జమదగ్ని మహర్షి స్తుతి

 

జమదగ్ని మహర్షి స్తుతి

సాహితీమిత్రులారా!

శ్రీ మోహన్‌లాల్ శర్మ పాండే గారి నతితతి అనే గ్రంథం నుండి

 జమదగ్ని మహర్షి స్తుతి ఆదివర్ణావృత్తి చిత్రంగా కూర్చబడినది.

జటాజూటం జీర్ణం జగతి జనతాజాడ్యజరకం

జితాత్మానం జైత్రం జనితజనిజాయం జవజయమ్ |

జఘన్యానాం జఘ్నుం జపజనితజూతిం జయజనిం

జుహూజుష్టజ్వాలం జపత జమదగ్నిం జపజుషమ్ || 7 ||

అన్వయము:

జటాజూటం, జీర్ణం, జగతి జనతాజాడ్యజరకం, జితాత్మానం, జైత్రం, జనితజనిజాయం, జవజయమ్, జఘన్యానాం జఘ్నుం, జపజనితజూతిం, జయజనిం, జుహూజుష్టజ్వాలం, జపజుషం జమదగ్నిం జపత.

ప్రతిపదార్థము:

·         జటాజూటమ్ = జటల సమూహము కలవాడు.

·         జీర్ణమ్ = వృద్ధుడైనవాడు (తపస్సు చేత పండినవాడు).

·         జగతి జనతాజాడ్యజరకమ్ = లోకములోని జనుల అజ్ఞానమనే జడత్వాన్ని నశింపజేసేవాడు.

·         జితాత్మానమ్ = తనను తాను (ఇంద్రియాలను) గెలిచినవాడు.

·         జైత్రమ్ = విజేత.

·         జనితజనిజాయమ్ = సంతానాన్ని (పరశురాముడిని) పొందినవాడు.

·         జవజయమ్ = వేగమును జయించినవాడు.

·         జఘన్యానామ్ జఘ్నుమ్ = నీచమైన దుష్టులను సంహరించువాడు.

·         జపజనితజూతిమ్ = జపము వల్ల కలిగే శక్తి కలవాడు.

·         జయజనిమ్ = విజయానికి మూలమైనవాడు.

·         జుహూజుష్టజ్వాలమ్ = యజ్ఞ పాత్ర (జుహు) ద్వారా అగ్ని జ్వాలలను తృప్తి పరిచేవాడు.

·         జమదగ్నిమ్ = జమదగ్ని మహర్షిని.

·         జపజుషమ్ = జపమునందు నిమగ్నమైనవానిని.

·         జపత = ధ్యానించండి.  

'జ' చవర్గంలోని మూడవ అక్షరము. ఈ శ్లోకంలోని ప్రతి పదము 'జ' తోనే ప్రారంభమవుతుంది. 'జ' శబ్దానికి అనేక అర్థాలు ఉన్నాయి — ఉత్పన్నమైన, వంశజుడు, అవతరించిన, ఉద్భవించిన అని అర్థం. తండ్రి, జన్మ, విషము, పిశాచము, విజేత మరియు కాంతి అనే అర్థాలు కూడా గ్రహించబడతాయి.

కవి బ్రహ్మర్షి జమదగ్ని గౌరవాన్ని వివరిస్తూ ఇలా ప్రార్థిస్తున్నారు — విశ్వంలోని సమస్త ప్రాణుల జడత్వాన్ని (అజ్ఞానాన్ని) దూరం చేసేవాడు, మనస్సుతో సహా సమస్త ఇంద్రియాలను వశం చేసుకున్నవాడు, తీవ్ర గతితో విజయం సాధించేవాడు, కామ క్రోధాది అరిషడ్వర్గములను గెలిచినవాడు, తన కుమారుడైన పరశురాముని ప్రార్థనపై భార్య రేణుకా దేవికి పునర్జీవనం ప్రసాదించినవాడు, దుష్ట మరియు ఆచారహీన జనులను సంహరించేవాడు, నిరంతర స్వాధ్యాయం మరియు మననం ద్వారా ఆధ్యాత్మిక రహస్యాలను పొందినవాడు, విజయ ప్రదాత, అర్ధచంద్రాకార పాత్ర (చమస) ద్వారా ఆహుతులు సమర్పించి అగ్నిజ్వాలలను ప్రసన్నం చేసుకున్నవాడు, నిరంతర జపక్రియలో నిమగ్నమైన వృద్ధుడైన భృగువంశీయుడు జమదగ్ని మహర్షిని (ఋచీక పుత్రుని) మనస్సుతో పదేపదే ప్రార్థించండి.

జమదగ్ని పురాణ గాథ:

జమదగ్ని భృగువంశంలో జన్మించిన ఒక బ్రహ్మర్షి, సత్యవతి మరియు ఋచీకుల పుత్రుడు. ఆయన గొప్ప పుణ్యాత్ముడు, వేదాలను అభ్యసించినవాడు. ఆయన భార్య రేణుక. ఒకరోజు రేణుక నదీ తీరానికి వెళ్లినప్పుడు అక్కడ గంధర్వ దంపతుల జలక్రీడలను చూసి మనస్సులో ఈర్ష్యకు లోనై, మలిన ఆలోచనలతో కలుషితమైంది. దీనివల్ల ఆమె అపవిత్రురాలైంది. ఆమె ఇంటికి తిరిగిరాగానే, తన తపశ్శక్తితో విషయం గ్రహించిన జమదగ్ని కోపించి, ఆమెను చంపమని తన కుమారులను ఆదేశించాడు. మొదటి నలుగురు కుమారులు నిరాకరించగా, ఐదవ కుమారుడైన పరశురాముడు తండ్రి ఆజ్ఞ మేరకు తల్లి శిరస్సును నరికాడు. దీనికి సంతసించిన జమదగ్ని వరం కోరుకోమనగా, పరశురాముడు తన తల్లిని పునర్జీవితురాలిని చేయమని కోరాడు. జమదగ్ని ఆ కోరికను మన్నించాడు. (మహాభారత వనపర్వంలో ఈ కథాంశం వివరంగా ఉంది).