సాహితీమిత్రులారా!
కాళిదాస కృత అశ్వధాటీ స్తోత్రం
లోని పదవ శ్లోకం-
వందారు లోక వర సంధాయినీ విమల కుందావదాత రదనా
బృందారు బృంద మణి బృందారవింద మకరందాభిషిక్త చరణా |
మందానిలా కలిత మందార దామభిరమందాభిరామ మకు టా
మందాకినీ జవన భిందాన వాచమరవిందాననా దిశతు మే ‖ 10
ఇక్కడ అధ్యయన భారతి - శివపరివారం వారి వీడియోలో
దీని అర్థము తదితర అంశాలను ఆస్వాదించండి -
సాహితీమిత్రులారా!
కాళిదాస కృత అశ్వధాటీ స్తోత్రం
లోని తొమ్మిదవ శ్లోకం-
దాక్షాయణీ దనుజ శిక్షా విధౌ వికృత దీక్షా మనోహర గుణా
భిక్షాశినో నటన వీక్షా వినోద ముఖి దక్షాధ్వర ప్రహరణా |
వీక్షాం విధేహి మయి దక్షా స్వకీయ జన పక్షా విపక్ష విముఖీ
యక్షేశ సేవిత నిరాక్షేప శక్తి జయ లక్షావధాన కలనా ‖ 9 ‖
ఇక్కడ అధ్యయన భారతి - శివపరివారం వారి వీడియోలో
దీని అర్థము తదితర అంశాలను ఆస్వాదించండి -
సాహితీమిత్రులారా!
శ్రీనివాస చిత్రకావ్యంలోని పద్యాలు
చదివేప్పుడు నాలుక కదలని పద్యాలు-
కాయముగేహము వమ్మగు
మాయకు మోహింపబోకు మక్కువగ మహో
పాయం బూహింపుము వే
బాయగ పాపంబు మంకుభావమవేగా
భోగిపభుగ్వాహ మహా
భాగా విభవైకభోగ బావుకభావా
మేఘోపమాంగభూపా
బాగుగమముగావువేగ బాపాభావా
నాలుక కదిలీ కదలని పద్యం-
ఓ తాపస పరిపాలా
పాతక సంహారా వీర భాసాహేశా
భూతపతిమిత్ర హరి ముర
ఘాతా కాలాంబుదవిధ గాత్రవరాహ్వా
వీటిని చదివి గమనించండి.
సాహితీమిత్రులారా!
సమస్య : " కుందేటికి కొమ్ములైదు కుక్కకు వలనే." (!!!)
కుందేలుకు కొమ్ములుంటాయా? పైగా ఐదా ? అదీ కాక మరో వైపరీత్యం కుక్కకు వలెనే అంట.దీన్నెలా సమర్థించాలి? సాధారణమైన అవధాని ఉక్కిరిబిక్కిరి అవుతాడు. దీన్ని పూరించాలంటే కాసింత చారిత్రక జ్ఞాన మవసరం.
డబ్బు ప్రసక్తి లేకుండా మానవ జాతి లక్షల సంవత్సరాలు గడిపింది. వస్తు సేవల వినిమయం వస్తు మార్పిడి ద్వారా సేవల మార్పిడి ద్వారా జరుపుకొనేది. ఈ మార్పిడిలో కొన్ని ఇబ్బందులు తలెత్తటంతో ఒక ప్రామాణిక వస్తువు వినిమయ మాద్యం గా అవసరం వచ్చింది.
అప్పుడు ఒక దశలో గవ్వలు, మరోదశలో ఉప్పు, మరొక దశలో నిప్పు, ఇంకో దశలో గుఱ్ఱాలు,గొఱ్ఱెలు, ఆవులు మొదలైన జంతువులు etc వినిమయ మాద్యంగా ఉపయోగించారు. ఒకప్పుడు ఆల మందలే అసలు సంపద. (మహా భారతంలో ఉత్తర గోగ్రహణం గుర్తుందిగా !)
అలా ఒకానొక దశలో పసుపు కొమ్ములు కూడా డబ్బుగా ఉపయోగించారు.దీన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని ఒక అవధాని ఒక సందర్భం కల్పన చేసి పూరించాడీ సమస్యని. ఆ సందర్భం:
ఒకడు ఒక సంత బజారులో తాను వేటాడి తెచ్చిన వివిధ జంతువులను అమ్మకానికి పెట్టాడు. అప్పుడో కొనుగోలు దారుడు బేరమాడి ఐదు పసుపు కొమ్ములిచ్చి ఒక మగ కుక్కను కొన్నాడు. అలాగే ఒక కుందేలును కొనాలని అనుకుంటే ఆ అమ్మకందారుడు ఒప్పుకోలేదు. అప్పుడా కొనుగోలు దారుడు అమ్మకం దారునితో ఇలా అన్నాడు.
కం.
ముందిస్తి పసుపు కొమ్ములు
పొందికగా నైదు కుక్క పోతుకు; నటులే
పందెమ్మిడి ఈవేటికి?
కుందేటికి కొమ్ము లైదు కుక్కకు వలెనే.
" అయ్యా ! ముందు బేరమాడి ఐదు కొమ్ములకు ఒక మగ కుక్క నిచ్చావు కదా ! అలాగే ఐదు కొమ్ములకిప్పుడు కుందేలును ఇవ్వనంటున్నా వెందుకు?"
------------------------------------------------------
శ్రీమాన్ వైద్యం వేంకటేశ్వరాచార్యులు
సాహితీమిత్రులారా!
కాళిదాస కృత అశ్వధాటీ స్తోత్రం
లోని ఎనిమిదవ శ్లోకం-
జంభారి కుంభి పృథు కుంభాపహాసి కుచ సంభావ్య హార లతికా
రంభా కరీంద్ర కర దంభాపహొరుగతి డింభానురంజిత పదా
శంభా ఉదార పరిరంభాంకురత్ పులక దంభానురాగ పిశునా
శం భాసురాభరణ గుంభా సదా దిశతు శుంభాసుర ప్రహరణా || 8 ||
ఇక్కడ అధ్యయన భారతి - శివపరివారం వారి వీడియోలో
దీని అర్థము తదితర అంశాలను ఆస్వాదించండి -
సాహితీమిత్రులారా!
కొడవలూరి రామచంద్రరాజుగారి
మహాసేనోదయం నుండి
ఈ గోమూత్రికాబంధం ఆస్వాదించండి-
సురనరవరపరిపాలా
శరనిధిగర్వాపవిజిత శౌర్యవిధానా
మరపరహర భరితైలా
హర విధిశర్వాణివినుత యార్యనిధానా
(2- 253)
దీనిలో పూర్వర్థము పొడవుగా వ్రాసి
దానిక్రింద ఉత్తరార్థం వ్రాయగా
ఈ విధంగా వస్తుంది-
సురనరవరపరిపాలా శరనిధిగర్వాపవిజిత శౌర్యవిధానా
మరపరహర భరితైలా హర విధిశర్వాణివినుత యార్యనిధానా
ఇపుడు ప్రతి పాదములో 2,4,6,8,10,12,14 అక్షరాలను
అంటే సరిసంఖ్యలోని అక్షరాలను గమనిస్తే
రెండింటిలోనూ ఒకే వర్ణం ఉన్నట్లు గమనించగలం.
సురనరవరపరిపాలా శరనిధిగర్వాపవిజిత శౌర్యవిధానా
మరపరహర భరితైలా హర విధిశర్వాణివినుత యార్యనిధానా
దీన్ని ఈ క్రిందివిధంగా వ్రాయడం వలన
గోమూత్రికా బంధమవుతుంది -
సాహితీమిత్రులారా!
కాళిదాస కృత అశ్వధాటీ స్తోత్రం
లోని ఏడవ శ్లోకం-
న్యంకాకరె వపుషి కంకాళ రక్త పుషి కంకాది పక్షి విషయే
త్వం కామనా మయసి కిం కారణం హృదయ పంకారి మేహి గిరిజామ్ |
శంకాశిలా నిశిత టంకాయమాన పద సంకాశమాన సుమనో
ఝంకారి భృంగతతి మంకానుపేత శశి సంకాశ వక్త్ర కమ
లామ్ || 7 ||
ఇక్కడ అధ్యయన భారతి - శివపరివారం వారి వీడియోలో
దీని అర్థము తదితర అంశాలను ఆస్వాదించండి -
