

యోర్యాదో యౌః కణః స్వర్గో యం యత్నః కరణం మధు ॥ 80 ॥

యః ప్రాగుక్తోऽపి యమరాడ్ యమీ యమలజః పుమాన్ ॥

·         య: యజ్ఞము, నీరు (తోయము), ఈశ్వరుడు.

·         యా: పుట్టుక స్థానము, ప్రపంచము, యుద్ధము.

·         యీ: ఏనుగు, పగడము (విద్రుమము).

·         యు: పాము.

·         యూ: పేను (యూకా).

·         యే: గుంపు (సార్థః).

·         యై: ఇంద్రుడు (వాసవః).

·         యో: జలచరము (యాదః).

·         యౌ: కణము, స్వర్గము.

·         యం: ప్రయత్నము (యత్నము), ఇంద్రియము, తేనె (మధు).

·         యః: యమధర్మరాజు, ఇంద్రియ నిగ్రహం కలవాడు (యమీ).

--------------------------------------------------------------------------------

రరారిరీరురూరేరైరోరౌరంరః ॥ 27 ॥

అథ రాదేః । రో రమేశోऽథ రః కామో వహ్నిః సూర్యోऽథ తోయధిః ॥ 81 ॥

లక్ష్మీ రాః సమృద్ధిః స్యాద్రిః కర్పూరో మహేశ్వరః ॥

రీః కామీ నృగపత్నీ రీ రుమృగో రూః ప్రజాపతిః ॥ 82 ॥

రేః ఖేదో నీచసంబుద్ధీ రైః కృష్ణో వర్ణ ఉచ్యతే ।

రోః శేషో రౌర్భవః స్వర్గే రం రక్తం రోధనం ధనమ్ ॥ 83 ॥

రః ప్రాగుక్తోऽపి రక్తాఢ్యో రజనీపతిరేవ చ ॥

·         ర: మన్మథుడు (కామః), అగ్ని (వహ్ని), సూర్యుడు, సముద్రము (తోయధి).

·         రా: లక్ష్మి, సమృద్ధి (ఐశ్వర్యము).

·         రి: కర్పూరము, శివుడు (మహేశ్వరః).

·         రీ: కామము కలవాడు, నృగ మహారాజు భార్య.

·         రు: జింక (మృగము).

·         రూ: బ్రహ్మ (ప్రజాపతి).

·         రే: దుఃఖము (ఖేదము), నీచుడిని పిలిచే పిలుపు (నీచసంబుద్ధి).

·         రై: శ్రీకృష్ణుడు, వర్ణము (రంగు).

·         రో: విష్ణువు (రమేశుడు), ఆదిశేషుడు.

·         రౌ: శివుడు (భవః), స్వర్గము.

·         రం: రక్తము, ఆటంకము (రోధనము), ధనము.

·         రః: ఎర్రని రంగు కలవాడు, చంద్రుడు (రజనీపతి).

---

 

మాతృకావిలాసంలోని ఏకాక్షరనిఘంటువు - 13

సాహితీమిత్రులారా!

మాతృకావిలాములోని ఏకాక్షరనిఘంటువు తరువాయి భాగం ..

భభాభిభీభుభూభేభైభోభౌభంభః ॥ 24 ॥

అథ భాదేః । భో భయానక ఇష్టఘ్నో భటః సోమో భయాతురః ॥ 72 ॥

భా దీప్తిః ప్రతిభా వాణీ కాంతిశ్శాలా సముద్మనా ॥

భిః పక్షీ భీ చ భీతిరస్యాద్ భుర్భుజంగోऽథ భూర్మహీ ॥ 73 ॥

జాతాజాతశ్చ భేః కాంతిర్బ్రహ్మా వరుణో యమః ॥

భైః ప్రహారోऽథ భీరుః స్యాద్ భోః కంసో భౌ రమాపతిః ॥ 74 ॥

భం నక్షత్రం భయం బ్రహ్మ భరణం ధరణం యమః ॥

భః ప్రాగుక్తో భరాక్రాంతో భవభీతో భవానుగః ॥ 75 ॥

·         భ: భయంకరుడు, సైనికుడు (భటుడు), చంద్రుడు (సోమః).

·         భా: కాంతి (దీప్తి), తెలివితేటలు (ప్రతిభ), వాక్కు, ఇల్లు (శాలా).

·         భి: పక్షి.

·         భీ: భయము.

·         భు: పాము (భుజంగము).

·         భూ: భూమి.

·         భే: కాంతి, బ్రహ్మ, వరుణుడు, యముడు.

·         భై: దెబ్బ (ప్రహారము), పిరికివాడు (భీరువు).

·         భో: కంసుడు.

·         భౌ: విష్ణువు (రమాపతి).

·         భం: నక్షత్రము, భయము, పరబ్రహ్మము, భరించడం, ధరించడం, యముడు.

·         భః: శివ భక్తుడు (భవానుగుడు).

---

మమామిమీముమూమేమైమోమౌమంమః ॥ 25 ॥

అథ మాదేః । మో మహేశోऽథ మః స్తోమః సోమో రామో రణో గజః ॥

మా జాలంధ్రీ వ్యథా లక్ష్మీర్మాతా మా మాస ఈరితః ॥ 76 ॥

మిః కర్ణో మీర్మహాబాహుర్ముర్మాతా మూర్మహాబలః ॥

మేః సారంగోऽథ మైః పూషా సారథిః ప్రణతోవరః ॥ 77 ॥

మోః పత్నీ మౌః సురావాసో మంగళం మలినం ఫలమ్ ॥

మః ప్రాగుక్తోऽపి మతిమాన్ మణివేధకరః పుమాన్ ॥ 78 ॥

·         మ: శివుడు (మహేశుడు), సమూహము (స్తోమః), చంద్రుడు, రాముడు, యుద్ధము, ఏనుగు.

·         మా: లక్ష్మి, తల్లి, నెలను (మాసము), బాధ (వ్యథ).

·         మి: చెవి (కర్ణము).

·         మీ: గొప్ప బాహువులు కలవాడు.

·         ము: తల్లి.

·         మూ: గొప్ప బలవంతుడు.

·         మే: చాపము (సారంగము).

·         మై: సూర్యుడు, సారథి.

·         మో: భార్య (పత్నీ).

·         మౌ: దేవతల నివాసం.

·         మం: మంగళము, మురికి (మలినము), ఫలము.

·         మః: బుద్ధిమంతుడు.