మాతృకావిలాసంలోని ఏకాక్షరనిఘంటువు - 13

సాహితీమిత్రులారా!

మాతృకావిలాములోని ఏకాక్షరనిఘంటువు తరువాయి భాగం ..

భభాభిభీభుభూభేభైభోభౌభంభః ॥ 24 ॥

అథ భాదేః । భో భయానక ఇష్టఘ్నో భటః సోమో భయాతురః ॥ 72 ॥

భా దీప్తిః ప్రతిభా వాణీ కాంతిశ్శాలా సముద్మనా ॥

భిః పక్షీ భీ చ భీతిరస్యాద్ భుర్భుజంగోऽథ భూర్మహీ ॥ 73 ॥

జాతాజాతశ్చ భేః కాంతిర్బ్రహ్మా వరుణో యమః ॥

భైః ప్రహారోऽథ భీరుః స్యాద్ భోః కంసో భౌ రమాపతిః ॥ 74 ॥

భం నక్షత్రం భయం బ్రహ్మ భరణం ధరణం యమః ॥

భః ప్రాగుక్తో భరాక్రాంతో భవభీతో భవానుగః ॥ 75 ॥

·         భ: భయంకరుడు, సైనికుడు (భటుడు), చంద్రుడు (సోమః).

·         భా: కాంతి (దీప్తి), తెలివితేటలు (ప్రతిభ), వాక్కు, ఇల్లు (శాలా).

·         భి: పక్షి.

·         భీ: భయము.

·         భు: పాము (భుజంగము).

·         భూ: భూమి.

·         భే: కాంతి, బ్రహ్మ, వరుణుడు, యముడు.

·         భై: దెబ్బ (ప్రహారము), పిరికివాడు (భీరువు).

·         భో: కంసుడు.

·         భౌ: విష్ణువు (రమాపతి).

·         భం: నక్షత్రము, భయము, పరబ్రహ్మము, భరించడం, ధరించడం, యముడు.

·         భః: శివ భక్తుడు (భవానుగుడు).

---

మమామిమీముమూమేమైమోమౌమంమః ॥ 25 ॥

అథ మాదేః । మో మహేశోऽథ మః స్తోమః సోమో రామో రణో గజః ॥

మా జాలంధ్రీ వ్యథా లక్ష్మీర్మాతా మా మాస ఈరితః ॥ 76 ॥

మిః కర్ణో మీర్మహాబాహుర్ముర్మాతా మూర్మహాబలః ॥

మేః సారంగోऽథ మైః పూషా సారథిః ప్రణతోవరః ॥ 77 ॥

మోః పత్నీ మౌః సురావాసో మంగళం మలినం ఫలమ్ ॥

మః ప్రాగుక్తోऽపి మతిమాన్ మణివేధకరః పుమాన్ ॥ 78 ॥

·         మ: శివుడు (మహేశుడు), సమూహము (స్తోమః), చంద్రుడు, రాముడు, యుద్ధము, ఏనుగు.

·         మా: లక్ష్మి, తల్లి, నెలను (మాసము), బాధ (వ్యథ).

·         మి: చెవి (కర్ణము).

·         మీ: గొప్ప బాహువులు కలవాడు.

·         ము: తల్లి.

·         మూ: గొప్ప బలవంతుడు.

·         మే: చాపము (సారంగము).

·         మై: సూర్యుడు, సారథి.

·         మో: భార్య (పత్నీ).

·         మౌ: దేవతల నివాసం.

·         మం: మంగళము, మురికి (మలినము), ఫలము.

·         మః: బుద్ధిమంతుడు.

 

మాతృకావిలాసంలోని ఏకాక్షరనిఘంటువు - 12

సాహితీమిత్రులారా!

మాతృకావిలాములోని ఏకాక్షరనిఘంటువు తరువాయి భాగం ..

పపాపిపీపుపూపేపైపోపౌపం పః ॥ 21 ॥

అథ పాదేః । పః పాపీ పాలకో గంతా పూషా వృషణ ఆత్మజః ॥ 64 ॥

పాऽపర్ణా పిః పవిత్రోऽగ్నిః పీ స్మృతార్థే పిపీలికా ।

పుః పుత్రః పూః పురం దేహః పేః పేషీ పైశ్చ గాలవః ॥ 65 ॥

పోః పౌత్రః పౌః పుమాన్ భూమిః పం ప్రమాణమృణం పయః ॥

పః ప్రాగుక్తోऽపి పో విష్ణుర్నృపో మాతా పితా గురుః ॥ 66 ॥

·         ప: పాపాత్ముడు, రక్షకుడు (పాలకుడు), వెళ్లేవాడు, సూర్యుడు, 

         వృషణము, కుమారుడు (ఆత్మజుడు).

·         పా: పార్వతి (అపర్ణ).

·         పి: పవిత్రమైనవాడు, అగ్ని.

·         పీ: పిపీలిక (చీమ).

·         పు: పుత్రుడు.

·         పూ: పట్టణము (పురము), శరీరము (దేహము).

·         పే: కండరము (పేశీ).

·         పై: గాలవ మహర్షి.

·         పో: మనుమడు (పౌత్రుడు), విష్ణువు.

·         పౌ: పురుషుడు, భూమి.

·         పం: ప్రమాణము, రుణము (అప్పు), నీరు లేదా పాలు (పయస్).

·         పః: రాజు, తల్లి, తండ్రి, గురువు.

---

ఫఫాఫిఫీఫుఫూఫేఫైఫోఫౌఫంఫః ॥ 22 ॥

అథ ఫాదేః । ఫః ఫణీ ఫలదో వృక్షో ఫల్గుః ఫో మావ ఈరితః ॥

ఫా ఫాలికా చ ఫా జాలం ఫా ఫూత్కారవతీ విషా ॥ 67 ॥

ఫిః శబ్దో విబుధే ప్రోక్తః ఫీర్వాయుః కరణోऽనలః ॥

ఫుః కార్త్తికోऽథ ఫూః సర్పో వాసవః శరణాగతః ॥ 68 ॥

ఫేః ఫాల్గునోऽథ ఫైః శంఖః ఫోః కాలః ఫౌః ఫణీశ్వరః ॥

గర్గో ద్రోణో రణః ప్రాణః ఫం ఫల్గు చారు వా స్మృతమ్ ॥ 69 ॥

ఫః ప్రాగుక్తో భాష్యకర్తా ॥

·         ఫ: పాము (ఫణి), పలాలనిచ్చే చెట్టు, ఫల్గు నది.

·         ఫా: నాగలి (ఫాలికా), జాలము, విషము.

·         ఫి: శబ్దము, పండితుడు.

·         ఫీ: వాయువు, ఇంద్రియము, అగ్ని.

·         ఫు: కార్తీక మాసము.

·         ఫూ: పాము, ఇంద్రుడు, శరణు కోరినవాడు.

·         ఫే: ఫాల్గుణ మాసము.

·         ఫై: శంఖము.

·         ఫో: కాలము.

·         ఫౌ: ఆదిశేషుడు (ఫణీశ్వరుడు), గర్గ మహర్షి, ద్రోణాచార్యుడు, యుద్ధము, ప్రాణము.

·         ఫం: అందమైనది (చారు), తక్కువైనది.

·         ఫః: భాష్యకర్త (పతంజలి వంటి వారు).

 

మాతృకావిలాసంలోని ఏకాక్షరనిఘంటువు - 11

సాహితీమిత్రులారా!

మాతృకావిలాములోని ఏకాక్షరనిఘంటువు తరువాయి భాగం ..

దదాదిదీదుదూదేదైదోదౌదందః ॥ 18 ॥

అథ దాదేః । దః పాతా ఖండితా దాతా దా దాత్రీ ధారిణీ శుభా ॥

దిదినో దీః సుధానాథో దుర్దరిద్రీ కరో వరః ॥ 55 ॥

దూర్దుఃఖీ దేః స్మృతా జాయా డైర్మత్స్యో వామనో నభః ॥

దోర్హస్తశ్చరణః శిశ్నో దౌః స్వర్గః ప్రాణ ఆత్మజః ॥ 56 ॥

దం దానం శరణం కర్మ భవ్యం నూన మకిల్విషమ్ ॥

దః ప్రాగుక్తోऽపి దధ్యాఢ్యో దమీ దానీ దయాపరః ॥ 57 ॥

·         ద: రక్షకుడు (పాతా), ఖండించేవాడు, దాత (ఇచ్చేవాడు).

·         దా: ఇచ్చేది (దాత్రీ), ధరించేది (ధారిణీ), శుభప్రదమైనది.

·         ది: పగలు (దినము).

·         దీ: చంద్రుడు (సుధానాథః).

·         దు: దరిద్రుడు, చెయ్యి, శ్రేష్ఠమైనవాడు.

·         దూ: దుఃఖము కలవాడు.

·         దే: భార్య (జాయా).

·         దై: చేప (మత్స్యః), వామనుడు, ఆకాశము (నభః).

·         దో: చెయ్యి (హస్తము), కాలు (చరణము), శిశ్నము.

·         దౌ: స్వర్గము, ప్రాణము, కుమారుడు (ఆత్మజః).

·         దం: దానము, శరణు, కర్మ, శుభము (భవ్యము), తక్కువైనది, పాపం లేనిది.

·         దః: పెరుగుతో నిండినవాడు, ఇంద్రియ నిగ్రహం కలవాడు (దమీ), దయాశీలి.

---

ధధాధిధీధుధూధేధైధోధౌధంధః ॥ 19 ॥

అథ ధాదేః । ధో ధర్మీ ధనవాన్ ధన్యో ధాతా విష్ణుర్వినాయకః ॥

ధా ధరిత్రీ రమా గౌరీ ధిర్ధర్మో ధీర్వృకోऽసురః ॥ 58 ॥

ధుః సూనుః కరో భారో ధేర్వృక్షో ధైశ్చ రావణః ॥

ధోః పాపీ వృషణః పూషా ధౌర్ధర్మః పృథివీ గిరా ॥ 59 ॥

ధం ధనం ధూననం దానం ధారణం కరణం సుఖమ్ ॥

ధః ప్రాగుక్తోऽథ ధమ్మిల్లే బంధో ధన్వంతరిమృగః ॥ 60 ॥

·         ధ: ధర్మపరుడు, ధనవంతుడు, ధన్యుడు, బ్రహ్మ (ధాతా), విష్ణువు, వినాయకుడు.

·         ధా: భూమి (ధరిత్రీ), లక్ష్మి (రమా), పార్వతి (గౌరీ).

·         ధి: ధర్మము.

·         ధీ: తోడేలు (వృకః), అసురుడు (రాక్షసుడు), బుద్ధి.

·         ధు: కుమారుడు (సూనుః), చెయ్యి, భారము.

·         ధే: వృక్షము.

·         ధై: రావణుడు.

·         ధో: పాపాత్ముడు, వృషణము, సూర్యుడు (పూషా).

·         ధౌ: ధర్మము, భూమి, వాక్కు (గిరా).

·         ధం: ధనము, కంపింపజేయడం (ధూననము), దానము, ధరించడం, సుఖము.

·         ధః: కొప్పు (ధమ్మిల్లము), బంధము, ధన్వంతరి, జింక (మృగః).

---

ననానినీనునూనేనైనోనౌనంనః ॥ 20 ॥

అథ నాదేః । నో నాట్యజ్ఞో నలో నమ్రో భావో నస్యో నరాంతకః ॥

నరనారీ సమూహేऽపి నా పుమాన్ గరిమా తథా ॥ 61 ॥

నిర్దుర్గతిశ్చ నీ రాగో నుర్హస్తో నూః కలత్రవాన్ ॥

నేః సమో నైః కురంగో నిరాప్తిర్మాతాథ శోభనః ॥ 62 ॥

నోర్నిషేధః ఖలో భూమినైస్తరిః పురుషోమరః ॥

నం నేత్రమంజనం శ్రోత్రం కరణం కారణం సుఖమ్ ॥ 63 ॥

నః ప్రాగుక్తోऽథ నో నీచో నఖేపధరోऽపరః ॥

·         న: నాట్యం తెలిసినవాడు, నలుడు, వినయము కలవాడు (నమ్రః), 

            భావము, ముక్కుకు సంబంధించినది, మృత్యువు (నరాంతకః).

·         నా: మనుష్యు సమూహము, పురుషుడు, గొప్పతనము (గరిమ).

·         ని: దుర్గతి (చెడు స్థితి).

·         నీ: అనురాగము.

·         ను: చెయ్యి (హస్తము).

·         నూ: భార్య కలవాడు (కలత్రవాన్).

·         నే: సమానమైనవాడు.

·         నై: జింక (కురంగః), తల్లి, మంగళకరమైనవాడు.

·         నో: నిషేధము (వద్దు అనడం), దుష్టుడు (ఖలః), భూమి.

·         నౌ: పడవ (తరిః), పురుషుడు, దేవత (అమరః).

·         నం: కన్ను (నేత్రము), కాటుక (అంజనము), చెవి (శ్రోత్రము), కారణము, సుఖము.

·         నః: నీచమైనవాడు, గోళ్లు కలవాడు.