Showing posts with label వింత అర్థం. Show all posts
Showing posts with label వింత అర్థం. Show all posts

Sunday, July 24, 2016

మాంగల్యం తంతునానేన.......


మాంగల్యం తంతునానేన.......


సాహితీమిత్రులారా!

నడిమింటి మంగళేశ్వరశాస్త్రిగారు
వారి ఊరిలో
ఒక వివాహముహూర్తము జరుగు
నపుడు తాంబూలమునకై వెళ్ళెను.
మంగళసూత్రధారణ సమయంలో
పురోహితుడు

"మాంగల్యం తంతునానేన మమజీవన హేతునా
కంఠే బద్నామి సుభగే త్వం జీవ శరాదాం శతమ్"

 అని చదివాడు.
దానికి మంగళేశ్వరశాస్త్రిగారు పక్కకు తిరిగి
అక్కడ ఉన్నవారితో
మీ కీశ్లోకం అర్థం తెలిసినదా? అని అడిగాడట.
అదేదో కొంటె సమాధానం ఉంటుందని
అక్కడి వారంతా తెలియదు మీరు చెప్పండని అడిగారట.
దానికి ఆయన అర్థం-

మాంగల్యం తంతు - న = ఇది మాంగల్య తంతుకాదు. 
(నేను ముసలి ముండ కొడుకును. చాలా పెళ్ళిళ్లు నాకు జరిగాయి 
ఇంకెక్కడి మాంగల్యం - అని భావం.) 
మమ - జీవనహేతు. న (న) =   దీనిచే నాబ్రతుకు దెరువు చెడింది. 
(రెండెకరాలో, మూడెకరాలో తెగనమ్మి కన్యాశల్కం క్రింద ఇచ్చి ఉన్న 
ఉపాధి పోయింది - అని భావం) 
కంఠే - బద్నామి = నీ కుత్తుకకు తాడు కట్టుచున్నాను. 
(నా వల్ల నీకు సౌఖ్యంలేదు సరికదా 
ఇదొక నిర్భంధం కూడా నీకు కల్గుతుంది- అని భావం.) 
సుభగే = ఓ సుభగురాలా!, 
త్వం = నీవు (సుభగురాలువు గనుక), 
శరదాం శతమ్ = నూరేండ్లు, 
జీవ = జీవించు.
- అని అర్థం చెప్పాడట.

Tuesday, July 19, 2016

అనంతరత్న ప్రభవస్యయస్య:


అనంతరత్న ప్రభవస్యయస్య:


సాహితీమిత్రులారా!

ఒకమారు మంగళేశ్వరశాస్త్రులుగారు
విజయనగర సంస్థానములో దుబాసిగా ఉన్న అనంతరావు దగ్గరు
ఏదో పనిమీద వెళ్ళారు.
ఆయన వెంట కుమారసంభవము చదువుతున్న శిష్యుడు వెళ్ళాడు.
అనంతరావుగారికి పండితులతో పొగిడించుకోవెను అనెడి
కోరిక కలవాడని శాస్త్రులవారికి తెలియును.
అక్కడివారు శాస్త్రులను  ప్రాచీన శ్లోకములకు  సందర్భానుసారముగా
నానార్థములను చెప్పు సామర్థ్యము కలవారని
వారిచే ఏదైనా శ్లోకం వింత అర్థంతో చెప్పించమని
అనంతరావుగారిచే అడిగించిరి.
శిష్యుడు కుమారసంభవములోని శ్లోకం చదువగా
దానికి శాస్త్రులుగారు ఈ వ్యాఖ్యానం చేశారు.

అనంతరత్న ప్రభవస్యయస్య:
హిమన్న సౌభాగ్యవిలోపిజాతమ్
ఏకోహి దోషో గుణసన్నిపాతే
నిమజ్జతీందో: కిరణేష్వివాంక:
                                   (కుమారసంభవమ్ 1-03)

అర్థం-
హే అనంతరత్న= రత్నమువంటి ఓ అనంతరాయా!
హి = ఎందులన, జాతమ్ = (నీయొక్క)పుట్టుక,
మన్న సౌభాగ్యవిలోపి = నా (మంగళేశ్వరశాస్త్రుల) ఇబ్బందిని
తీర్చునది అయినదో, అందువలన, అయస్య = శుభకర్మమునకు,
ప్రభవసి = తగుచున్నావు, (కాని) ఏక: = ఒక్కటి,
అహిదోష: = సర్పదోషము (కలదు)
అనగా సర్పమునకు రెండు నాల్కలుండును, అట్లే నీవు
రెండు భాషలాడుదువు(దుబాసి, ద్విభాషి),
ఇది, గుణసన్నిపాతే = గుణములసమూహమున,
నిమజ్జతి = మునుగుచున్నది.
ఇందో:కిరణేషు = చంద్రకిరణములందు,
అంక ఇవ = కళంకమువలె-
అని వివరణ ఇచ్చెను.

(దీని అసలు అర్థము-
లెక్కలేని శ్రేష్ఠవస్తువులకు పుట్టినిల్లయిన ఆ హిమవంతునికి
మంచువలన సొంపేమి తరుగదు. ఎట్లాగంటే లోకములో
అనేక గుణముల  మొత్తములో
ఒక్కదోషము లెక్కకురాదు కదా!
చంద్రుని వెలుగులలో మచ్చలెక్కకు రానట్లు.)