చిత్రకావ్యం వీడియో - 1

సాహితీమిత్రులారా!

చిత్రకావ్యంలో కూటచిత్రం ఒకటి

దానిలోని ఒక ఉదాహరణ ఈ వీడియోలో 

ఆస్వాదించండి-

 కాళిదాస కృత అశ్వధాటీ స్తోత్రం - 11

సాహితీమిత్రులారా!

కాళిదాస కృత అశ్వధాటీ స్తోత్రం

లోని పదకొండవ శ్లోకం-

యత్రాశయో లగతి తత్రాగజా భవతు కుత్రాపి నిస్తుల శుకా

సుత్రామ కాల ముఖ సత్రాసకప్రకర సుత్రాణ కారి చరణా |

ఛత్రానిలాతిరయ పత్త్రాభిభిరామ గుణ మిత్రామరీ సమ వధూః

కు త్రాసహీన మణి చిత్రాకృతి స్ఫురిత పుత్రాది దాన నిపుణా ‖ 11

ఇక్కడ  అధ్యయన భారతి - శివపరివారం వారి వీడియోలో

దీని అర్థము తదితర అంశాలను ఆస్వాదించండి - 

ప్రాచీన ప్రదేశాలు - ఆధునిక నామధేయాలు 

సాహితీమిత్రులారా!

భాగవతం, మహాభారతం కాలంనాటి 

ప్రదేశాలకు నేటి పేర్లు గమనించండి

1. మహావిష్ణువు గజేంద్రున్ని మొసలి బారి నుంచి రక్షించిన స్థలం - దేవ్ ధాం,నేపాల్.

2. నృసింహస్వామి హిరణ్యకశిపుని వధించిన స్థలం - అహోబిలం,ఆంధ్రప్రదేశ్.

3. జమదగ్ని మహర్షి ఆశ్రమం - జమానియా, ఉత్తర్ ప్రదేశ్.

4. మహీష్మతి (కార్తవీర్యార్జునుని రాజధాని) -మహేశ్వర్,మధ్యప్రదేశ్

5. శమంత పంచకం (పరశురాముడు ఇరవైయొక్క మార్లు క్షత్రియులపై దండెత్తి 

      వారి రక్తంతో 5 మడుగులు నెలకొల్పిన చోటు) మరియు దుర్యోధనుని చంపిన చోటు-

       కురుక్షేత్ర, హర్యానా

6. పరశురామక్షేత్రం (పరశురాముడు తన గొడ్డలిని సముద్రంలోకి విసిరి,

     సముద్రజలాలను వెనక్కి పంపి తనకోసం నేలను సృష్టించుకొన్న ప్రాంతం) - 

     కేరళ,కర్ణాటక,మహరాష్ట్ర సముద్రతీర ప్రాంతం

7. మహేంద్ర పర్వతం (పరశురాముడు తపస్సు చేసిన స్థలం) - పశ్చిమ ఒరిస్సా

8. నిషాద రాజ్యం (నల మహారాజు రాజ్యం) - గ్వాలియర్ జిల్లా,మధ్యప్రదేశ్

9. వ్యాస మహర్షి పుట్టిన స్థలం- ధమౌలి, నేపాల్

10. నైమిశారణ్యం (వ్యాస మహర్షి తన శిష్యులకు వేదాలు,

      పురాణాలు బోధించిన ప్రాంతం) - 

         సీతాపూర్ జిల్లా, ఉత్తర్ ప్రదేశ్

11. వ్యాస మహర్షి చెబుతుండగా, విఘ్నేశ్వరుడు మహాభారతం వ్రాసిన చోటు- 

        మన గ్రామం, ఉత్తరాంచల్

12. ప్రతిష్టానపురం (పురూరవుని రాజధాని) -ఝున్సి,అలహాబాద్.

13. సాళ్వ రాజ్యం(సావిత్రీ,సత్యవంతుల కథలో సత్యవంతుని రాజ్యం)-కురుక్షేత్ర దగ్గర.

14. హస్తినాపురం (కౌరవుల రాజధాని) - హస్తినాపూర్, ఉత్తర్ ప్రదేశ్.

15. మధుపురం / మధువనం (కంసుని రాజధాని) -మధుర, ఉత్తర్ ప్రదేశ్.

16. వ్రేపల్లె / గోకులం - గోకుల్, మధుర దగ్గర.

17. కుంతిపురి (పాండురాజు మొదటి భార్య కుంతిదేవి పుట్టినిల్లు) - గ్వాలియర్.

18. మద్ర దేశం (పాండురాజు రెండో భార్య మాద్రి పుట్టినిల్లు) - పంజాబ్ ప్రావిన్స్, పాకిస్తాన్.

19. ద్రోణనగరి (ద్రోణుడు నివసించిన ప్రాంతం)-డెహ్రాడూన్.

20. గురుగ్రామం (కురుపాండవులు విద్యాభ్యాసం చేసిన చోటు) - గురుగావ్, హర్యానా.

21. కర్ణుడు పరిపాలించిన అంగ రాజ్యం - కాబుల్ (ఆఫ్ఘనిస్తాన్).

22. పాండవుల లాక్షగృహ దహనం- వర్నాల్, హస్తినాపూర్.

23. కాలయవనుడు ముచికుందుని కోపాగ్ని జ్వాలలకు భస్మమైన స్థలం - గిర్నార్, గుజరాత్.

24. శ్రీకృష్ణ, బలరాముల ద్వారకా నగరం - ద్వారక,గుజరాత్.

25. హిడింబవనం (హిడింబాసురుడిని భీముడు చంపిన చోటు) -జలాన్ జిల్లా, ఉత్తర్ ప్రదేశ్.

26. విదర్భ (దమయంతి, రుక్మిణిదేవి తండ్రులు యేలిన రాజ్యం) - విదర్భ, మహరాష్ట్ర

27. కుండినపుర (రుక్మిణిదేవి జన్మస్థలం) - కుండినపుర, మహరాష్ట్ర

28. చేది రాజ్యం (శిశుపాలుడు ఏలిన రాజ్యం) - బుందేల్ ఖండ్, మధ్యప్రదేశ్.

29. కారుష రాజ్యం (దంతవక్రుడు ఏలిన రాజ్యం) - దాతియ జిల్లా, మధ్యప్రదేశ్.

30. ఖాండవప్రస్థం / ఇంద్రప్రస్థం (పాండవుల రాజధాని) - ఇంద్రప్రస్థ, ఢిల్లీ దగ్గర.

31. కుచేలుడు నివసించిన చోటు - పోర్ బందర్, గుజరాత్.

32. పాంచాల దేశం (ద్రుపద మహారాజు రాజ్యం) - ఎటాహ్, సహజహంపూర్, ఫారుఖాబాద్ ప్రాంతాలు, ఉత్తర్ ప్రదేశ్.

33. కంప్లి (ద్రౌపది పుట్టినిల్లు,మత్స్యయంత్ర బేధన స్థలం) - కంపిల్, ఉత్తర్.

34. జరాసంధుని భీముడు చంపిన చోటు - జరాసంధ్ కీ ఆఖరా / రణ్ భూమి, బీహార్.

35. కామ్యక వనం,దైత్య వనం (పాండవులు అరణ్య వాసం చేసిన ప్రాంతాలు) - పశ్చిమ హర్యానా.

36. మత్స్య దేశం (విరాట మహారాజు రాజ్యం) -ఆల్వార్,గురుగావ్ నుంచి జైపూర్ వరకు వున్న ప్రాంతం, రాజస్థాన్.

37. విరాటనగరం (పాండవులు అజ్ఞాత వాసం చేసిన స్థలం) - విరాట్ నగర్,రాజస్థాన్

38. శోణపురం (బాణాసురుడి రాజధాని) - సోనిత్ పూర్, అస్సాం.

39. ప్రాగ్జ్యోతిష్యం (నరకాసురుని రాజధాని) - తేజ్ పూర్, అస్సాం.

40. నిర్యాణానికి ముందు శ్రీకృష్ణుడు బోయవాని వేటుకి గురైన స్థలం - ప్రభాస తీర్థం, సోంనాథ్, గుజరాత్.

41. జనమేజయుడు సర్పయాగం చేసిన స్థలం - పర్హాం,ఉత్తర్ ప్రదేశ్.

-------------------------------------

ముఖపుస్తకం నుండి

 

కాళిదాస కృత అశ్వధాటీ స్తోత్రం - 10

సాహితీమిత్రులారా!

కాళిదాస కృత అశ్వధాటీ స్తోత్రం

లోని పదవ శ్లోకం-

వందారు లోక వర సంధాయినీ విమల కుందావదాత రదనా

బృందారు బృంద మణి బృందారవింద మకరందాభిషిక్త చరణా |

మందానిలా కలిత మందార దామభిరమందాభిరామ మకు టా

మందాకినీ జవన భిందాన వాచమరవిందాననా దిశతు మే ‖ 10 

ఇక్కడ  అధ్యయన భారతి - శివపరివారం వారి వీడియోలో

దీని అర్థము తదితర అంశాలను ఆస్వాదించండి - 

 కాళిదాస కృత అశ్వధాటీ స్తోత్రం - 9

సాహితీమిత్రులారా!

కాళిదాస కృత అశ్వధాటీ స్తోత్రం

లోని తొమ్మిదవ శ్లోకం-

దాక్షాయణీ దనుజ శిక్షా విధౌ వికృత దీక్షా మనోహర గుణా

భిక్షాశినో నటన వీక్షా వినోద ముఖి దక్షాధ్వర ప్రహరణా |

వీక్షాం విధేహి మయి దక్షా స్వకీయ జన పక్షా విపక్ష విముఖీ

యక్షేశ సేవిత నిరాక్షేప శక్తి జయ లక్షావధాన కలనా ‖ 9 ‖ 

ఇక్కడ  అధ్యయన భారతి - శివపరివారం వారి వీడియోలో

దీని అర్థము తదితర అంశాలను ఆస్వాదించండి -

 నాలుక కదిలి కదలని పద్యాలు

సాహితీమిత్రులారా!

శ్రీనివాస చిత్రకావ్యంలోని పద్యాలు

చదివేప్పుడు నాలుక కదలని పద్యాలు-

కాయముగేహము  వమ్మగు

మాయకు మోహింపబోకు మక్కువగ మహో

పాయం బూహింపుము వే

బాయగ పాపంబు మంకుభావమవేగా

భోగిపభుగ్వాహ మహా

భాగా విభవైకభోగ బావుకభావా

మేఘోపమాంగభూపా

బాగుగమముగావువేగ బాపాభావా

నాలుక కదిలీ కదలని పద్యం-

ఓ తాపస పరిపాలా

పాతక సంహారా వీర భాసాహేశా

భూతపతిమిత్ర హరి ముర

ఘాతా కాలాంబుదవిధ గాత్రవరాహ్వా

                                                                వీటిని చదివి గమనించండి.

 కుందేటికి కొమ్ములైదు కుక్కకు వలనే

సాహితీమిత్రులారా!

సమస్య : " కుందేటికి కొమ్ములైదు కుక్కకు వలనే." (!!!)

కుందేలుకు కొమ్ములుంటాయా? పైగా ఐదా ? అదీ కాక మరో వైపరీత్యం కుక్కకు వలెనే అంట.దీన్నెలా సమర్థించాలి? సాధారణమైన అవధాని ఉక్కిరిబిక్కిరి అవుతాడు. దీన్ని పూరించాలంటే కాసింత చారిత్రక జ్ఞాన మవసరం.

డబ్బు ప్రసక్తి లేకుండా మానవ జాతి లక్షల సంవత్సరాలు గడిపింది. వస్తు సేవల వినిమయం వస్తు మార్పిడి ద్వారా సేవల మార్పిడి ద్వారా జరుపుకొనేది. ఈ మార్పిడిలో కొన్ని ఇబ్బందులు తలెత్తటంతో ఒక ప్రామాణిక వస్తువు వినిమయ మాద్యం గా అవసరం వచ్చింది.

అప్పుడు ఒక దశలో గవ్వలు, మరోదశలో ఉప్పు, మరొక దశలో నిప్పు, ఇంకో దశలో గుఱ్ఱాలు,గొఱ్ఱెలు, ఆవులు మొదలైన జంతువులు etc వినిమయ మాద్యంగా ఉపయోగించారు. ఒకప్పుడు ఆల మందలే అసలు సంపద. (మహా భారతంలో ఉత్తర గోగ్రహణం గుర్తుందిగా !)

అలా ఒకానొక దశలో పసుపు కొమ్ములు కూడా డబ్బుగా ఉపయోగించారు.దీన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని ఒక అవధాని ఒక సందర్భం కల్పన చేసి పూరించాడీ సమస్యని. ఆ సందర్భం:

ఒకడు ఒక సంత బజారులో తాను వేటాడి తెచ్చిన వివిధ జంతువులను అమ్మకానికి పెట్టాడు. అప్పుడో కొనుగోలు దారుడు బేరమాడి ఐదు పసుపు కొమ్ములిచ్చి ఒక మగ కుక్కను కొన్నాడు. అలాగే ఒక కుందేలును కొనాలని అనుకుంటే ఆ అమ్మకందారుడు ఒప్పుకోలేదు. అప్పుడా కొనుగోలు దారుడు అమ్మకం దారునితో ఇలా అన్నాడు.

కం.

ముందిస్తి పసుపు కొమ్ములు

పొందికగా నైదు కుక్క పోతుకు; నటులే

పందెమ్మిడి ఈవేటికి?

కుందేటికి కొమ్ము లైదు కుక్కకు వలెనే.

" అయ్యా ! ముందు బేరమాడి ఐదు కొమ్ములకు ఒక మగ కుక్క నిచ్చావు కదా ! అలాగే ఐదు కొమ్ములకిప్పుడు కుందేలును ఇవ్వనంటున్నా వెందుకు?"

------------------------------------------------------

శ్రీమాన్ వైద్యం వేంకటేశ్వరాచార్యులు