గంగాదేవి స్తుతి

 

గంగాదేవి స్తుతి

సాహితీమిత్రులారా!

శ్రీ మోహన్‌లాల్ శర్మ పాండే గారి నతితతి అనే గ్రంథం నుండి

గంగాదేవి స్తుతి ఆదివర్ణావృత్తి చిత్రంగా కూర్చబడినది.

ఝంకారిణ్యా ఝలాయాం ఝగితి ఝగఝగాయంతి ఝల్లా ఝరౌఘే

ఝౌడౌఘే ఝాటఝుండే ఝటితి ఝణఝణం ఝాఙ్కృతా ఝర్ఝరిజ్ఞా |

ఝఞ్ఝాఝంకారిఝంపా ఝఝరితఝషగా ఝంకృతైర్ఝంకృతా ఝే

ఝిల్లీఝుండైర్ఝణంతీ ఝరతు ఝరఝరీ ఝర్ఝరే ఝస్య ఝాటే || 8 ||

అన్వయము:

ఝల్లాః ఝలాయాం ఝంకారిణ్యాః ఝరౌఘే ఝగితి ఝగఝగాయంతి, ఝాటఝుండే ఝౌడౌఘే ఝణఝణం ఝాఙ్కృతా ఝఞ్ఝాఝంకారిఝంపా ఝే ఝంకృతైః ఝంకృతా ఝిల్లీఝుండైః (సహ) ఝణంతీ ఝర్ఝరిజ్ఞా ఝఝరితఝషగా, ఝరఝరీ ఝర్ఝరే ఝస్య ఝాటే ఝటితి ఝరతు.

·         ఝల్లాః = అధమ కులంలో జన్మించినవారు (మృదంగం వాయించేవారు లేదా మల్లయోధులు).

·         ఝలాయామ్ = ప్రచండమైన ఎండలో (చెమటతో పీడించబడినవారై).

·         ఝంకారిణ్యాః = గంగానది యొక్క.

·         ఝరౌఘే = ప్రవాహ సమూహంలో (స్నానం చేసి).

·         ఝగితి = శీఘ్రముగా, ఝగఝగాయంతి = నిర్మలులవుతారు మరియు వారి అలసట దూరమవుతుంది.

·         ఝాటఝుండే = చిన్న చిన్న మొక్కల సమూహంలో, ఝౌడౌఘే = పోక చెట్ల గుంపులో.

·         ఝణఝణమ్ = ఝణత్కారంతో కూడిన, ఝాఙ్కృతా = జలపాత శబ్దములతో కూడిన (అనగా 'ఛప్ ఛప్' అనే ధ్వనితో).

·         ఝఞ్ఝాఝంకారిఝంపా = సుడిగాలితో కూడిన దూకుడు కలది.

·         ఝే = సుడిగాలి యొక్క 'ఝన్-ఝన్', 'ఖన్-ఖన్' అనే ధ్వనిలో.

·         ఝంకృతైః = వెలువడుతున్న శబ్దములతో ('ఝన్-ఝనాహట్' అనే నాదాలతో).

·         ఝంకృతా = ఝణత్కారము కలది.

·         ఝిల్లీఝుండైః సహ = ఈలకోడి (ఝింగురు) సమూహములతో కలిసి.

·         ఝణంతీ = ఝణఝణమని శబ్దము చేయుచున్నది.

·         ఝర్ఝరిజ్ఞా = శివుని శిరస్సును తెలిసినది (అనగా శంకరుని జటాజూటంలో విహరించునది).

·         ఝఝరితఝషగా = 'ఝం' అనే శబ్దముతో పడుతున్న మకరములపై (చేపలపై) పయనించునది.

·         ఝరఝరీ = జలపాతము నుండి పడిన గంగానది.

·         ఝర్ఝరే = కలియుగంలో కూడా, ఝస్య = బృహస్పతి యొక్క (వేదపఠనం చేసే ముని యొక్క).

·         ఝాటే = పర్ణశాల సమీపంలో, ఝటితి = శీఘ్రముగా, ఝరతు = ప్రవహించుగాక.

'ఝ' అనేది చవర్గంలోని నాలుగవ అక్షరం. 'ఝ' అంటే ఝన్-ఝన్ అనే ధ్వని, సుడిగాలి మరియు బృహస్పతి అని అర్థం. బృహస్పతి నుండి వేదపాఠి లేదా జ్ఞాని అని అర్థం గ్రహించబడుతుంది. ఈ శ్లోకంలో ప్రతి పదం 'ఝ' తోనే ప్రారంభమవుతుంది. కవి గంగానది స్వరూపాన్ని, మహిమను చిత్రీకరిస్తూ అది జ్ఞానుల చెంత ప్రవహించాలని కోరుకున్నారు. జ్ఞానులలో గంగ వంటి పవిత్రత, సహనం మరియు పాపాలను కడిగివేసే సామర్థ్యం ఎల్లప్పుడూ ఉండాలి.

అతి సామాన్య కుటుంబాలలో పుట్టి, కష్టపడి పనిచేసే శ్రమజీవులు భయంకరమైన ఎండలో చెమటతో తడిసి, గంగానదిలో స్నానం చేసి శీఘ్రంగా ఉత్తేజాన్ని పొందుతారు. చిన్న మొక్కల పొదలలో, పోక చెట్ల గుంపులో 'ఛప్-ఛప్' అని శబ్దం చేస్తూ, ఈలకోళ్ళ ధ్వనులతో కలిసి, చేపలపై పయనిస్తూ, పర్వతాల నుండి జాలువారే గంగ, ఈ కలికాలంలో కూడా బుద్ధిజీవుల నివాసాల చెంత వేగంగా ప్రవహించుగాక. భారతీయ సంస్కృతిని రక్షించే జ్ఞానుల సంకల్పాన్ని కాపాడాలని కవి కోరుకున్నారు.