మాతృకావిలాసంలోని ఏకాక్షరనిఘంటువు - 10

సాహితీమిత్రులారా!

మాతృకావిలాములోని ఏకాక్షరనిఘంటువు తరువాయి భాగం ..

తతాతితీతుతూతేతైతోతౌతంతః ॥ 16 ॥

అథ తాదేః । తః సువేశోऽథ తా మారీ తిర్మేషః కపిలోరుణః ॥

తీర్జ్ఞానీ తస్కరస్తైలం తృష్ణా చ తురుమేశ్వరః ॥ 49 ॥

తూమ్లేచ్ఛస్తేః కరీ నకస్తైః కృష్ణాభీరథ ప్రసూః ॥

తోః సూర్యో విఘ్నకృత్స్వామీ తౌః స్వర్గో భూస్తథాగరః ॥ 50 ॥

ఆచార్యో యజమానశ్చ తం తృణం జలమేవ చ ॥

తః ప్రాగుక్తోऽపి తచ్చరస్తనుదేహస్తమాలకః ॥ 51 ॥

·         త: అందమైన వస్త్రధారణ కలవాడు (సువేశుడు).

·         తా: మారీ (మృత్యువు లేదా వ్యాధి).

·         తి: పొట్టేలు (మేషము), గోధుమ రంగు (కపిలము).

·         తీ: జ్ఞాని, దొంగ (తస్కరః), తైలము (నూనె), కోరిక (తృష్ణ).

·         తు: మ్లేచ్ఛుడు.

·         తూ: ఏనుగు (కరీ), మొసలి (నకః).

·         తే: నల్లని రంగు, తల్లి (ప్రసూః).

·         తై: సూర్యుడు.

·         తో: విఘ్నకారి, యజమాని (స్వామి).

·         తౌ: స్వర్గము, భూమి, పర్వతము (అగరః), ఆచార్యుడు, యజమాని.

·         తం: గడ్డి (తృణం), నీరు.

తః: దొంగ (తచ్చరః), శరీరము (తనుః), తమాల వృక్షము.

--------------------------------------------------------------------------

థథాథిథీథుథూథేథైథోథౌథంథః ॥ 17 ॥

అథ థాదేః । థః స్థాయీ ఠకురః సూర్యో గణేశో వినతాసుతః ॥

థా ధరిత్రీ ప్రభా గంగా థిర్గోదా యమునా తథా ॥ 52 ॥

శ్రీః సముద్రో వ్రణోరేవా థుః సాక్షీ థూః పరాశరః ॥

థేర్వ్యాసస్థైః శుకః ప్రోక్తస్థోర్ధర్మో గాధిపుత్రకః ॥ 53 ॥

థౌః శంఖస్థం విషం కర్మ బహులం సూక్ష్మమేవ చ ॥

థః ప్రాగుక్తోऽపి స్తంభః స్యాత్స్థాణుదేవస్తదాశ్రయః ॥ 54 ॥

·         థ: స్థిరంగా ఉండేవాడు (స్థాయి), ప్రభువు (ఠకురః), 

          సూర్యుడు, గణేశుడు, గరుత్మంతుడు (వినతాసుతః).

·         థా: భూమి (ధరిత్రి), కాంతి (ప్రభా), గంగానది.

·         థి: గోదావరి నది, యమునా నది.

·         థీ: లక్ష్మి (శ్రీః), సముద్రము, గాయము (వ్రణము), నర్మదా నది (రేవా).

·         థు: సాక్షి.

·         థూ: పరాశర మహర్షి.

·         థే: వేదవ్యాస మహర్షి.

·         థై: శుక మహర్షి.

·         థో: ధర్మము, విశ్వామిత్రుడు (గాధిపుత్రకః).

·         థౌ: శంఖము.

·         థం: విషము, కర్మ, విస్తారమైనది, సూక్ష్మమైనది.

·         థః: స్తంభము, శివుడు (స్థాణువు).

 

మాతృకావిలాసంలోని ఏకాక్షరనిఘంటువు - 9

సాహితీమిత్రులారా!

మాతృకావిలాములోని ఏకాక్షరనిఘంటువు తరువాయి భాగం ..

ఢఢాఢిఢీఢుఢూఢేఢైఢోఢౌఢంఢః ॥ 14 ॥

అథ ఢాదేః । ఢో ఢక్కా రాసభశ్చైవ వాదమార్జారకుక్కురాః ॥ 43 ॥

ఢా నాభిర్ఢిగుదో మేఢ్రో ఢీర్ధూమో వహ్నిరుత్కటః ॥

ఢుః కూర్మః సకరో వ్యాళో ఢూః కుచౌ ఢేః కురంగజః ॥ 44 ॥

ఢైరో ఢోః సుఖీ వర్షో ఢౌర్భూమి పయోऽంబరమ్ ॥

ఢః ప్రాగుక్తోऽపి గమనీ రమణీ రమణోత్సుకః ॥ 45 ॥

·         ఢ: డక్కా (వాయిద్యం), గాడిద (రాసభః), కుక్క, పిల్లి (మార్జారము).

·         ఢా: నాభి (బొడ్డు).

·         ఢి: గుదము, పురుషాంగము (మేఢ్రః).

·         ఢీ: పొగ (ధూమము), తీక్షణమైన అగ్ని.

·         ఢు: తాబేలు (కూర్మము), పాము (వ్యాళము).

·         ఢూ: స్తనములు (కుచౌ).

·         ఢే: జింక పిల్ల (కురంగజః).

·         ఢై: (ఒక రకమైన ధ్వని విశేషం).

·         ఢో: సుఖవంతుడు, వర్షము.

·         ఢౌ: భూమి, నీరు (పయస్), ఆకాశము (అంబరము).

·         ఢః: వెళ్లేవాడు, రమించేవాడు లేదా రమించడానికి ఉత్సాహపడేవాడు.

---

ణణాణిణీణుణూణేణైణోణౌణంణః ॥ 15 ॥

అథ ణాదేః । ణో మత్స్యో బహువిస్తారో ణో నిషేధావధిర్విధిః ॥

ణో నకో ణా సదావ్యాధిర్ణా నాభిర్ణిర్వృకోదరః ॥ 46 ॥

ణీః స్వర్గో ణుః కరేణుర్భూర్ణూః కాళిందీ జరాజరా ॥

ణేర్మార్జారో విడంగశ్చ ణైః శృగాలీ హరీతకీ ॥ 47 ॥

ణోః సర్షపోऽథ గౌర్మాయా ణం దర్శనమితీరితమ్ ॥

ణః ప్రాగుక్తోऽపి సంశోషీ నమస్కారో నమస్కృతః ॥ 48 ॥

·         ణ: చేప (మత్స్యః), చాలా విస్తారమైనది, నిషేధము లేదా విధి.

·         ణా: మొసలి (నకః), ఎప్పుడూ రోగంతో ఉండేవాడు, నాభి.

·         ణి: భీముడు (వృకోదరః).

·         ణీ: స్వర్గము.

·         ణు: ఆడ ఏనుగు (కరేణుః), భూమి.

·         ణూ: యమునా నది (కాళిందీ), ముసలితనం (జరా).

·         ణే: పిల్లి, వాయువిడంగము.

·         ణై: ఆడనక్క (శృగాలీ), కరక్కాయ (హరీతకీ).

·         ణో: ఆవాలు (సర్షపః), ఆవు, మాయ.

·         ణం: జ్ఞానము లేదా చూడటం (దర్శనము).

·         ణః: ఎండిపోయేలా చేసేవాడు (సంశోషీ), నమస్కారము.

 

మాతృకావిలాసంలోని ఏకాక్షరనిఘంటువు - 8

సాహితీమిత్రులారా!

మాతృకావిలాములోని ఏకాక్షరనిఘంటువు తరువాయి భాగం ..

ఠఠాఠిఠీఠుఠూఠేఠైఠోఠౌఠంఠః ॥ 12 ॥

ఠో ధ్వంసో నందనశ్చైవ జ్ఞానీ మధ్వరిరేవ చ ॥ 37 ॥

వాచాలః శూన్య ఆసారష్టా శూన్యా మాసికేత్యపి ॥

ఠిః కుమారోऽమరారాతిష్ఠీ కుటుంబ్యథ పుత్రవాన్ ॥ 38 ॥

ఠుః కదంబో యమస్త్వష్టా ఠూః ప్రజా ధృతిరేవ చ ॥

ఠేః సమాసోऽపి ఠైర్వ్యాసష్టోః సమష్టౌ చ గౌతమః ॥ 39 ॥

ఠం జ్ఞానం వివరం శూన్యమమృతం శారదం పయః ॥

ఠః ప్రాగుక్తోऽపి గోప్యో నిర్నిశస్త్ర ధ్వనిస్తథా ॥ 40 ॥

·         ఠ: నాశనము (ధ్వంసము), నందనుడు (కుమారుడు), జ్ఞాని, విష్ణువు (మధ్వరి).

·         ఠా: వాచాలుడు, శూన్యము, వర్షము (ఆసారము), నెలకు ఒకసారి వచ్చేది.

·         ఠి: కుమారస్వామి, దేవతల శత్రువు (రాక్షసుడు).

·         ఠీ: సంసారి (కుటుంబి), కుమారుడు కలవాడు.

·         ఠు: కదంబ వృక్షము, యముడు, దేవశిల్పి (త్వష్ట).

·         ఠూ: ప్రజలు, ధైర్యము (ధృతి).

·         ఠే: సమాసము.

·         ఠై: వ్యాస మహర్షి.

·         ఠో: సమష్టి.

·         ఠౌ: గౌతమ మహర్షి.

·         ఠం: జ్ఞానము, రంధ్రము (వివరము), శూన్యము, అమృతము, శరదృతువు నీరు.

·         ఠః: రహస్యము (గోప్యము), నిరంతర శబ్దము.

డడాడిడీడుడూడేడైడోడౌడంటః ॥ 13 ॥

అథ డాదేః డః పూజ్యో బహుమూల్యోऽర్థో డా క్ష్మా చ సరమా రమా ॥

డిగౌరీ డీః శివా ధాత్రీ చంద్రో డూః కలాపవాన్ ॥ 41 ॥

డేర్దమో డైర్వృషః కర్ణో డోః పాపీ పురుషాదకః ॥

డౌర్ధేనుశ్చ కరో జారో డంచ నేత్రం పయస్తథా ॥ 42 ॥

డః ప్రాగుక్తోऽపి డయనే భయే చైవ భయానకే ॥

·         డ: పూజ్యుడు, చాలా విలువైన వస్తువు.

·         డా: భూమి (క్ష్మా), కుక్క (సరమ), లక్ష్మి (రమ).

·         డి: గౌరీ దేవి.

·         డీ: పార్వతి (శివ), ధాత్రి (భూమి లేదా దాది).

·         డు: చంద్రుడు.

·         డూ: నెమలి (కలాపవాన్).

·         డే: ఇంద్రియ నిగ్రహం (దమము).

·         డై: ఎద్దు (వృషభం), చెవి (కర్ణం).

·         డో: పాపాత్ముడు, రాక్షసుడు (పురుషాదకః - మనుషులను తినేవాడు).

·         డౌ: ఆవు (ధేనువు), చెయ్యి (కరః), విటుడు (జారుడు).

·         డం: కన్ను (నేత్రం), నీరు లేదా పాలు (పయస్).

·         డః: ఎగరడం (డయనము), భయము, భయంకరమైనది.