ఆశుకవిత్వంపై మొహం మొత్తిందా!

సాహితీమిత్రులారా!

రాయప్రోలు సుబ్బారావుగారు 1911లో 

బుచ్చిరెడ్డిపాలెంలో జరిగిన సభలో

ఆశుకవిత్వంపై మొహంమొత్తి ఇష్టదేవతా ప్రార్థన ఇలాచేశారు

గమనించండి-

తెనుగే తీయని, దందు పద్య పదరీతి క్రీడలత్యంత మో

హాసముల్ శోభనముల్ తదీయరస రక్తాలాపనంబుల్ లభిం

చిన వాగర్థకలాకలాప జయ లక్ష్మిన్ గాలికింబుత్తునే

జననీ యేమిటి కింక ఆశుకవితా సన్యాస మిప్పింపవే

రసమో, భావమొ, జీవదర్థసుకుమార వ్యంజనామంజు శ

బ్ద సమాసారచనంబొ, సాధు హృదయస్పంద ప్రతిష్టా కథా

విసరంబో, సకలార్థ శూన్యమగు నీవేగాతి వేగోక్తి దు

ర్వ్యసనం బేటికి త్రిప్పుమింక జననీ రమ్యాక్షర క్షోణికిన్

                                                                                      (సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం - 4 - పుట373)

 ముక్తగ్రస్తాక్షరోత్తర ప్రశ్న పద్యము

సాహితీమిత్రులారా!

ఈ పద్యంలోని సమాధానాల చివరి అక్షరాన్ని రెండవ ప్రశ్నసమాధానంగా వస్తుంది.

అదేవిధంగా అన్ని ప్రశ్నలకు సమాధానాలు రావాలి పద్యం గమనించండి-

మనుజుని యాకార మహిమకు మొదలేది?

                  నగవైరి వైరికి నగరమెద్ది?

రఘుపతిగాచిన రాక్షస పక్షేది?

     శిబి(సిరి)కన్నులార్జించు చెలువమెద్ది?

పంచబాణునియింటఁబరగినరుచియేది?

             గిరజపతి భుజించు గిన్నెయెద్ది?

నయనాంగరక్షకు నలువొందు చెలువేది?

             చెలఁగిమానముఁగాచు చెట్టదెద్ది?

యన్నిటికిఁజూడ రెండేసి యక్కరములు

యాదులుపంగ తుదలెల్ల నాదులగుచు

చెప్పునాతఁడు భావజ్ఞశేఖరుండు

లక్షణోపేంద్ర పౌఢరా!యక్షితీంద్ర

ఈ పద్యంలోని ప్రతిప్రశ్నకు సమాధానం రెండక్షరాలుగల పదం

ప్రతిపదం చివరి అక్షరం తరువాతి సమాధానంలోని మొదటి అక్షరం 

అయ్యేలాగున సమాధానాలు ఉండాలి

మనుజుని యాకార మహిమకు మొదలేది?

1. తల

నగవైరి వైరికి నగరమెద్ది?

2. లంక

రఘుపతిగాచిన రాక్షస పక్షేది?

3. కాకి

 శిబి(సిరి)కన్నులార్జించు చెలువమెద్ది?

4. కత్తి

పంచబాణునియింటఁబరగినరుచియేది?

5. తీపు

గిరజపతి భుజించు గిన్నెయెద్ది?

6. పుఱ్ఖె

నయనాంగరక్షకు నలువొందు చెలువేది?

7. ఱెప్ప

 చెలఁగిమానముఁగాచు చెట్టదెద్ది?

8. ప్రత్తి

1. తల

2. లంక

3. కాకి

4. కత్తి

5. తీపు

6. పుఱ్ఖె

7. ఱెప్ప

8. ప్రత్తి

 ఒకే పాదానికి రెండర్థాలా!

సాహితీమిత్రులారా!

మాడుగుల మహారాజును
ఇద్దరు కవీశ్వరులు ఇలా దీవించారు-

అ శ్లోకం చూడండి -

విక్రమేణార్జున ముఖా: కృష్ణభూపాల! తే హితా:
విక్రమేణార్జున ముఖా :కృష్ణభూపాల! తే హితా:


రెండు పాదాలు
ఒకలానే ఉన్నాయి కదా!

ఇద్దరూ ఒకే పాదాన్ని చెప్పారా? అంటే చూద్దాం మరి

మొదటికవి చెప్పిన పాదానికి అర్థం-

ఓ కృష్ణభూపాలా!
విక్రమేణ అర్జునముఖా: -
పరాక్రమంలో (పాండవ మధ్యముడైన) అర్జునుడు మొదలైనవారు,
తే హితా: - నీకు సమాన స్నేహితులుగా పోల్చదగినవారు
.
రెండవకవి చెప్పిన పాదానికి అర్థం -

ఇందులో తే2హితా - అని తీసుకోవాలి
అపుడు
ఓ కృష్ణభూపాలా!
తేऽహితా: = తే అహితా: = నీ శత్రువులు,
విక్రమేణ - పరాక్రమంలో
అర్జున ముఖా: -
తెల్లమొగంతో వెలవెల పోతున్నారు.

 గర్భచిత్రం

సాహితీమిత్రులారా!

శ్రీ చింతా రామకృష్ణరావు గారి

గర్భకవిత్వానికి చెందిన

ఒక పద్య వివరణ ఈ వీడియోలో గలదు 

ఆస్వాదించండి-

 విడిది చెపుమన్న పాలిండ్ల నడుమఁజూపె

సాహితీమిత్రులారా!

ఈ పద్యం గమనించండి

ఇందులో ఒకస్త్రీని అడిగిన ప్రశ్నలకు

ఆమె చూపిన సంజ్ఞలను బట్టి 

సమాధానం తెలుసుకోవాలి

గమనించండి-

రాజీవగంధి నీ రాజ్యమెక్కడిదన్న

                 నొకచేత కొప్పువెండ్రుకలు చూపె

పద్మాయతాక్షి నీ పట్టణంబేదన్న

                 నగుచు నెడ్డాణంపు నడుముఁజూపె

బింబాధరోష్ఠి నీ పేరేమి చెపుమన్న

                 సొగసైన శుకవాణి మొగముఁజూపె

నిందీవరాక్షి నీ కెందరు విభులన్న

                 ఘనమైన ముద్దుటుంగరముఁజూపె

విడిది చెపుమన్న పాలిండ్ల నడుమఁజూపె

కులముఁగోరిన కదళికా తరువుఁజూపె

తరుణి రమ్మన్న తాంబూల మెఱుపుఁజూపె

భళిర వినరయ్య యీజాణ ప్రౌఢతనము

వీటిలోని ప్రశ్నలకు సమాధానాలు చెప్పగా ప్రయత్నించండి

1. రాజీవగంధి నీ రాజ్యమెక్కడిదన్న

                 నొకచేత కొప్పువెండ్రుకలు చూపె

                                                   1.కురుదేశము

2. పద్మాయతాక్షి నీ పట్టణంబేదన్న

                 నగుచు నెడ్డాణంపు నడుముఁజూపె

                                                     2. కాంచీపట్టణము

3. బింబాధరోష్ఠి నీ పేరేమి చెపుమన్న

                 సొగసైన శుకవాణి మొగముఁజూపె

                                                         3. చంద్రవదన

4. ఇందీవరాక్షి నీ కెందరు విభులన్న

                 ఘనమైన ముద్దుటుంగరముఁజూపె

                                                       4. ప్రభువులు(బంగారమిచ్చినవారు)

5. విడిది చెపుమన్న పాలిండ్ల నడుమఁజూపె

                                                   5.కొండల మధ్య

6. కులముఁగోరిన కదళికా తరువుఁజూపె

                                                    6. భోగమ కులము

7. తరుణి రమ్మన్న తాంబూల మెఱుపుఁజూపె

                                                    7. సాయంకాలము

పద్యం పాటలా పాడటానికి వీలుగా

సాహితీమిత్రులారా!

రామరాజభూషణుని ఈ పద్యం ఆస్వాదించండి

పాటలాగా పాడటానికి వీలుగా ఉన్నది

ఈ వీడియోలో గమనించగలరు-

సౌందర్యలహరి లోని గూఢచిత్రం

సాహితీమిత్రులారా!

శంకరాచార్యుల సౌందర్యలహరిలో
జగన్మాతను  ప్రముఖమైన
ఉత్తరభారతదేశ పట్టణాలతో
వర్ణించారు గమనించండి-


విశాలా కళ్యాణీ స్ఫుటరుచి రయోధ్యా కువలయైః
కృపాధారా2ధారా కిమపి మధురా2 భోగవతికా
అవన్తీ సృష్టిస్తే బహునగర విస్తార విజయా
ధ్రువం త త్తన్నా మవ్యవహరణ యోగ్యా విజయతే
                                                                                       (సౌుదర్యలహరి - 49)


విశాలా కళ్యాణీ స్ఫుటరుచి రయోధ్యా కువలయైః
కృపాధారా2ధారా కిమపి మధురా2 భోగవతికా
అవన్తీ సృష్టిస్తే బహునగర విస్తార విజయా
ధ్రువం త త్తన్నా మవ్యవహరణ యోగ్యా విజయతే

ఇందులో వర్ణించిన నగరాలకు నగరపేరుగా అర్థం లేకుండా
మరో అర్థం వచ్చేలా కూర్చారు శంకరులవారు

తే - నీ, దృష్టిః - చూపు, విశాలా - విస్తృతమైనది, కళ్యాణీ - మంగళ
స్వరూపం, స్ఫుట రుచిః - చక్కని కాంతివంతం, కువలయైః - నల్లకలువలచే,
అయోధ్యా - జయించడానికి వీలుకాని, కృపాధారాధారా-
దయకుఆధారమనదగ్గ, కిమపి - ఇలాంటిదని చెప్పడానికి వీలుకానిది,
మధురా - గొప్ప ఆనందదాయక, ఆ భోగవతికా - విశాలదృక్పధం గలది,
అవంతీ - రక్షణ లక్షణం కలది, బహునగర విస్తార - పలునగర విస్తీర్ణం గలది,

విజయ - విజయం గల, తత్ నామ వ్యవహరణా - ఆ పట్టణాల పేర్లతో 

పిలువబడేది, యోగ్యా విజయతే ధ్రువం - నిశ్చయంగా అందుకు తగింది.