Sunday, November 19, 2017

భారతీయ స్పినక్స్


భారతీయ స్పినక్స్ 




సాహితీమిత్రులారా!

మనదేశ శిల్పాలలో
ఈజిప్టులోని స్పినిక్స్ కు సంబంధించిన
చిత్రం ఒకటుంది మహాబలిపురంలోని
శిల్పాలలో ఈ శిల్పం ఉంది
ఈ శిల్పంలో క్రింద సింహం ఆకారం
తల నరసింహవర్మ మహారాజు
కూర్చారు శిల్పులు చూడండి
ఈ వీడియో మరికోంత సమాచారం
తెలుస్తుంది-















Saturday, November 18, 2017

కాకిని మానవేశ్వరుడు కౌగిట బట్టి రమించె నద్దిరా


కాకిని మానవేశ్వరుడు కౌగిట బట్టి రమించె నద్దిరా




సాహితీమిత్రులారా!

సమస్య-
కాకిని మానవేశ్వరుడు కౌగిట బట్టి రమించె నద్దిరా


మేడూరి ఉమామహేశ్వరంగారి పూరణ-

నాకవనమ్ములో నెనయనందగు జక్కనిపూలతోట రా
కా కమనీయ చంద్రికలు కాయుచునుండ నికుంజసీమ ల
జ్ఞా కమనీయగాత్ర నభిసారిక నాయిక సానురాగ నే
కాకిని మానవేశ్వరుడు కౌగిట బట్టి రమించె నద్దిరా

ఇందులో కాకిని కౌగిలించి నట్లు కనిపిస్తున్న సమస్యను
కవి నాయికను ఏకాకిగా వున్నతరుణంలో కౌగిలించాడని
పూరించి చక్కగా పరిష్కరించారు


Friday, November 17, 2017

ఖడ్గ బంధం


ఖడ్గ బంధం




సాహితీమిత్రులారా!

ఖడ్గబంధం గురించి గతంలో తెలుసుకొని వున్నాము.
ఇక్కడ మరోమారు గుర్తు చేసుకుందాం.
ఇక్కడ మనం
మరింగంటి సింగరాచార్యు ప్రణీతమైన
దశరథరాజనందన చరిత్ర(నిరోష్ఠ్య రామాయణం)
నుండి చూద్దాం-
ఇది ఉత్సహ వృత్తంలో కూర్చబడింది

శౌరిశౌరిసూరివంద్యశాపతాపకోపనా
సూరి భూరివైరి హంససోమసోమ లోచనా
నారిదుర్విచారికర్ణ నాసికా విఖండనా
వారితోగ్రదైత్యగర్వ వన కృశానుపావనా
(దశరథరాజనందన చరిత్ర - 5-309)

బంధాన్ని పిడినుండి చదవడం మొదలు పెట్టాలి
పద్యాన్ని చూస్తూ బంధాన్ని చదివిన అది ఎలా
నడుస్తున్నది అవగతమౌతుంది ఇక చూడండి-



Tuesday, November 14, 2017

రివర్స్ పాటలు(విలోమంగా పాడే పాటలు)


రివర్స్ పాటలు(విలోమంగా పాడే పాటలు)




సాహితీమిత్రులారా!

అనులోమంగా పాడటం అంటే మామూలుగా పాడటం
విలోమంగా పాడటం అంటే ఆ పాటను ప్రతిపదం
వెనుక నుండి అంటే కుడినుండి ఎడమకు పాడటం
దీన్నే రివర్స్ గేర్ అని అంటారు ఇలాంటివానికూడ
మనం గతిచిత్రంలో చూశాము అలాంటి పాటలు
గురుమూర్తిగారు ప్రతిపాటను రివర్స్ చేసి పాడటం
అతనికి మేథాశక్తి చిత్రకవిత్వపు ధోరణికి తార్కాణం-
ఇక్కడ అతని పాటలు వినండి-



Monday, November 13, 2017

రాట్నబంధం


రాట్నబంధం




సాహితీమిత్రులారా!
రాట్నబంధం కూడ అనేక రకాలు
వానిలో చిత్రమంజరిలోని రాట్నబంధం
ఇది కందపద్యంలో కూర్చబడినది

శ్రీరమణా! నాగశయన!
నారాయణ! వరద! కంజనయనా! కృష్ణా!
వీరవర! వీనతురగా!
సారసనాభా! హరీ! వెసన్ నను గనుమా!

ఈ బంధం రాట్నచక్రం మధ్యనుండి ప్రారంభించి చదవాలి
చక్రం మధ్య చక్రంనుండి క్రిందికి వచ్చి వృత్తంగా చదివి
పట్టె క్రిందికిరావాలి దాని ద్వారా క్రింది పట్టెకు వచ్చిన
చివరికి పూర్తవుతుంది. పద్యం చూస్తూ బంధం చదివిన
పూర్తిగా అవగతమౌతుంది. ఇక చదవండి-


Sunday, November 12, 2017

పాటలు పేరడీగా వ్రాయడమే కాదు


పాటలు పేరడీగా వ్రాయడమే కాదు




సాహితీమిత్రులారా!

పాటలు పేరడీగా వ్రాయడమే కాదు
ఒక పాటను ఒక్కొకరు ఎలాపాడతారో
పాడటం కూడ పేరడీనే అవుతుంది
ఇక్కడ పేరడీ గురుస్వామిగారు
పాడిన
నెల్లూరి నెరజాణ నేకుంకుమల్లె మారిపోనా - 
అనే పాటను విందాం-


Saturday, November 11, 2017

అష్టదళపద్మబంధ గర్భ గుచ్ఛబంధము

అష్టదళపద్మబంధ గర్భ గుచ్ఛబంధము




సాహితీమిత్రులారా!

ఒక బంధములో మరో బంధం ఇమిడ్చిన
బంధచిత్రం ఇక్కడ చూద్దాం-
చిత్రమంజరిలోని ఈ పద్యం చూడండి-

మాణవకములో కూర్చబడినది.
సారవిచార! సరసా!
సారసనా! రాసరసా
సార! సదావాసరసా
సార! సమంథావిరసా!

సారసనా-(సారస-నా) - పద్మము నాభియందుగలవాడా(పద్మనాభా)
రాసరసాసార (రాస-రస-ఆసార)-
                       రాసక్రీడానంద వృష్టిగలవాడా
సదావాసరసాసార-(సదా-ఆవాస-రసా-సార)-
               ఎల్లప్పుడు నివసించు భూధనంగలవాడా
సమంథావిరసా-(స-మంథ-అవి-రసా)-
             మందర పర్వతమునందనురాగముతో కూడినవాడా

బంధాన్ని  పద్యాన్ని చూస్తూ చదివితే
విషయం అవగతం అవుతుంది
గుచ్ఛబంధాన్ని చూస్తే అందులో
అష్టదళపద్మబంధము కనిపిస్తుంది చూడండి-



Friday, November 10, 2017

ధనుర్బంధం


ధనుర్బంధం




సాహితీమిత్రులారా!


ధనుర్బంధాలు అనేకం ఉన్నాయి.
వాటిలో ఇక్కడ కపిలవాయి లింగమూర్తి కృత
శ్రీమత్ప్రతాపగిరిఖండములోనిది.

దీన్ని తేటగీతిలో కూర్చబడినది

మఘవ నుతగుణ మహిమ నామప్రశస్త
దేవ భవభయ భంజన దితిజ తిమిర
నాశ గురుగుణ పూజిత నతవితరణ
గోత్రధర నరవరరూప గుణవిశేష
(శ్రీమత్ప్రతాగిరిఖండము - 3- 101)

ఈ బంధాన్ని పద్యం చూస్తూ
చదివిన విషయం విదితమౌతుంది



Thursday, November 9, 2017

నాగబంధము


నాగబంధము




సాహితీమిత్రులారా!


నాగబంధం అనేక రకాలున్నాయి. వాటిలో ఇక్కడ
మరింగంటి సింగరాచార్య ప్రణీత
దశరథరాజనందన చరిత్రలోనిది
ఈ గ్రంథం పేరును ఒకమారు చదివి గమనించండి
మీ పెదవులు కలుస్తున్నాయేమో
ఇది తెలుగులో కూర్చిన
మొదటి నిరోష్ఠ్య కావ్యం
ఇది రాముని కథ తెలిపే నిరోష్ఠ్య రామాయణము.

ఈ బంధము చంపకమాలావృత్తములో కూర్చబడినది.

నరహరి ధీర సూరి వర నారద వర్ణిత గానలోల శ్రీ
వర కరుణా విచార కరివైరిహర స్థిర భోగపావనా
నిరత నవీన హార ధర నీరజ సద్మవిహా భూరతా
హరినగజాత సారసుత యాతత లంఘన చారువాససా
                                                                              (దశరథరాజనందన చరిత్ర - 5- 308)

ఇందులో నాగము తలనుండి తోకవరకు
చదువగా పై పద్యం కనిపిస్తుంది
ఇక చదవండి-



Wednesday, November 8, 2017

ఆందోళికా బంధం


ఆందోళికా బంధం




సాహితీమిత్రులారా!

ఆందోళిక అంటే పల్లకి
ఆందోళికా బంధం అనేకరకాలు ఉన్నాయి
వాటిలో ఇక్కడ చూడబోతున్న బంధం
బోడి వాసుదేవరావు కృత చిత్రమంజరిలోనిది.
ఇది కందపద్యంలో కూర్చబడింది

సారసనేత్రా! ధీరో
దారా! యరిదర! వరగిరిధర! మురహరణా!
సారరసాబ్ధీ! సారర
సారమణా! నిన్ బొగడ వశమె? నే సరసా!

సారరసాబ్ధీ - శ్రేష్ఠమైన కరుణారసమునకు సముద్రమువంటివాడా
సారరసా రమణా - యోగ్యయైన భూదేవికి భర్తయైనవాడా
సరసా (స-రస-అ)-
అమృత సమేతు(పాను)లైన దేవతల యందు గౌరవము గలవాడా

పద్యాన్ని చూస్తూ బంధాన్ని చదివితే
విషయం సులువుగా అర్థమౌతుంది
ఇక చదవండి-


Tuesday, November 7, 2017

క్షురికా బంధము


క్షురికా బంధము




సాహితీమిత్రులారా!

ఖడ్గ బంధాలలో ఇది ఒక రకము
క్షురిక అనే పదానికి శబ్దరత్నాకరంలో
మంగలికత్తి అనే అర్ఖం చెప్పబడింది.

బోడివాసుదేవరావు కృత చిత్రమంజరిలోని
క్షురికా బంధము ఇది.

సరోజ వృత్తం-
సారవీరకరప్రియా
మారమాదర మారసా
సారధీర సభారసా
సారభా సరధీరసా

సారవారకరప్రియా -
బలముగల వీరుల యొక్క కప్పమందు ప్రీతిగలవాడా
మారమాదర(మార-మా-ఆదర) -
మన్మథుని యొక్కయు లక్ష్మీదేవి యొక్కయు గౌరవముగలవాడా
మారసా(మార-సా)-
మన్మథుని వంటి దేహకాంతి గలవాడా
సారధీర - అనుత్తమమైన ధీరుడా
సభారసా(స-భా-సరా)-
కాంతితోడను భూదేవితోడను కూడినవాడా
సారభా(సార-భా)శ్రేష్ఠమైన స్వభావం కలవాడా
సరధీరసా(స-ర-ధీ-రసా)-
సమర్థమైన బుధ్యనురాగములతో కూడినవాడా



ఈ బంధము ఎడమ నుండి కుడికి పద్యములోని పూర్వార్థము సరిపోవును
కుడి నుండి ఎడమకు మిగిలిన ఉత్తరార్థము సరిపోవును గమనించగలరు.

Monday, November 6, 2017

మయూర బంధం


మయూర బంధం




సాహితీమిత్రులారా!


మయూర బంధాలు అనేక విధాలుగా ఉన్నాయి
కపిలవాయి లింగమూర్తిగారి
శ్రీమత్ప్రతాపగిరిఖండములోనిది
ఇక్కడ మనం చూడబోతున్న బంధం
ఇది ప్రమాణీ వృత్తంలో కూర్చబడినది.

పరాపరా పరంపరా!
సురాసురా సుఖాసుఖా!
చరాచరా చణంచణా!
జరాజరా జరంజనా!
(శ్రీమత్ప్రతాపగిరిఖండము -4-69)

ఈ బంధాన్ని పద్యం చూస్తూ(గమనిస్తూ)
చదివిన సులువుగా చదవగలరు
ప్రయత్నించండి-


Sunday, November 5, 2017

శంఖబంధం


శంఖబంధం




సాహితీమిత్రులారా!

కపిలవాయి లింగమూర్తిగారి
శ్రీమత్ప్రతాపగిరిఖండము లోని
శంఖబంధం చూడండి-
ఈ పద్యం ఆటవెలదిలో కూర్చబడినది.

శ్రీరమాధినాథ! పావన భావన!
భక్తలోకవరద! పరమపురుష!
విమలకమలనాభ! విభవామరస్తుత్య!
సరసిజాక్ష దేవ! సకలభావ!
                                               (శ్రీమత్ప్రతాపగిరిఖండము - 2- 90)

ఇందులో శ్రీతో ప్రారంభమై భావ తో అంతమవుతుంది
బంధం పద్యం గమనిస్తూ చదివితే సులువుగా చదవగలరు
చదవడం ప్రారంభించండి-


Saturday, November 4, 2017

ద్విచతుష్కచక్రబంధం


ద్విచతుష్కచక్రబంధం




సాహితీమిత్రులారా!

ద్విచతుష్కచక్రబంధం అంటే ఇందులో
రెండు చతురస్రాలు, ఒక వృత్తము ఉన్నాయి
వీనిలో పద్యం కూర్చబడింది. దీనిలో కూర్చిన
పద్యం సరోజవృత్తం. బోడివాసుదేవరావు కృత
చిత్రమంజరిలోనిది ఈ బంధం-

సరోజ వృత్తము-
శ్రీకరా! వరభూవరా!
భీకరారికులాపహా!
శ్రీక! రామరమావరా
భీక! రాజకుభృత్ పవీ!

బంధాన్ని మొదట వృత్తంలోని అక్షరాలను చదవాలి
అవి అన్నీ కలిసి రెండు పాదములకు సరిపోవును
ఇందులో. మిగిలిన పాదాలు చతరురస్రముల కలయికతో
ఏర్పడిన త్రిభుజములోని ఒక అక్షరము దానిక్రిందే ఉన్న
చతురస్రములోని అక్షరమును తీసుకుంటూ వృత్తాకారంలో వెళితే
మిగిలిన రెండు పాదాలు పూర్తవుతాయి.
ఇక చదవండి-


Friday, November 3, 2017

జొన్నవిత్తులవారి చిత్రకవిత్వం


జొన్నవిత్తులవారి చిత్రకవిత్వం




సాహితీమిత్రులారా!

శబ్దచిత్ర పద్యాలను శ్రీరామలింగశతకం నుండి
జొన్నవిత్తులవారి స్వరంలో వినండి-



Thursday, November 2, 2017

పద్యభ్రమకము(అనులోమ విలోమము)


పద్యభ్రమకము(అనులోమ విలోమము)




సాహితీమిత్రులారా!


పద్యభ్రమకమంటే పద్యం పైనుండి క్రిందికి
క్రిందినుండి పైకి ఎలా చదివినా పద్యం ఒకలాగే
మారకుండా ఉండడటం. దీన్నే అనులోమ పద్యం
(పైనుండి క్రిందికి చదివే పద్యం), విలోమ పద్యం
(క్రిందినుండి పైకి చదివే పద్యం)
రెండు ఒకలాగే ఉంటే దాన్ని
అనులోమ విలోమ పద్యం అంటారు.
ఇక్కడ బోడి వాసుదేవరావుగారి చిత్రమంజరి
నుండి ఈ రకపు పద్యం చూద్దాం-

సరోజ వృత్తం -
మార! ధీర! రధీరమా!
సారధీరసభారసా!
సారభాసరధీరసా!
మా! రధీర! రధీరమా!

మార(మా - ర) - లక్ష్మీదేవియు, మన్మథుడును గలవాడా
ధీర - స్వతంత్రుడా
రధీరమా - (ర-ధీ-రమా) - చురుకైన బుద్ధికలవాడా
సారధీరసభారసా - శ్రేష్ఠులైన రసజ్ఞులుగల సభాస్థలి గలవాడా
సారభాసరధీరసా - సార-భాస-ర-ధీర-సా)న్యాయముతో ప్రకాశించుచున్న
                 నిపుణులైన విద్వాంసుల యొక్క ధ్యానముగలవాడా
మా - (మ-అ) - బ్రహ్మకు హేతువైనవాడా
రధీర (ర-ధి-ఇర) - త్యాగమునకు స్థానమైన వాక్కులు గలవాడా
రధీరమా(ర-ధీర-మా)- మనోహరుడు, సాహసికుడుఅయిన చంద్రుడు కలవాడా

Wednesday, November 1, 2017

అంతస్థోష్మకందము


అంతస్థోష్మకందము




సాహితీమిత్రులారా!

చిత్రమంజరి పేరుతో శ్రీబోడి వాసుదేవరావుగారు
ఒక పుస్తకాన్ని కూర్చారు. ఇందులో
బంధ - గర్భ - చిత్ర కవిత్వాలున్నాయని
చెప్పుకున్నాడు ఇందులోని చిత్రకవిత్వ విభాగంలోనిదే
అంతస్థోష్మకందపద్యం
మనకు హల్లులలో
స్పర్శముల(క నుండి మ వరకు ఉన్న హల్లులు)ని,
అంతస్థముల(య,ర,ల,వ - అనే నాలుగక్షరాలు)ని,
ఊష్మముల(శ,ష,స,హ - అనే నాలుగక్షరాలు)ని
విభాగాలున్నాయి
ఇపుడు య,ర,ల,వ అనే అంతస్థములు
       శ,ష,స,హ అనే ఊష్మములు
       (జిహ్వామూలీయము(కకార ఖకారములకు
         ముందున్న విసర్గ),
        అనుస్వారములు కూడ ఊష్మములే)
ఈ అక్షరముల తోటే కందపద్యం కూర్చబడినది కావున దీనికి
అంతస్థోష్మకందమని పేరు

వరహారవార! సువిహయ!
సరసరసా! శ్రీవిహార! సాహాయ! రరా!
సురహరి! సారసశరసా!
హరశర! సారవర! సారహరి! హరిశాయీ!

వరహారవార - శ్రేష్ఠమైన హార సమూహములు  గలవాడా
సువిహయ - (సు-వి-హయ) - చక్కని పక్షివాహనము
           (గరుడవాహనము) గలవాడా
సరసరసా - (స-రస-రసా) - అనురాగముతో కూడిన
                          భూదేవి గలవాడా
శ్రీవిహార - లక్ష్మీదేవియొక్క విహారము గలవాడా
సాహాయ (సా - హా - య) కాంతికిని, ఈవికిని నిలయమైనవాడా
ర రా - (ర - ర - అ) - మనోహరుడైన మన్మథునికి హేతువైనవాడా
సురహరి - అమరులునింద్రుడు గలవాడా
సారసశరసా(సారసశర - సా) మన్మథుని వంటి దేహకాంతి కలవాడా
హరశర - హరునికి బాణమైనవాడా
సారవర - (సార-వర) న్యాైయముచేత శ్రేష్ఠమైనవాడా
సారహరి - స్థిరాంశము గలిగిన విష్ణువా
హరిశాయీ - శేషుని(సర్పము)పై శయనించువాడా

Sunday, October 29, 2017

జొన్నవిత్తుల వారి పేరడీలు


జొన్నవిత్తుల వారి పేరడీలు




సాహితీమిత్రులారా!

పేరడీలు వ్రాయడంలో జొన్నవిత్తుల వారిది ఒక ప్రత్యేక శైలి
వారిని టి.వి.9 ఇంటర్వూ చేసింది అప్పటి ఇంటర్వూ
ఇక్కడ చూడండి వినండి-


Saturday, October 28, 2017

కాళోజీ గొడవ


కాళోజీ గొడవ




సాహితీమిత్రులారా!

కాళోజీ గారు ప్రజాకవి. 
"చెమ్మగిలని కనులని కనులు బ్రతుకు కమ్మదనము చూడలేవు"
అంటారాయన. వారి రసార్ధ్ర హృదయమే వారి కవితల్లో అంతర్లీనంగా
స్పందిస్తుంది. సమాజంలోని అసమానతలు తొలగించాలనే 
కాళోజీ గొడవ - గులాబిని చూచి ఆయన పెట్టిన గొడవ -


లెక్కకు మించిన రెక్కలు వున్నా
గులాబి పువ్వొకటేనన్నా
మన దేశం ఒకటే అయినా 
కులమత భేదాలెన్నో ఎన్నో

          వికసించిన పువ్వుకు రెక్కలు 
          విహరించే పక్షికి రెక్కలు
          ప్రతిమనిషికి వున్నవి రెక్కలు
          రెక్కలు కలిపిన వుండవు చిక్కులు

రెక్క లాడినా డొక్కలు పూడవు కొందరికి
డొక్కలునిండీ రెక్కలాడవు కొందరికి

           వికసించిన గులాబిరేకులు
           చైతన్యపు సంకేతాలు
           అటపొంచిన గులాబిముళ్ళు
           గురిపెట్టిన తుపాకి గుళ్ళు

(శ్రీరమణ పేరడీలు నుండి................)

Friday, October 27, 2017

ఏకాక్షర కందములు



ఏకాక్షర కందములు




సాహితీమిత్రులారా!



శబ్దచిత్రంలో ఒకే హల్లును ఉపయోగించి
కూర్చిన కందపద్యాలు ఏకాక్షర కందపద్యాలు
వీటిలో అచ్చులుమాత్రం ఏవైనా ఉపయోగించవచ్చు
కాని హల్లు ఒకటే ఉంటుంది చూడండి-

ప్రబంధరాజ వేంకటేశ్వర విజయవిలాసంలోని 223వ పద్యం

లోలాళిలాలిలీలా
ళీలాలీలాలలేలలీలలలలులే
లోలోలైలాలలల
ల్లీలైలలలాలలోలలేలోలేలా

(ఇందులో ల-ళ లకు భేదము లేదు కావున పద్యమంతా
ల - అనే హల్లుతో కూర్చబడినదిగా భావించాలి)

లోల - చలించుచున్నట్టి, అళి - తుమ్మెదలను,
లాలి - లాలించునట్టి, లీలా - శృంగారక్రియగలిగినట్టి,
ఆళీ - చెలికత్తెలయొక్క, లాలీ - లాలిపాటలయొక్క,
లాల - లాలయను పాటయొక్క, ఏల - ఏలపదాలయొక్క,
లీలలు - విలాసములు, అలలు - అతిశయములు,
లే - అవులే, లోలో - లోలోయనే, ల - స్వీకరించయోగ్యమయినట్టి,
ఐల - గుహలయందు, అల - అఖండములయినట్టి,
లలత్ - కదలుచున్నట్టియు, లీల - క్రీడార్థమయినట్టియు,
ఏలల - ఏలకీతీగలయొక్క, లాల - ఉయ్యాలలు,
 ఓలలు - హేరాళములే, లోల - ఆసక్తిగలిగిన,
ఐలా - భూదేవిగల శ్రీవేంకటేశ్వరస్వామీ

నానాననునిననూనున
నేను నిను ననున్ను నెన్న నీనీననిను
న్నానొని న నోన్ని నానౌ
నేనే నను నన్నునాన నేనను నన్నన్
                                                         (వరాహపురాణము- 10- 90)


         నిన్ను నిను నెన్న నీనే
      నెన్నిన నన్నన్న ననననిన నానే నా
      నిన్నూని నా ననూనున్
      నన్నూనన్నాను నేననా నున్నానా

                                        శ్రీవేంకటేశ చిత్రరత్నాకరం పూర్వభాగంలోనిది.

అనిన = నీకుపైన ప్రభువులులేని, నానా = సర్వమునకు, ఇనా = ప్రభువైనవాడా, ఇనున్ = సర్వేశ్వరుడవైన, నిన్నున్, ఎన్నన్ = స్తుతించుటకొరకు, ఈనేను, ఎన్నినన్ = ఆలోచించినచో, ననను = చిగురును, (అల్పుడని అర్థం), అన్నన్న= చోద్యం, అనూనున్ = గొప్పవాడవైన, 
నినున్ = నిన్ను, ఊనినాను = ఆశ్రయించినాను, నున్న = త్రోసివేయబడిన, అనా = శకటముగలవాడవైన, అనా = తండ్రీ, నేను, నన్ను+ ఊను = ఆదుకొనుము, 
అన్నాను = అంటిని.


నానను నానిన నానను
నేనని నూని నను నిన్ను నేనన్నను నా
నా నేనను నున్ననో నా
నేనె ననున్నాను నెన్న నీనను నానన్
                                                        (శ్రీకువలాశ్వ విజయము5-69)
(ఇందులో మూడవ పాదంలో గణభంగం జరిగినది
ముద్రణా దోషము కావచ్చు)

మామా మీమో మౌమా
మామా! మిమ్మొమ్ము మామ మామా మేమా
మేమొమ్మము మీ మైమే
మేమే మమ్మోము మోము మిమ్మౌ మౌమా!
                                                                (చంపూ భారతం పుట. 249 )

మా = చంద్రుని యొక్క, మా = శోభ,
మోము + ఔ = ముఖముగా గల,
మామా- మా = మాయొక్క, మా = మేధ,
మిమ్ము = మిమ్ములను, ఒమ్ము =-అనుకూలించును,
మామమామా = మామకు మామవైన దేవా!,
ఆము = గర్వమును, ఏమి =- ఏమియు,
ఒమ్మము = అంగీకరించము, మీమై = మీ శరీరము,
మేము ఏమే = మేము మేమే, మమ్ము,
ఓ ముము + ఓముము = కాపాడుము, కాపాడుము,
ఇమ్ము = అనుకూలము, ఔము = ఔమా + అగుము - అగుమా

నిన్నే నెన్నేనని నే
నెన్నైనను నెన్నునిన్నని నేనా
ని న్నాన నూన నేనిన్
నన్నానును నాననాను నననీనన్నా
                                                          (మధురవాణీవిలాసము2-11)
మామామోమౌ మామా
మామా మిమ్మోమ్మో మామ మామామేమా
మేమోమమ్మోము మిమైమే 
మేమే మమ్మోము మోము మిమ్మా మామా

మా - చంద్రుని
మా - శోభ
మోమౌ - ముఖముగల
మామా - మాయొక్క
మా - మేథ
మిమ్ము, ఒమ్ము - అనుకూలించును
మామ మామా - మామకు మామా
ఆము - గర్వమును
ఏమి + ఒమ్మము - ఏమి ఒప్పుకోము
మిమై - మీశరీరము
మేము ఏమే - మేము మేమే
మమ్ము ఓముము + ఓముము - కాపాడుము, కాపాడుము
ఇమ్ము - ఔము - అనుకూలమగుమా

చంద్రుని వంటి ముఖముగల దేవా!
మాబుద్ధి మీకు అనుకూలించును.
గర్వపడక నిన్ను మేము అంగీకరింతుము.
సశరీరివై మాకు అనుకూలంగా ఉండి
మమ్ముకాపాడుము - అని అర్థం.


శతకంలో ఏకాక్షరి కందపద్యం-

ఋత తిత ఊత్తు త్తీతా
తతేతి తాతేత తాత తత్తై తత్తా
తత తుత్తా తతి తుత్తిన్ 
సతతము సంతసమెసంగు సత్యవ్రతికిన్
                                                                             (సత్యవ్రతి శతకము)

ఇందులో త - అనే హల్లు ఒకటే
ఉపయోగించి కూర్చబడినది.
మరియు  ఇందులో నాలుగవ పాదము
అన్ని పద్యములకు
మకుటంగా ఉన్నందున
అది ఒకే వ్యంజనము
ఉండనవసరములేదు.

ఋత - సత్యమనెడు, తితఉ - జల్లెడచేతను,
ఇత - పొందబడిన, ఆతత - విస్తారియగు,
ఇతి - జ్ఞానము చేతను, తాత - తండ్రివంటి
పరమేశ్వరుని యొక్క, ఇత - పొందబడిన,
తాత - దయచేతను, తత్తైతత్తా - అది ఇది
అనే భేదభావముచేత కలిగిన, తత - అధికమగు,
తుత్తాతతి - బాధ సమూహమును,
తుత్తిన్ - కొట్టుటచేతను,
సత్యవ్రతికి సంతసమొసగును.

పదార్థశోధనముచే గలిగిన జ్ఞానముచేతను,
ఈశ్వరజ్ఞానము చేతను, సంసార దుఃఖము
తొలగుననియు అందుకు సత్యము మూలమని
తాత్పర్యము.

నానానూనా నానా
నానాన్నని నిన్నునెన్ననా నేనన్నా
నేనాననూని నేనీ
వానిని కురుమూర్తి శ్రీనివాస మహాత్మా 
((వైద్యం వేంకటేశ్వరాచార్యుల శ్రీనివాస శతకంలోనిది-94)


Wednesday, October 25, 2017

బోయీ భీమన్న


బోయీ భీమన్న




సాహితీమిత్రులారా!

-గులాబీ వర్ణన-
ఆంధ్ర కవితాకుమారికి ఊరూరా జరిగిన ఊరేగింపులో యథాశక్తి
పల్లకీ మోసిన బోయీ భీమన్న గారు. వీరి గుడిసెలు కాలిపోతున్నై
కవితా సంపుటికి అకాడమీ బహుమతి లభించింది.
వీరు గులాబీ వర్ణన చేస్తే ఇలా గుంటిందని చెప్పుకోవడమే ఇది.

గులాబీలు పూస్తున్నై
ఒహో పూస్తున్నై

ఎవరికోసమో పాపం
కలవారికే అయివుంటై
రోజాలు రాజాలకు కాక
మరెవరి కోసం

ఒకసారి కోసిన గులాబీలు
మరి మళ్ళీ కోయడానికి
ఎక్కడనుంచి వస్తుంటై

       అవును నిజమే
       ఎక్కడ నుంచి వస్తుంటై

అదే మన సృష్టిలోని రహస్యం
వున్నవారి వినోదార్థం
ఈ గులాబీలు
మళ్ళీమళ్ళీ అవతరిస్తుంటై
పోతుంటో పుట్టుకొస్తుంటై

       ఈ విషవలయం సాగడం
       ఎంతవరకు
       ఆ మొక్కను వేళ్ళతో సహా
       పెకిలించేంతవరకు

(శ్రీరమణ పేరడీలు నుండి...........)

Monday, October 23, 2017

పావులూరి సుప్రభగారి - ద్వినాగబంధం


పావులూరి సుప్రభగారి -  ద్వినాగబంధం




సాహితీమిత్రులారా!

నాగబంధాలలో అనేక రకాలున్నాయి
వాటిలో ఇదోక రకమునకు చెందినది.
సుప్రభగారు పట్టుదలతో బంధలను
అల్లుతున్నారు వాటిలోని బంధము
ఈ నాగబంధము
కందపద్యం-
చారు కరుణాలవాలా
కూరిమితో కురిసిన పలుకులు ముదమిచ్చున్‌
చేరు గురు మ్రోల బాలా
పేరిమితో సరియని బిరబిర పదమిచ్చున్‌

ద్వినాగ బంధము అంటే రెండు నాగులు పెనవేసుకున్న
బంధం ఇది పద్యాన్ని బంధాన్ని చూస్తూ  చదివి గమనించండి.


Sunday, October 22, 2017

ది గ్రేట్ లౌ లెటర్


ది గ్రేట్ లౌ లెటర్




సాహితీమిత్రులారా!


గురజాడవారు సృష్టించిన "గరీశం" ముళ్లపూడివారి చేతిలో
పునర్యవ్వనాన్ని సంతరించుకున్నాడు. లెక్చర్లకు అలవాటు 
పడిన గిరీశం ప్రేమలేఖ ఇలా సాగుతుంది.

      మిస్ బుచ్చెమ్మ,
      లెటర్ రాయమంటే - ఓ యిటీజ్ కంప్లీట్లీ ఔట్ డే టెడ్. లౌ అండ్ ఇట్స్ నేచర్ మీద ఓ ఘంట లెక్చరిచ్చేద్దును గాని మన టెలుగూస్ కి కొన్ని ఫార్మాలిటీస్ అఘోరించాయి కదా!
పోతే వదినా!  మీకిక్కడ వో విషయం చెప్పాలి. ఎప్పుడూ యీ  గిరీశం లోక కళ్యాణం కోసం అంటే వరల్డ్ మారేజ్ కోసమే కంకణం కట్టుకున్నాగాని సొంతానికి వోసారయినా కట్టుకున్నాడు కాదు మీరు డేరింగా - డార్లింగ్ అంటే యిహ పెళ్లి విషయమంటారా దొరల ఫాయలాలో లాగించేద్దాం. అయితే ప్రేమను గురించి మీకిక్కడ నాలుగు ముక్కలు చెప్పకపోతే సందర్భం వదలి చెపాయించినట్టు అయిపోతుంది. మీరు కొసాకి చదివాక నచ్చకపోతే గుగ్గిలం వేసుకోండి. గిరీశం అక్షరం నిప్పుల్లో వేసినా ఘుమ ఘుమలాడుతుంది. చర్చిల్ మహాశయుడు చచ్చి ఏ లోకాన వున్నాడో - నీ లెటర్స్ వుంటే లంక పువాకు బలాదూరోయ్ అనేవాడు. అసలీ ప్రేమలేఖలు డిక్టేషనుకి వొదగవుగాని లేకపోతే పూటకొహటి దంచెయ్యకపోయానా టెంథౌజెండ్
బ్రెయిన్సు. ఇరవై వేల చెవుూ వున్న సభల్లో లెక్చర్లివ్వడానికి నోరు తిరిగిన వాడికి ఆఫ్ట్రాల్ వొక్కరు చదువుకునే వుత్తరం ముక్క రాయాలంటే డామిట్... చెడ్డ చిర్రెత్తుకొస్తుంది. సీమ దొరలకి సంతాప సందేశాలు రాసిపెడితే ఆ భాషా అదీ చూసి బట్టీయం పెట్టేవారు. బతికుండగానే అబిట్యురీలు రాయించుకుని చట్రాలు  కట్టించుకున్న దొరలు యింకా బతికే వున్నారు. కావాలంటే సాక్షీకం యిప్పించేగల్ను. నా ప్రేమ వ్యవహారం. కచేరీ వ్యవహారంతో జతచేసి మీ నాన్నతో మాట్లాడగలను. ఆయన మనసు మీ మనసులాగా మెత్తన కాదు చూశారూ. తొందరగా నాటుతుందని అనుకోను. బ్రదరిల్లా వెంకటేశం మన ప్రేమకు అంబరిల్లా లాంటివాడు. సిగార్స్ కే కాపర్స్ కొరత వుండగా తపాలు ఖర్చులకు ప్రతిసారి ఠస్సా వెయ్యాల్సి వస్తోంది.

(ఏమిటి నా లెటర్లన్నీ కచేరీ నుంచి వచ్చాయని 
మీ నాన్నకు యిచ్చావా డామిట్ ప్రేమ అడ్డం తిరిగింది.)

(శ్రీరమణ పేరడీలు నుండి.................)

Saturday, October 21, 2017

ప్రేమ - లేఖై పారిపోయింది


ప్రేమ - లేఖై పారిపోయింది




సాహితీమిత్రులారా!


శేషేంద్ర శర్మ గారిది తెలుగులో కొత్తబాణి. ఆయనదొక ప్రత్యేకవాణి.
వారు రాసే లేఖ వచనకవితలాంటి గద్యంలో సాగితే యిలా వుండవచ్చు.............

       కాదంబరీ!
       నాటి ప్రత్యూషంలో క్షణక్షణమూ నీవే అయి పరిస్పందిస్తున్నప్పుడు - నా హృదయ కుహరంలో లార్క్ పాడిన పాటను మొహమల్ తివాచిగా పరిచాను నీకోసం.
       నీ రూపం సోకి నా మనసు ముక్కలై వడగళ్ళను వర్షిస్తోంది. ఉద్యానంలో రాలిపోతున్న లిల్లీలు నా గుండెలోకి జారిపడే పిడుగులు
గుప్పెడు గుల్ మొహర్ లు నీడలు నా తాపాన్ని చల్లార్చలేక ఆవిరులై దిగంతాలకు పారి పోతున్నాయ్-
       చిట్టిపోయిన ఊహల్లోంచి స్రవిస్తున్న అశ్రువులు చెంపల్ని జలపాతాలు చేసి, పాదపీఠాన్ని నిర్దాక్షిణ్యంగా కోసేస్తున్నాయి - కోమల విషాదాన్ని భరిస్తూ, నీ సౌమ్యశాసనం కోసం బానిసనై నిలబడ్డాను.....
       సాగరగర్భంలోంచి చీల్చుకు వస్తున్న ప్రతి కెరటపులయలోనూ నీ రూపాన్ని దర్శిస్తున్నా - విచ్చుకుంటున్న ప్రతి పువ్వు చేసే రెక్కల సవ్వడిలోనూ ఆ సీమ చైతన్యమూర్తిని వీక్షిస్తున్నా-
       వేకువలో నీ లావణ్యాన్ని పాటలలోకి తర్జుమాచేసి నా కళ్లకు విన్పిస్తుంది. చిన్న పక్షి ఘోషించే కోటి జలపాతాలను భరిస్తున్న నన్నాపాట సముచ్ఛకితుణ్ణి చేస్తుంది. నీ పదధ్యనుల్ని దోసిళ్ళలో గ్రోలి, నీ దరహాసాలను చూపుల చెమ్కీదారాలతో దండలల్లి హృదయ దవాక్షానికి తోరణం కట్టాలని వుంది-
      కాదంబరీ నీ రాక ఎప్పుడో నీకోసం నిరీక్షిస్తూనే వుంటా - మృత్యువుతో కబురంపినా చాలు.......

(లేఖ చదివాక మనసు దూదిపింజలై తేలిపోతుంది - జవాబు మాట యెలా వున్నా)

(శ్రీరమణ పేరడీలు నుండి...........)
       

Friday, October 20, 2017

హైకూలూ, స్మయికూలూ


హైకూలూ, స్మయికూలూ


సాహితీమిత్రులారా!


హైకూలూ, స్మయికూలూ

                                            తెలుగు మాతృక - అజంతా
                                            స్వేచ్ఛానువాదం - శ్రీరమణ

నా నిద్రని మరచెంబులో వడపోసి
గుప్పెడు అక్షరాల్ని పడేసి మూత పెట్టేశా
ప్రతి అక్షరం ఒక పిల్లకల
శ్రీమద్గురు గురు తావళం పూస

      మో-కాళ్ల పర్వతం పాకలేను
      శ్రీనివాసా దిగిరా నీకు పుణ్యముంటుంది

అడవిలో తుపాకీ బుల్లెట్ గుడ్లు పెట్టింది
వార్ గ్రూప్ లు సమస్తం గ్రూప్ వార్ లు

        మూడో తరం దాటిపోయింది
        సపిండీకరణానికి సరైన సమయం

ప్లాట్ పారం మీద కపాలమోక్షాలు అవుతున్నాయి
రాజకీయ శ్రీరాగంలో దైవతం వేసుకోవచ్చు శిష్యా

         ఈ భూగోళం గంగిగోవు
         నా దేశం గంగడోలు

ఆవుపాలూ అనుభూతి పళ్ళూ
జరీ ఉత్తరీయాలూ కవిత్వాల కొలబద్దలు

హైకూలు స్మయికూలు
అందరూ క్యూలో నిలబడండి
వరుసగా నరుక్కొస్తా-

తాజాకలం అను అసలు సంగతి

పోనీ,
ఓ పని చేద్దాం
చెట్లన్నిటికీ కులాల పేర్లు పెట్టుకుందాం
అప్పుడేలాగూ చచ్చినట్టు బతికించుకుంటాం
                                                                         (ఆంధ్రప్రభ దినపత్రిక 1994)

(శ్రీరమణ పేరడీలు నుండి.................)

Thursday, October 19, 2017

మేఁక తొక తోఁక తొక తోఁక తోఁక మేఁక


మేఁక తొక తోఁక తొక తోఁక తోఁక మేఁక





సాహితీమిత్రులారా!

ఈ పద్యాన్ని శ్రీనాథుడు కూర్చాడు.
ఇది సీసపద్యం అంతా అంటే నాలుగు పాదాలు
ఒకే విధంగా ఉంటుంది. అలాగే దీని తరువాతి
గీతపద్యం కూడ అంతా నాలుగుపాదాలు ఒకే పాదంతో
కూర్చబడినది. వీటిని ఏకపాది పద్యాలుగాను ద్విపాది
పద్యాలుగాను చెప్పవచ్చు

రాజనందన రాజరాజాత్మజుల సాటి 
           తలపనల్లయ వేమ ధరణిపతికి
రాజనందన రాజరాజాత్మజుల సాటి 
           తలపనల్లయ వేమ ధరణిపతికి
రాజనందన రాజరాజాత్మజుల సాటి 
           తలపనల్లయ వేమ ధరణిపతికి
రాజనందన రాజరాజాత్మజుల సాటి 
           తలపనల్లయ వేమ ధరణిపతికి
భావభవభోగ సత్కళాభావములను
భావభవభోగ సత్కళాభావములను
భావభవభోగ సత్కళాభావములను
భావభవభోగ సత్కళాభావములను

ఈ పద్యాన్ని తెనాలిరామకృష్ణకవి చాటువుగా చెబుతారు
ఇందులోను ఒకే పాదం సీసమంతా, ఒకేపాదం గీతమంతా
కూర్చబడినదే

మేక తోఁకకు తోఁక తోఁక మేఁకకు మేఁక
     మేఁక తోఁకకు తోఁక తోఁక మేఁక
మేక తోఁకకు తోఁక తోఁక మేఁకకు మేఁక
     మేఁక తోఁకకు తోఁక తోఁక మేఁక
మేక తోఁకకు తోఁక తోఁక మేఁకకు మేఁక
     మేఁక తోఁకకు తోఁక తోఁక మేఁక
మేక తోఁకకు తోఁక తోఁక మేఁకకు మేఁక
     మేఁక తోఁకకు తోఁక తోఁక మేఁక
మేఁక తొక తోఁక తొక తోఁక తోఁక మేఁక
మేఁక తొక తోఁక తొక తోఁక తోఁక మేఁక
మేఁక తొక తోఁక తొక తోఁక తోఁక మేఁక
మేఁక తొక తోఁక తొక తోఁక తోఁక మేఁక

ఈ రెండు పద్యాలను తెనాలిరామకృష్ణ సినిమాలో
చిత్రించారు అది ఇక్కడ గమనించగలరు.


దీపావళి శుభాకాంక్షలు


దీపావళి శుభాకాంక్షలు




సాహితీమిత్రులకు
శ్రేయోభిలాషులకు
దీపావళి శుభాకాంక్షలు



Monday, October 16, 2017

అక్షరోత్పత్తి - వాటి ప్రభావం


అక్షరోత్పత్తి - వాటి ప్రభావం




సాహితీమిత్రులారా!

అక్షరం అంటే ఏమిటి?
అవి ఎక్కడ నుండి పుడుతున్నాయి?
మన శరీరంలో ఆ అక్షరాలు ఎక్కడున్నాయి?
మహేశ్వరసూత్రం లో వివరించిన అంశాలు
వీటన్నిటిని వివరిస్తూ సామవేదం షణ్ముఖశర్మగారు
ప్రవచించిన ప్రవచనం ఒకసారి వినండి
మరిన్ని అంశాలు మనకు అవగతమౌతాయి.


Sunday, October 15, 2017

పెళ్ళిచేసుకొని ఇల్లుచూసుకుని - పేరడీ


పెళ్ళిచేసుకొని ఇల్లుచూసుకుని - పేరడీ




సాహితీమిత్రులారా!

జొన్నవిత్తులవారి పేరడీ
పాటలు
పెళ్ళిచేసుకొని ఇల్లుచూసుకుని
మరియు
వినరా వినరా నరుడా తెలుసుకోర పామరుడా

వినండి మరి-



Saturday, October 14, 2017

నీవేనా నను పిలచినది - పేరడీ


నీవేనా నను పిలచినది - పేరడీ




సాహితీమిత్రులారా!

ఈ.టీ.వీ. ప్రోగ్రాం ఆహా ఈహీ ఓహో
నందు జొన్నవిత్తులగారు,
గురుమూర్తిగారితో
నీవేనా నను పిలచినది అనే మాయాబజార్
సినిమాలోని పాటను ఆర్. నారాయణమూర్తిగారి
నైజంతో ఆయన స్వరంఅనుకరించి పాడటం
కూడ ఒక పేరడీగా తీసుకోవచ్చు. దానితో
పాటు జొన్నవిత్తులవారు మరోపాటకు పేరడీ
వినిపించారు వినండి-


Friday, October 13, 2017

కావ్య మాహు రమృత ప్రతిమం కిమ్?


కావ్య మాహు రమృత ప్రతిమం కిమ్?




సాహితీమిత్రులారా!


వర్థమానాక్షరమ్ అనే రకానికి చెందిన
ప్రశ్నోత్తరచిత్రం ఇది
గమనించండి

విద్య యాస్తి సహకో2త్ర విరోధీ?
కా మువే రపి మనొ మదయంతీ?
రావణ శ్చ భృశ మీర్ష్యతి కస్మై?
కావ్య మాహు రమృత ప్రతిమం కిమ్?

ఇందులో నాలుగు ప్రశ్నలున్నాయి
కాని జవాబులు ఇక్కడ లేవు
అందుకే దీన్ని బహిర్లాపిక అనే ప్రహేలికకు
చెందినదిగా కూడ చెప్పవచ్చు.

1. విద్య యాస్తి సహకో2త్ర విరోధీ?
    విద్యకు విరుద్ధమైనదేది?
    - రాః (ధనం లేక ద్రవ్యం)
      సరస్వతి ఉన్నచోట లక్ష్మి ఉండదు.

2.  కా మువే రపి మనొ మదయంతీ?
     మహర్షుల మనస్సున కూడ మత్తు, ముత్తు(సంతోషము)ను  
      పుట్టించునది ఏది?
    - రామా (అందగత్తె)
     సున్దరీ, రమణీ, రామా అని అమరకోశం

3. రావణ శ్చ భృశ మీర్ష్యతి కస్మై?
    రావణుడు ఎవరిపై ఎక్కువ ఈర్ష్య కలిగి ఉండును?
   - రామాయ (రామునికొఱకు లేక రామునిపై)

4. కావ్య మాహు రమృత ప్రతిమం కిమ్?
     అమృత తుల్యమైన కావ్యం ఏది
       - రామాయణం
     వాల్మీకి కృత రామాయణం
     అది అమృత సమానమైన కావ్యం అని భావం

దీనిలో మొదటి ప్రశ్నకు సమాధానం - రాః
      రెండవ ప్రశ్నకు సమాధానం  - రామా
      మూడవ ప్రశ్నకు సమాధానం -రామాయ
      నాలుగవ ప్రశ్నకు సమాధానం - రామాయణం
దీనిలోని సమాధానాలు గమనించినట్లయితే
ప్రతి దానిలో అక్షరాలు పేరుగుతూ వచ్చాయి
అందువల్ల దీన్ని వర్ధమానాక్షరమ్ అని గమనించగలం.

Thursday, October 12, 2017

ష్ గప్ చుప్ లోని తిట్ల దండకం


ష్ గప్ చుప్ లోని తిట్ల దండకం




సాహితీమిత్రులారా!

"జొన్నవిత్తుల"గారి 
ఆధునిక తిట్ల దండకం
"ష్ గప్ చుప్" సినిమాలో జంధ్యాలగారి
చిత్రీకరణ ఎంత బాగుందో చూడండి-



Wednesday, October 11, 2017

ఆధునిక తిట్ల దండకం


ఆధునిక తిట్ల దండకం




సాహితీమిత్రులారా!

రకరకాల దండకాలను వినుంటాము
కాని తిట్లే దండకం పూర్వం కొందరు
కూర్చారు కాని ఇప్పుడు జొన్నవిత్తులగారు
కూర్చిన ఈ ఆధునిక తిట్ల దండకం
ఆయన గళంలోనే వినండి-

జంధ్యాలగారి ష్ గప్ చుప్ సినిమాలో
తీసుకోబడింది ఈ దండకం




Tuesday, October 10, 2017

ఆధునిక కాఫీ దండకం


కాఫీ దండకం




సాహితీమిత్రులారా!


ఆధునిక కాఫీ దండకం జొన్నవిత్తుల 
రామలింగంగేశ్వర రావు గారి రచన
ఆయన గళంలోనే



Monday, October 9, 2017

ఆవకాయ మనందరిదీ(పేరడీ)


ఆవకాయ మనందరిదీ(పేరడీ)




సాహితీమిత్రులారా!




మన పేరడీ చక్రవర్తిగా పేరుగన్న
జొన్నవిత్తులవారి ఈ పేరడీ
పాట చూడండి

బృందావనమది అందరిదీ
గోవిందుడు అందరివాడేలే

పాటకు పేరడీ
ఆవకాయ మనంఅందరిదీ



Saturday, October 7, 2017

రూపాయి దండకం


రూపాయి దండకం



సాహితీమిత్రులారా!

దండకాలలో కొన్ని విచిత్రమై వున్నాయి
ఈ చిత్రమైన విచిత్రమైన వాటిలో
జొన్నవిత్తులవారి ఈ రూపాయి దండకం
దీన్ని బాలుగారు పాడారు వినండి-



Friday, October 6, 2017

గూఢచిత్రం


గూఢచిత్రం




సాహితీమిత్రులారా!



సమాజంలో తిన్నగా మాట్లాడటం కంటె
గూఢంగా మాట్లాడడం కొందరికి అలవాటు
కొన్ని విషయాలను నేరుగాగాక గూఢంగా
చెప్పి ఆనందించడం అలవాటుగా ఉన్నవారు
సమాజంలో కనబడుతుంటారు. అలాంటి
వాటిలో కొన్ని............

దింపడే వాన సిరా

అని కొందరితో వ్రాయించి
తిప్పి చదవమంటుంటారు

వ్రాసి తిప్పి చదవండి-
ఇదోక విలోమ(గతిచిత్ర) చమత్కారం.

ఇలాకాక పద్యంలోని పాదాల మొదటి అక్షరాలను కలుపగా
ఒక రకమైన బూతు, చివరి అక్షరాలు కలుపగా మరోరకమైన
బూతుమాటలు వచ్చే పద్యం ఇది దీన్ని సెట్టి నరసింహంగారు
కూర్చారు చూడండి-

పూర్ణశశి సమమై మోము పొలిచెనేమొ
కురులపేరి మబ్బులు దగుల్కొనియె నడ్డ
నాతి మిన్న తోడ నిన్న మగ లాగు
కుతుకమున సల్పఁ దానెపై కొన్నయపుడు

పై చెప్పిన ప్రకారం కూర్చుకొని చూడండి మీకే తెలుస్తుంది.
ఇలాంటివి ఆ కాలంలో ఒక ప్రత్యేక ప్రయోజనమాసించి
వ్రాశారని కొందరంటున్నారు. అదేమో మనకు తెలియదు.

Tuesday, October 3, 2017

శ్రీరంగ కవితలు


శ్రీరంగ కవితలు




సాహితీమిత్రులారా!



నెమలిని జాతీయ పక్షిగా నిర్ణయించిన 
సందర్భంగా గురించి వర్ణన కవిసమ్మేళనం

ఆవేదనకి, ఆవేశానికి శ్రీకారం శ్రీశ్రీ. మాటల పొదుపు, ఉక్తిలో నవ్యత, బిగింపుగల భాష ఈయనకు మహాకవి యోగ్యత పట్టడానికి గల అర్హతలు. అనితర సాధ్యం నా మార్గం అని చెప్పుకున్న శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావ్ గారి వెంట నాలుగు అడుగులు....

నట్టడవి లోంచి
నయాదిల్లీకి
మహాప్రస్థానం
మర్చిపోకు నేస్తం
నీ వాణ్ణి నేను
జాతీయ జంతువని
మనిషిని
అగ్బర్ నామా
పీకాక్ త్రోన్
బ్రిటిష్ రాణి
గతం గతః

పక్షులు
అక్షులు
కుక్కలు 
రుక్కులు
అన్నీ వొకటే రష్యాలో
ఇక్కడ మాత్రం వొకటొకటే!

(శ్రీరమణ పేరడీలు నుండి.............)

గూఢచిత్రం


గూఢచిత్రం




సాహితీమిత్రులారా! 



ఈ చిత్రం చూడండి-



దీన్ని క్రింది నుండి పైకి త్రిప్పితే
ఈ చిత్రం వస్తుంది. దీన్ని చూడండి-






Monday, October 2, 2017

సంజీవనీశైలి


సంజీవనీశైలి




సాహితీమిత్రులారా!

ఒక రచయిత పద్య లేదా గద్యశైలిని 
హాస్యస్ఫోరంగా అనుకరిస్తే - అది పేరడీ.

వెళుతున్న రైలు - ఫస్ట్ క్లాస్ కంపార్ట్ మెంట్ లో
అతడేదో ఆలోచిస్తూ ప్రయాణం చేయడం

ఈ సన్నివేశంతో రాసిన పేరడీ-

   సంజీవదేవ్ గారు గద్యరచనలో కొత్త పోకడలను ప్రవేశ పెట్టారు. తర్కమూ, గంభీరమైన సంస్కృతపదాలను సామాన్యవాక్యాల్లో పొదగడమూ వీరి ప్రత్యేకత. ఇదే సంఘటనను సంజీవ్ దేవ్ గారయితే!

   "రైలు జడమే అయినా అది కదుల్తుంది. చెట్టు చేతనమే అయినా అది కదలదు. కదలే అచేతనాలు, కదలని సచేతనాలు, కదలే సచేతనాలు: కదలని అచేతనాలు కూడా తారసపడతాయి. నిత్యజీవితంలో కదలిక సజీవమైన ప్రాణస్పందనకు గతిశీల చిహ్నం.
రైలు చేస్తున్న శబ్దం లయాత్మకంగా తట్టసాగింది ఫస్ట్ క్లాస్ లో కూర్చున్న అతనికి, కిటికీ గుండా బాహ్యజగత్తును అనుశీలన చేయసాగేడు. అభివ్యక్తపరచబడిన భావాలేవో అతని మానసాకాశంలో వుండి వున్నాయి. దూరాన ఛాయారూపంలో అస్పష్టంగా అగపడే పర్వత పంక్తులు ముక్తాకాశం క్రింద రమ్యంగా గోచరిస్తున్నవి. అతను వివాహితుడా?అవివాహితుడా? అని ఆలోచన చేయసాగేను. కొందరు వివాహితులు అవివాహితల్లాగాను కొందరు అవివాహితులు వివాహితుల్లాగాను వుంటారు. అతను వివాహితుడనే నిర్ణయానికి వచ్చాను. కాని, నా నిర్ణయం భ్రమయేమోననే సందేహం కూడా కలిగింది."

(శ్రీరమణ పేరడీలు నుండి.............)


Sunday, October 1, 2017

రైలుబండిలో వైతాళికులు -(చివరి భాగం)


రైలుబండిలో వైతాళికులు  -(చివరి భాగం)




సాహితీమిత్రులారా!
నిన్నటి తరువాయి...........



     టిక్కెట్లవాడు వుదాసీనంగా విని, రైలు ఆగే స్టేషన్ కోసం చూస్తున్నాడు - ఓ నిర్ణయానికి వచ్చేసి.

     కొందరు వినయం ప్రదర్శిస్తూ నిలబడ్డారు.

     కొందరు కానున్నది కాక మాననా యని కూర్చున్నారు.

     కాటూరిగారు చుట్టకాల్చడం మానలేదు.

     "చుట్ట పారెయ్యండి. బొత్తిగా లౌక్యం తెలీదు.... " అని గుసగుసలు విన్పిస్తున్నాయి.

     కృష్ణశాస్త్రిగారి పరిమళం తగ్గలేదు.

     కురుమెళ్లవారు స్తిమితపడ్డారు. సభాపతి ఈ విధంగానైనా రుక్మిణీనాథానికి శాస్తి జరుగుతుందని లోలోపల తృప్తి పడుతుండగా-

      రైలు ఆగింది-

      శ్రీశ్రీ చేత "రుక్కాయ్ "అని పిలువబడే రుక్మిణీనాథం రొప్పుతూ రోస్తూ రావడం కన్పించింది.

      అందరికీ జ్యోతిర్దర్శనం అయినంత సంతోషమైంది.

      "కొంప ముంచావు కదయ్యా..... " అన్నారంతా ముక్త కంఠంతో.

      "ముంచేవాడినైతే అసలు రాకే పోదును కదా......." అన్నాడాయన.

      "ఇంతకీ టిక్కెట్లెక్కడా......."

      "నోట మాట రావడం లేదు. కొంచెం స్తిమిత పడనీండి"

      జలసూత్రం వెనకాల, తరుముకు వస్తున్నట్టు - ఎర్రరంగు సేలం పట్టుపంచె, పైన నిండుగా ఉత్తరీయం కప్పుకుని ఓ నిండైన విగ్రహం కదలి వస్తూంది. ఆయన చేతిలో వెండి చెంబు - అందులో దర్భతో కట్టిన కూర్చ.. మధ్య మధ్య మనిషి తగిలినప్పుడల్లా ఆగి, చెంబులోంచి కూర్చోదకం నెత్తిన జల్లుకు ముందుకు సాగుతున్నాడు. కాలుతున్న ప్లాట్ఫాం మీద కాళ్లకి చెప్పులు కూడా లేవేమో మరీ వేగంగా నడుస్తున్నారు.

     "ఏమోయ్.... సఖుడా! కుశలమా?" అన్నారాయన కవులు అందర్నీ వుద్దేశించి.

      "తమరా మహాశయా......." అన్నారంతా

      ఆయన రాయప్రోలు సుబ్బారావుగారు అమలిన శృంగార చక్రవర్తి

      "కాళ్లకి జోళ్లు తగిలించుకో కూడదూ......." అన్నారు కాటూరివారు.

      "......ఈ అనంత భూతలిని

      మన భూమి వంటి చల్లని భూమి లేదు.
     
      ఏ దేశమేగినా, ఎందుకాలిడినా......."

                                  అన్నారాయన గాంభీర్యంగా

      "ఈ జీవుని వేదన ఈ జీవిది.... " అని విశ్వనాథ ప్రకాశంగా నిట్టూర్చారు.

       జలసూత్రంవారి రొప్పు తగ్గింది. అందరూ ఆయన వంక గుచ్చి గుచ్చి ముద్దాయిని చూసినట్టు చూస్తున్నారు.

       "అమలిన శృంగారం...శృంగారం అంటూ ఆయచన ఆడవాళ్ల పెట్టిలో కూర్చున్నారు. నేను పెట్టి పెట్టి తిరిగి తిరిగి చచ్చి చెడి వెదికి
తెచ్చాను......" అన్నారు జరుక్ కోపంగా.

      "అమలిన శృంగారానికి ఆడవాళ్ల పెట్టి దేనికి..." అప్పర్ బెర్త్ మీంచి కృష్ణశాస్త్రి ప్రశ్న.

      "స్త్రీ లేక శృంగారము వుండదు కదా! నా అమలిన శృంగారం ఆడవాళ్ల పెట్టిలోనే సాధ్యమోయి సఖుడా" అని రాయప్రోలు వారి జవాబు.

       "పైగా క్షణక్షణం ఈ నెత్తిని నీళ్లు జల్లుకోవడం... మీద పడ్డాయని కోపాసెంజెర్లతో ఘర్షణలూ - సర్ది చెప్పి తీసుకొచ్చేసరికి నా తలప్రాణం తోకకి వచ్చింది... మరో పులి మీద పుట్ర, ఆడవాళ్ల పెట్టెలో గుడిపాటి వెంకటాచలం నన్ను ముట్టుకున్నాడు స్నానం చేయాలంటూ వీరు నన్ను తింటున్నారు..." ఘాటుగా నిట్టూర్చారు జలసూత్రం.

       "సర్లే - టిక్కెట్లివ్వండి..."

       " నా దగ్గర అన్నీ లేవు - కొన్నే వున్నాయి."

        "అదేమిుటయ్యా - అనీ నీ దగ్గరేగా వుంటా...."

       " నిజమే. అది వేరే కథ. గుడుపాటి వెంకటాచలం మొదట్లోనే మనతో చీలిపోయి ఇంకో లేడీస్ కంపార్ట్ మెంట్లో ఎక్కాడు కదా! ఆ బోగీలో నిబడి అయిదారు స్టేషన్లదాకా వుమెన్స్ లిబ్ మీద వుపన్యాసం యిచ్చాడు..."

     "ఆ తర్వాత..." అడిగారెవరో ఆత్రంగా

     "తర్వాత..ఏదో స్టేషన్లో అయిదారు మంది స్త్రీప్యాసింజర్లతో దిగిపోయాడు. ఇప్పుడు నాదగ్గర టికెట్లలో అయిదు షార్టు...."అని కథ ముగించారు రుక్మిణీనాథం.

     "మరీ ఆశ్చర్యం.....పైగా అయిగారుగురివా...అమ్మో?" అని ఆశ్చర్యంతో ముణిగిపోయారు పిలకా గణపతిశాస్త్రిగారు. రాయప్రోలువారు అందరిమీదా కూర్చోదకం చల్లారు. కూతవేసి రైలు బయలుదేరింది- వైతాళికులతో-


(ఆంధ్రజ్యోతి వారపత్రికలో 1979లో ప్రచురించ బడింది.
  1994 అక్టోబరులో ఆహ్వానం మాసపత్రికలో పునర్ముద్రించబడింది.)

(శ్రీరమణ పేరడీలు నుండి..............)

Saturday, September 30, 2017

రైలుబండిలో వైతాళికులు - 5


రైలుబండిలో వైతాళికులు - 5




సాహితీమిత్రులారా!
నిన్నటి తరువాయి..........


"పతితులార 

భ్రష్టులార

దగాపడిన తమ్ములార

ఏడవకండేడవకండి

వచ్చేశాయ్, విచ్చేశాయ్

జగన్నాథ

జగన్నాథ

జగన్నాథ రథచక్రాల్

వచ్చేశాయ్, విచ్చేశాయ్......"

                        అని శ్రీశ్రీ కంఠం రైలు పెట్టి మార్మోగింది.

    అంతా బిక్కు బిక్కుమంటూ నిశ్శబ్దంగా చూస్తున్నారు.

    "ఏమిటయ్యా - మా టికెట్లుగాని నీ జేబులో వున్నాయా? 
      అంతలా భరోసా యిస్తున్నావ్ " 
      అని సూటిగా అడిగారు విశ్వనాథ.

    "ఇతరేతర కారణాల వల్ల నేనేమీ చెప్పదల్చుకోలేదు"
      ముక్తసిరిగా అన్నారు శ్రీశ్రీ-

    టి.టి.ఇ. మాత్రం గేటు వైపు జారుకున్న గణపతిశాస్త్రిగారిని నిలదీశాడు.

    టికెట్ కోసం చెయ్యి జాపగానే - టికెట్లవాడి అరచెయ్యి సాగదీసి నవ్వబోతూ 
"అరెరె... వండర్ ఫుల్...ఇది చెయ్యి కాదు...అయ్యా తమరు నమ్మాలి - నేను తిరిగొచ్చేప్పటికి మీరిక్కడ వుండరు.. ఆ రేఖ మహత్యం అలాంటిది"- గణపతిశాస్త్రి గారు లౌక్యానికి టి.టి.ఇ.పడిపోయాడు. కొంచెం సిగ్గుపడి చెయయి వినయంగా అందించాడు. శాస్త్రిగారు ఏకధాటిగా వున్నవీ లేనివీ చెప్పి టికెట్ గండం తప్పుకున్నారు.

    శ్రీశ్రీ వంతు వచ్చింది. టికెట్ లేదు. పైగా అందరికీ భరోసా ఇవ్వడం కూడాను. ఇదంతా గమనించి -

    "ఎవరు మీరు?" అన్నాడు టి.టి.ఇ.వాడు.

    "భూతాన్ని

    యజ్ఞోపవీతాన్ని

    వైప్లవ గీతాన్ని నేను -"

    "కవిత్వంలో దేనికి? తెలుగులో చెప్పరాదుటయ్యా? అన్నారెవరో.

    "నేను శ్రీశ్రీని. ఈశతాబ్దం నాది"

     "కావచ్చు. కాని ఈ రైలు శ్రీ సర్కారువారిది" -  అన్నాడు టి.టి.ఇ.

     "మొన్నటి దాకా తెలుగు సాహిత్యం నన్ను నడిపింది. ఇప్పుడు దాన్ని నేను నడుపుతున్నాను......"

     "అవచ్చు. కాని ఈ రైళ్లని ఇండియన్ రైల్వేస్ వారు నడుపుతున్నారు"

    ఔను నిజం, ఔను సుమా నీవన్నది నిజం నిజం

        అనేసి సీటుమీద కూచుని, నిట్టూర్చి మళ్లీ హరీస్ఛట్టో లోకి వెళ్ళిపోయారు.

    తనంతట తానే ఎదురుపడి "నేనేమోనూ...సారీ. ఐ యామ్ మిస్టర్ నరసింహశాస్త్రి మొక్కపాటి ఆఫ మొగల్తూర్ - ఆథర్ ఆఫ్ బారిష్టర్ పార్వతీశం దిగ్రేట్.... "అని టి.టి.ఇ.కి ఘ్టిగా షేక్ హ్యాండిచ్చి పరిచయం చేసుకున్నారు.
    
     "తర్వాణి అన్నం, ఆవకాయ, మంచినీళ్ళు, మరచెంబు పంటి కిందికి వుంటాయని మామిడి తాండ్ర, జంతికలూ తెచ్చుకున్నాను. బట్ టికెట్ ఫర్గాటెన్..."

(శ్రీరమణ పేరడీలు నుండి...........)