Monday, October 22, 2018

మన భాషలో అంకెలు, సంఖ్యలు


మన భాషలో అంకెలు, సంఖ్యలు



సాహితీమిత్రులారా!

“అంకెలు నా సంగడికాళ్ళు” అన్నాడు, గణితంలో నభూతో నభవిష్యతి అనిపించుకున్నమహా మేధావి శ్రీనివాస రామానుజన్‌.

సంగడికాడు అంటే స్నేహితుడు కనుక అంకెలు రామానుజన్‌స్నేహితులుట! అప్పడాలలాంటి ఎక్కాలు కంఠస్తం చెయ్యలేని మనలాంటి అర్భకులకి ఇనపగుగ్గిళ్ళలాంటి రామానుజన్‌స్నేహితులు కొరుకుడుబడతారా? అందుకని పాలల్లో నానబెట్టినపేలాల లాంటి అంకెలతో సరిపెట్టుకుందాం ప్రస్తుతానికి.

తెలుగులో అంకెలు, సంఖ్యలు అన్న రెండు మాటలు ఉండడం ఉన్నాయి కానీ వీటివాడకంలో నిర్దిష్టత అంతగా లేదు. సున్న నుండి తొమ్మిది వరకూ ఉన్న వాటిని”అంకెలు” అనాలనీ, ఆ పైన ఉన్న వాటిని “సంఖ్యలు” అనాలనీ ఒక నియమం ఉందికానీ ఈ నియమాన్ని అప్పుడప్పుడు ఉల్లంఘించక తప్పదు.

భాష పుట్టుకకి ముందే అంకెలు పుట్టుంటాయనే అనుమానం కొందరిలో లేక పోలేదు.ఇది నిజమైనా కాకపోయినా “అంకెల మాటలు” మాత్రం మనం మాట్లాడే భాషలలోకొల్లలుగా కనిపిస్తాయి. మన దేశంలో తెలుగు, సంస్కృతం, ఇంగ్లీషు అనే మూడుభాషలనీ తప్పించుకుని బ్రతకలేము కనుక ఇక్కడ భాష అంటే ఈ మూడు భాషలూఅని గ్రహించునది.

తెలుగు, సంస్కృత భాషలలో ద్విగు సమాసం అని ఒకటుంది. సమాసం అంటేమాటల కలయిక. ఈ మాటల్లో మొదటి మాట సంఖ్యావాచకం అయితే అది ద్విగు సమాసం. ముల్లోకములు,నలుదిశలుమొదలైన ద్విగు సమాసాలు మన భాషలో ఎన్నో ఉన్నాయి.

అంకెల మాటలే కాదు. ప్రతి భాషలోనూ అంకెల పాటలు కూడ ఉంటాయి. . ఉదాహరణకితెలుగులో “ఒకటి ఓ చెలియ .. రెండూ రోకళ్ళు .. మూడూ ముచ్చిలక .. నాలుగూనందన్న” అన్న అంకెల పాట చాలా మందికి తెలిసే ఉంటుంది.

ముందు “ఒకటి” తో మొదలు పెడదాం.

1

“ఒక”నే కొందరు “వక” అనీ, మరికొందరు “వొక” అనీ రాస్తారు కానీ “ఒక”ఒప్పు, మిగిలిన రెండు ప్రయోగాలూ తప్పు అని నాదొక అభిప్రాయం. మరియొక అభిప్రాయానికి మరొకరిని సంప్రదించిచూడండి.

“ఒక”కి సంక్షిప్త రూపం “ఓ”. “ఒకటీ ఓ చెలియ” అనే పాటలో “ఒకటీ” అన్నదిఅంకెని సూచిస్తుంది. “ఓ” అన్నది “ఒక” అనే అర్థాన్ని ఇస్తుంది.

“ఒక” అన్నా “ఒంటి” అన్నా ఒకటే అర్థం. అందుకనే “ఒకటికి” అన్నా “ఒంటేలుకి” అన్నా ఒకటే.

“ఒంటరి” అంటే ఎవరి తోటీ సాంగత్యం లేకుండా ఉన్న వాడనో, కాక పెళ్ళి కానివాడనో, నాతిగల బ్రహ్మచారి అనో అర్థం స్ఫురిస్తుంది. ఒంటరులు ఒక కులం. సైన్యంలో పదాతులని కూడ ఒంటరులుఅనే అంటారు. సైనికదళంలో ఉన్న వాళ్ళు ఒంటరి వాళ్ళు ఎలాగవుతారు? పూర్వం ఒంటరుల కులం వాళ్ళు సైన్యంలోచేరేవారో ఏమో!

“ఒకేఒక” అని నొక్కి వక్కాణించవలసి వస్తే “ఒక్క” అని “క” ని నొక్కి పలికితేసరిపోతుంది. లేక “ఒక్కగానొక్క” అని అనొచ్చు.

“ఒకానొక” అంటే “ఏదో ఒక” అనే అర్థం స్ఫురిస్తుంది. ఒకప్పుడు అంటే ఒక వేళ,ఒక నాడు, మొదలైన అర్థాలు చెప్పుకోవచ్చు కదా. కాని “ఒక వేళ” అన్నప్పుడు “అయితే గియితే” అనే అర్థంకూడ వస్తుంది.

“ఒండు” అంటే కన్నడంలోనే కాదు తెలుగులో కూడా “ఒకటే”. నా మాట మీద నమ్మకంలేకపోతే “ఒండొరులు” అనే ప్రయోగం చూడండి.

రాముడికి ఒక భార్య, ఒక మాట, ఒక బాణం. రాముడిలా జీవితాంతం ఒకేఒకభార్య ఉంటే, వాళ్ళు ఏక పత్నీ వ్రతులు.ఒకొక్క రోజుకి ఒకొక్క భార్య చొప్పున మారుతూ వుంటే, వాళ్ళు ఏక పత్నీ వ్రతులుకారు. వాళ్ళని ఏమనాలో నాకు తెలియదు.

ఒకే కడుపున పుట్టిన వారు ఏకోదరులు. ఒకే ఒక అంకం ఉన్న నాటకాలని ఏకాంకికఅంటారు. ఒకే రకం పంటని సాగు చేస్తే దానిని ఏకసాయం అంటారు. రక రకాల పంటలని సాగు చేస్తేఅది వ్యవసాయం అవుతుందేమో!

“ఏక” సంస్కృతం అయినప్పటికీ తెలుగు వాడుకలో “ఒక” మాటల కంటే “ఏక”మాటలే ఎక్కువ.

“ఏక” కానిది “అనేక” కనుక చాలా రోజులు “అనేక దంతం భక్తానాం” అంటేఎక్కువ దంతాలు (పళ్ళు) ఉన్న మనలాంటి భక్తులు అనుకునే వాడిని. కాదుట!

ఇలా “ఏక” తోక దగ్గర వచ్చే పదాలకి “ప్రత్యేక”, “తదేక” అనేవి మరొకరెండు ఉదాహరణలు.

“ఒంటరితనం” అంటే అభీష్టానికి వ్యతిరేకంగా ఏకాంతంగా ఉండడం. “ఏకాంతం”అంటే కోరుకుని ఒంటరిగా ఉండడం.

ఒంటరిగా ఉన్న వ్యక్తిని “ఏకాకి” అని లోకులు అంటారు కాని “కావు కావు” అనిఅరిచే కాకులు నిజంగా ఏకాకులు కావు.

ఒంటరిగా ఉన్న వాళ్ళని, ఒంటెద్దు బుద్ధులు ఉన్న వాళ్ళని “ఒంటి పిల్లి రాకాసి”అంటారు. “ఒంటరి ఒంటె” అని కూడ అంటారు.

మంత్రాలకి చింతకాయలు రాలతాయని భ్రమ పడే వాళ్ళంతా ఒంటి బ్రాహ్మణుడుమంచి శకునం కాదంటారు.

అరగంట కాని వేళలో గడియారం గంట కొడితే ఒంటిగంట అయినట్లు లెక్క.

గణితంలో “ఏకాంతర కోణం” అన్నప్పుడు “ఏకాంతర” అంటే ఒకటి విడిచి మరొకటిఅని అర్థం.

గణితంలో “ఒకటి” ముఖ్య సంఖ్య (“కార్డినల్‌నంబర్‌”), “ఒకటవ” అన్నదిక్రమ సంఖ్య (“ఆర్డినల్‌నంబర్‌”). గణితం దృష్టిలో ఒకటి బేసి సంఖ్య, నిజ (“రియల్‌”) సంఖ్య, ధన సంఖ్య,సహజ (“నేచురల్‌”) సంఖ్య, పూర్ణాంకం, నిష్ప (“రేషనల్‌”) సంఖ్య. గణితంలో “ఒకటి” ప్రథానసంఖ్య (“ప్రైమ్‌నంబర్‌”) కూడా. ఈ ప్రథాన సంఖ్యలే శ్రీనివాస రామానుజన్‌ సంగడికాళ్ళందరిలో ప్రథానులు.

ఒకసారి వింటే కంఠతా వచ్చే వారిని ఏకసంథాగ్రాహి అంటారు.

ఏకాగ్రత అంటే ఒకే ఒక అంశం మీద దృష్టి నిలపడం అని ఏకగ్రీవంగా తీర్మానంచెయ్యవచ్చు. ఏకాగ్రత లేనివారు ఏకసంథాగ్రాహులు కాజాలరు.

ఏకాహం అంటే ఒకే దినం చేసే కర్మకాండ అనేవారితో నేను ఏకీభవిస్తాను.

ఎకాఎకీ అంటే ఒకే దారి తీసుకుని వచ్చెయ్యడం. “ఏకాండీగా ఉన్న తాను” అన్నప్పుడు ఏక ఖండమైన బట్ట అని వివరణ.

తెలుగులో పదినీ ఒకటినీ కలిపితే “పదునొకటి” వస్తుంది. తెలుగు పదికి”ఒండు” కలపగా వచ్చినది “పదకొండు”. కాని సంస్కృతంలో దశనీ ఏకనీ కలిపితే “దశేక” కాదు, “ఏకాదశ” అవుతుంది.ఇది తెలుగుకీ సంస్కృతానికీ ఉన్న తేడాలలో ఒకటి.

వ్యాకరణంలో సంధి కార్యం జరిగినప్పుడు రెండు అక్షరాల స్థానంలో ఒకేఒక అక్షరం ఆదేశంగా వస్తే దానిని ఏకాదేశ సంధి అంటారు.

రాజనీతిలో ఏకాధిపత్యం వేరు, నిరంకుశత్వం వేరు.

“ప్రథమ” అంటే “ఒకటవ” అని అర్థం కనుక ప్రథానం అంటే ముఖ్యమైనది.వివాహాది కార్యక్రమాలలో తాంబూలాలు పుచ్చుకునే కార్యక్రమాన్ని ప్రథానం అంటారు.

ఈ రోజులలో గ్రీకు, లేటిను, ఇంగ్లీషు భాషల ప్రభావాన్ని తప్పించుకు తిరిగేవాడుధన్యుడు కాడు కనుక …

గ్రీకు భాషలో “మొనో” అంటే ఏక. అందుకనే ఏకాంతంగా బతికేవాడిని “మొనాకోస్‌” అంటారు. ఇందులోంచే “మంక్‌” అన్నమాట వచ్చింది. ఇటువంటి వారిని మనం “ఏకాకి” అనవచ్చు.

లేటిన్‌నుంచి వచ్చిన “యూని”, గ్రీకు నుంచి వచ్చిన “మొనో” అన్న ప్రత్యయాలతోఇంగ్లీషులో ఎన్నో మాటలు ఉన్నాయి.”యూనిట్‌, యునీక్‌, యునైట్‌, యూనిటీ, యూనివర్స్‌, మొనోపలీ” మొదలైనవి.”మోనోలిథిక్‌” అంటే ఏకశిల.

మోనో అంటే “ఒక”. టోన్‌అంటే “స్వరం”. కనుక మోనోటోన్‌అంటే ఎగుడుదిగుళ్ళులేకుండా ఉండే ఒకే ఒక స్వరం. ఇలా ఉదాత్త అనుదాత్తాలు లేకుండా అంటే మొనోటనస్‌గా ఉండే కార్యక్రమాలు బోరుకొడతాయి. ఈ “ఒక” సోది “మొనోటనస్‌”గా తయారయే లోగా ఇక్కడ ఆపుదాం.
----------------------------------------------------------
రచన: వేమూరి వేంకటేశ్వర రావు, 
ఈమాట సౌజన్యంతో 

Sunday, October 21, 2018

విశ్వవిజ్ఞానం - 3


విశ్వవిజ్ఞానం - 3




సాహితీమిత్రులారా!

రేమెళ్ళ అవధానులుగారు
మనకు అందించిన
విశ్వవిజ్ఞానంలోని 3వ భాగం
వీక్షించండి

Saturday, October 20, 2018

సాహిత్యంలో చమత్కారం


సాహిత్యంలో చమత్కారం




సాహితీమిత్రులారా!

గరికపాటివారి
సాహిత్యంలో చమత్కారం
వీడియో వీక్షించండి-


Friday, October 19, 2018

విశ్వవిజ్ఞానం - 2


విశ్వవిజ్ఞానం - 2




సాహితీమిత్రులారా!

రేమెళ్ళ అవధానిగారు
విశ్వవిజ్ఞానం పేరున
జయటీ.వి. లో
అనేకమైన వీడియోలు
చేసి ఉన్నారు వాటినుండి
మనం మన వేదాల్లో పురాణాల్లో
దాగిన అంశాలు విశ్వానికి సంబంధించిన
అనేక విషయాలు మనకు అవగతమౌతాయని
ఆశించి అప్పుడప్పుడు వీటిని గురించిన వీడియోలను
అందించాలని తలచాని మీరు వీటిద్వారా మంచి
రహస్యాంశాలను గ్రహించగలరని మనవి.



Thursday, October 18, 2018

త్రిపదలు


త్రిపదలు





సాహితీమిత్రులారా!


పరిచయము
భారతీయ సాహిత్యములో పద్యములన్నియు సామాన్యముగా చతుష్పదలు; ద్విపదలను కూడ కొన్ని సమయములలో నుపయోగిస్తారు. కాని త్రిపదలు చాల అరుదుగా మన కళ్లకు కనబడుతాయి. ఇటీవలి కాలములో జపాను సాహిత్యమునందలి హైకూల ప్రభావమువలన త్రిపదలను హైకూల రూపములో మనము అప్పుడప్పుడు చదువుతుంటాము. కాని ఈ హైకూలను కూడ అలా జపాను సంప్రదాయరీత్యా కాని లేకపోతే మరేవైనా నియమములతో గాని అందఱు వ్రాయడము లేదు, ఎవరికి తోచినట్లు వారు వ్రాస్తున్నారు. వాటిలో భావసాంద్రత ఉన్నా, శిల్పములో లోపములు ఉన్నవేమోనని అనిపిస్తుంది. ఈ వ్యాసపు ముఖ్యోద్దేశము ఛందశ్శాస్త్రములోని త్రిపదలనుగుఱించి సంక్షిప్తముగా చర్చించుటయే.

వేదములలో త్రిపదలు
ఋగ్వేదమును ప్రపంచములో అతి ప్రాచీనమైనదో లేక అతి ప్రాచీనమైన గ్రంథములలో నొకటిగానో పరిగణిస్తారు. ఋగ్వేదములో మొట్టమొదటి పద్యము గాయత్రీఛందములోని త్రిపదయే. అది –

అగ్నిమీళే పురోహితం
యజ్ఞస్త్వ దేవ మృత్విజం
హోతారం రత్నధాతమం – ఋగ్వేదము 1.001.01

(అగ్ని నుచ్ఛుఁ బురోహితున్
యజ్ఞదేవుని ఋత్విజున్
ప్రార్థింతు సర్వభాగ్యదున్)

అదే విధముగా సంధ్యావందనము చేసేటప్పుడు ఉచ్చరించే గాయత్రీమంత్రము కూడ ఒక త్రిపదయే-

ఓం భూర్భువః స్వః
తత్సవితుర్వరేణ్యం (వరేణియం)
భర్గో దేవస్య ధీమహి
ధియో యోనః ప్రచోదయాత్

(సవితృని మహత్వమున్
భువిపై మనమందగన్
కవించ బ్రస్తుతింతమా)

వేదములలో గాయత్రీఛందము (పాదమునకు ఆఱు అక్షరములు ఉండే వృత్తముల ఛందము కూడ గాయత్రియే, కాని అవి త్రిపద గాయత్రికి చేరినవి కావు) ప్రసిద్ధి కెక్కినది. ఈ త్రిపదగాయత్రిలో పాదమునకు ఎనిమిది అక్షరములు ఉంటాయి (గాయత్ర్యా వసవః), సామాన్యముగా చివరి నాలుగు అక్షరాలు IUIU రూపములో నుంటాయి (I – లఘువు, U – గురువు).

గాయత్రీఛందము మాత్రమే కాదు, ఇంకను ఇతర విధములైన త్రిపదలు కూడ వైదిక ఛందస్సులో నున్నాయి [1]. అవి ఉష్ణి, కకుప్(భ్), పురాఉష్ణి.

ఉష్ణికి సూత్రము – ఉష్ణిగ్గాయత్రౌ జాగతశ్చ – (పింగళ ఛందస్సు 3.18). ఈ త్రిపదలో మొదటి రెండు పాదములకు గాయత్రివలె ఎనిమిది అక్షరాలు, మూడవ పాదమునకు జగతివలె పండ్రెండు అక్షరాలు, అనగా పాదములలోని అక్షరముల అమరిక 8-8-12. ఉదాహరణకు ఋగ్వేదములోని క్రింది పద్యము –
తా వాం విశ్వస్య గోపా
దేవా దేవేషు యజ్ఞీయా
ఋతావానా యజసే పూతదక్షసా – ఋగ్వేదము, 8.025.01

(అన్నిటిని కాపాడే మిమ్ములను నేను పూజిస్తున్నాను. మీరు దేవతలు, దేవతలలో నుత్తములు, ధర్మమును నియతితో పాటిస్తారు, మీ యీ శక్తి పవిత్రమైనది)

మధ్య పాదములో 12 అక్షరముల జగతి, మొదటి మూడవ పాదములలో 8 అక్షరముల గాయత్రి అమరికతో (8-12-8) నున్న దానిని కకుప్ లేక కకుభ్ అంటారు. దీని సూత్రము కకుమ్మధ్యే చేదంత్యాః – (పింగళ ఛందస్సు 3.19). ఋగ్వేదమునుండి దీనికి ఉదాహరణ –
ఆ గంతా మా ఋషణ్యత
ప్రస్థావానో మాప స్థాతా సమన్యవః
స్థిరా చిన్ నమయిష్ణవః – ఋగ్వేదము 8.020.01

(వేగముగా పయనించే మిమ్ములను ఎవ్వరు ఆపలేరు. స్ఫూర్తిమంతులైన మీరు ఇక్కడికి రండి, దూరముగా నుండకండి, ఎంత కఠినమైన వస్తువునైనను మీరు వంచగలరు)

12-8-8 అక్షరముల అమరికతో నుండే పద్యమును పురాఉష్ణి అంటారు. (పురాఉష్ణిక్పురః – పింగళ ఛందస్సు 3.20). దీనికి ఉదాహరణ –
యాథా వాసంతి దేవాస్ తథేద్ అసత్
తాదేశాం నకిర్ ఆ మినత్
అరావా చన మర్తియః – ఋగ్వేదము 8.028.04

(దేవతలు ఏమి కోరుకొంటారో, అదే విధముగా జరుగుతుంది. అసురులు గాని, మనుజులు గాని ఈ దైవశక్తిని తగ్గించలేరు)

కకుభ్ ఛందపు అమరికలో ఒక తెలుగు పద్యమును క్రింద ఇస్తున్నాను. పాదాలను మార్చితే ఇదే పద్యమును ఉష్ణిగా, పురాఉష్ణిగా కూడ మార్చవచ్చును. –

హరీ నా హృదయమ్ములో
చిరమ్ముగా స్థిరమ్ముగా మనంగ రా
స్మరింతు ననయమ్ము నిన్

ఉష్ణి, కకుభ్, పురాఉష్ణిలవలె నున్న అక్షరాల అమరికతో మాత్రాగణములతో ఎలా పద్యములను సృష్టించవచ్చునో అనే విషయమును తఱువాత వివరిస్తాను.

తమిళములో త్రిపదలు
వెణ్బా అనే తమిళ ఛందోప్రక్రియను రెండు పాదములనుండి 1000 పాదములవఱకు వ్రాయవచ్చును. ఈ వెణ్బాకు ప్రతి పాదములో నాలుగు శీరులు (గణములు) ఉంటాయి, చివరి పాదములో మాత్రము మూడే ఉంటాయి. రెండు పాదముల వెణ్బాను కురల్ వెణ్బా అంటారు. అలాగే మూడు పాదముల వెణ్బా కూడ ఉన్నది. వీటిని చిందియల్ వెణ్బా అంటారు [2]. కొన్ని వెణ్బాలలో మొదటి రెండు పాదములకు మాత్రమే ప్రాస ఉంటుంది. ఇవిగాక వెణ్‌తాళిశై అని కూడ త్రిపదలు ఉన్నాయి. పాదములలో నాలుగు గణములకన్న ఎక్కువగా ఉండే వెణ్బాలు కూడ ఉన్నాయి. క్రింద ఒక రెండు ఉదాహరణలు –

ఇళమళై యాడు మిళమళై యాడు
మిళమళై వైగలు మాడుమెన్ మున్‌గై
వళై నెగిళ వారాదోన్ కున్ఱు – కలిత్తొగై 25

(నా ముంజేతులనుండి గాజులు జారేటట్లు చేసినవాడు పెద్ద కొండైనా కూడ వానజల్లులా మాత్రమే ఉంటాడు; అది కొంతసేపు కురిసే జల్లుకాదు, రోజంతా కురిసే వానజల్లు)

ఆర్వుట్రార్ నెంజమళియ విడువానో
వోర్వుట్రెరుదిఱ మొల్గాద నోగో
లఱంబురి నెంజత్తవన్ – కలిత్తొగై 42

(ఏ ఒకవైపు మొగ్గకుండా ఉండే త్రాసుముల్లులా ధర్మమును అనుసరించేవాడు తన్ను ప్రేమించినదాని మన్సును నాశనము చేస్తాడేమో? [చేయడనుకొంటాను])

వళైందదు విల్లు – విళైందదు పూశల్
ఉళైందన ముప్పురం ఉందీపఱ
ఒరుంగుడన్ వెందవా రుందీపఱ – తిరువాశగం, శివపురాణం, 14.1

(విల్లు వంగింది, యుద్ధము ఆరంభమైనది. త్రిపురములు నశించి బూడిదగా మారింది. ఆ మంచి వార్తను తలచుకొంటే అత్యద్భుతమైనదిగా తోచుతుంది. ఇదొక ఆనంద ఘడియ.)

చివరి ఉదాహరణను కొందఱు 4-6 శీరులతోడి ద్విపదగా భావిస్తారు.
కన్నడములో త్రిపదలు
ఎనిమిదవ శతాబ్దపు ప్రారంభములో బాదామిలో ఒక శిలాశాసనముపైన కప్పె ఆరభట్ట అనే ఒక వీరుడిని పొగడుతూ ఐదు పద్యములు ఉన్నాయి. అందులో మూడు త్రిపదులు. మనకు ఇప్పుడు దొరికిన కన్నడ త్రిపదులలో ఇవియే పురాతనమైనవి.

సాధుగె సాధు మాధుర్యంగె మాధుర్యం
బాధిప్ప కలిగె కలియుగ విపరీతన్
మాధవ నీతన్ పెఱనల్ల

(సాధువునకు సాధు – స్వాదువునకు స్వాదు
బాధించు వాని – వధియించు యముఁడగు
మాధవుఁ డితఁడు – మఱొకండె)

ఒళ్ళిత్త కెయ్వొరార్ పొల్లదు మదఱంతె
బల్లిత్తు కలిగె విపరీతా పురాకృత
మిల్లి సంధిక్కు మదు బందు

(అతఁడు మంచికి మంచి – అతఁడు చెడుకు చెడు
అతఁడు బలుండు, – పూర్వజన్మల పుణ్య
మతని సంధించెఁ గలిలోన)

కట్టద సింఘమన్ కెట్టొడే నెమగెందు
బిట్టవొల్ కలిగె విపరీతం గహితర్కళ్
కెట్టర్ మేణ్ సత్త రవిచారం

(కట్టుటయు, వదలి-బెట్టుటయు సరికాదు
దిట్టపు సింహ-మును, కలియుగమందు
మెట్టె నరులను ద్రుటిలోన)

పై పద్యములలో మొదటి దానికి తప్ప మిగిలిన వాటికి సరియైన త్రిపది లక్షణములు లేవు. ఏది ఏమైనా క్రీస్తుశకము ఏడు, ఎనిమిది శతాబ్దాలకే కన్నడ కవులు త్రిపదులను వాడినారు. కన్నడములో మనకు నేడు లభ్యమైన పుస్తకాలలో మొదటిదైన కవిరాజమార్గము అనే లక్షణగ్రంథములో కూడ త్రిపది గుఱించిన ప్రస్తావన ఉన్నను త్రిపదిఛందస్సులో పద్యము మాత్రము లేదు. కాని పంపాది కవులు త్రిపదిలో వ్రాశారు. అంశ లేక ఉపగణములతో నిర్మించబడిన త్రిపది తాళయుక్తము కాదని శార్ఙదేవుడు అభిప్రాయపడినప్పటికీ చక్కగా వ్రాస్తే త్రిపదులను కూడ తాళయుక్తముగా పాడుకొనవచ్చును.

నాగవర్మ ఛందోంబుధిలో [3] త్రిపది లక్షణములు ఈ విధముగా చెప్పబడినవి –

బిసరుహోద్భవగణం – రసదశ స్థానదొళ్
బిసరుహనేత్ర గణమె బర్కుళిదువు
బిసరుహనేత్రే త్రిపదిగె – 5.299

(బిసరుహోద్భవమగు – రస దశ స్థానముల్
బిసరుహనేత్ర-గణము లితరములు
బిసరుహనేత్ర త్రిపదికి

ఓ పద్మాక్షీ, ఆఱవ (రస), పదవ (దశ) గణములు బ్రహ్మగణములుగా నుండాలి, మిగిలినవి విష్ణుగణములు త్రిపదికి)

తుది గణము విష్ణుగణముగా నుండినయెడల దానిని చిత్ర అనియు, రుద్ర గణముగా నున్న దానిని చిత్రలత అనియు పిలిచెదరు. చిత్రలతకు బదులు విచిత్రము అని ఉండవలయునని ప్రసిద్ధ లాక్షణికులు భావిస్తారు. త్రిపదిగుఱించి దీర్ఘముగా కర్కి, వెంకటాచల శాస్త్రి చర్చించారు [4, 5].

జయకీర్తి తన ఛందోనుశాసనములో [6] త్రిపది లక్షణములను క్రింది విధముగా వివరించాడు –

కరకరాబ్ధిత్ర్యంశ – చరణా దిగ్రసరతిః
స్మరమయీ లాది గిరిహరాంశా
విరమణాచ్చిత్రా త్రిపదికా – 7.09

(పదకొండు (కర, కర, అబ్ధి) గణములు, మూడు పాదములు, పదవ (దిక్), ఆఱవ (రస) గణములు రతి (బ్రహ్మ) గణములు, మిగిలినవి మదన (విష్ణు) గణములు, ఏడవ (గిరి), పదునొకండవ (హరాంశ అనగా ఏకాదశ రుద్రులు) గణములు లఘ్వాదిగా నుండవలెను చిత్ర అనే త్రిపదికి)

తరువాతి కాలములో (సుమారు 12వ శతాబ్దము) కన్నడములో త్రిపద మాత్రాగణస్వరూపమును దాల్చినది. విష్ణు గణములకు పదులు పంచమాత్రలను, బ్రహ్మ గణములకు బదులు త్రిమాత్రలను ఉపయోగించారు.

సర్వజ్ఞుని త్రిపదులు
కన్నడములో ప్రజాకవి, సంఘ సంస్కర్త సర్వజ్ఞ అనే మకుటముతో సుమారు 16వ శతాబ్దములో ఎన్నియో త్రిపదులను వ్రాసినాడు. అవి ఈ నాటికి కన్నడ దేశములో బహుళ జనాదరణతో పాడబడుచున్నవి. మచ్చుకు నేను అనువదించిన కొన్ని సర్వజ్ఞుని త్రిపదులను ఇక్కడ చదువవచ్చును –

ఒబ్బనల్లదె జగకె ఇబ్బరుంటే మత్తె
ఒబ్బ సర్వజ్ఞ కర్తనీ జగకెల్ల
ఒబ్బనే దైవ సర్వజ్ఞ – దైవ 19

ఒకడెగా జగమునకు – నకట నిర్వురు గలరె
నొకడు సర్వజ్ఞు – డొడయడీ జగమునకు
నొకడె దైవమ్ము సర్వజ్ఞ

గురువింద బంధుగళు – గురువింద దైవగళు
గురువింద లిహుదు – పుణ్యవదు జగకెల్ల
గురువింద ముక్తి సర్వజ్ఞ – గురుమహిమె 15

గురువుచే బంధువులు – గురువుచే దైవములు
గురువుచే గల్గు – గొప్ప పున్నెము లిలను
గురువుచే ముక్తి సర్వజ్ఞ

జ్ఞానదిం మేలిల్ల – శ్వాననిం కీళిల్ల
భానువిందధిక – బెళకిల్ల జగదొళగె
జ్ఞానవే మిగిలు సర్వజ్ఞ – జ్ఞాన 43

జ్ఞానమున కధికమ్ము – శ్వానమున కధమమ్ము
భానువున కంటె – భాసమ్ము లేదు ధర
జ్ఞానమే మిన్న సర్వజ్ఞ

ఆగబా ఈగబా – హోగిబా ఎన్నదలె
ఆగలే కరెదు – కొడువవర ధరమ హొ-
న్నాగదే బిడదు సర్వజ్ఞ – దాన 62

మాపురా మఱలిరా – రేపురా యనకు, నీ-
వాపకుం డీయు – మప్పుడే యది హేమ-
మైపోవు నిజము సర్వజ్ఞ

కులవిల్ల యోగిగె – చలవిల్ల జ్ఞానిగె
తొలెగంబవిల్ల – గగనక్కె, స్వర్గదలి
హొలెగేరి యిల్ల సర్వజ్ఞ – కుల 79

కులమేది యోగులకు – చల మేది జ్ఞానులకు
అల నింగి కేది – అంటు దూలము, దివిని
వెలివాడ లేదు సర్వజ్ఞ

హాలుబోనవు లేసు – మాలె కొరళిగె లేసు
సాలవిల్లదన – మనె లేసు బాలరా
లీలె లేసెంద సర్వజ్ఞ – బడతన 126

పాలన్నమది బాగు – మాల మెడలో బాగు
బాలకుని యాట – బాగు, ఋణహీనతయు
మేలు గృహమందు సర్వజ్ఞ (పేదఱికము 126)

స్త్రీల పాటగా త్రిపది – కన్నడములో జానపద గేయాలలో, స్త్రీల పాటలలో త్రిపదులు ఉన్నాయి. మచ్చుకు ఒక ఉదాహరణ –

తౌరూరు హాదీలి గిడవెల్ల మల్లిగె
హూవరళి పరిమళ ఘమ్మెందు నా కొయ్దు
గిడకొందు హూవ ముడివేను

పుట్టింటి దారిలో – చెట్టంత మల్లెలే
దట్టమౌ తావి – ప్రతి చెట్టు విరి గోసి
పెట్టుకొంటాను జడలోన

కొన్ని కర్ణాటక త్రిపదులు – కన్నడములో త్రిపదను పాడుకొనడానికి అనుకూలముగా మఱొక విధముగా కూడ వ్రాస్తారు. జగన్నాథ విట్ఠలుడు వ్రాసిన ఒక ఉదాహరణ –

జ్ఞాన సుజ్ఞాన ప్ర-జ్ఞాన విజ్ఞానమయ
మాణవకరూప వసుదేవ తనయ సు-
జ్ఞానవను కొట్టు కరుణిసో

(జ్ఞాన సుజ్ఞాన ప్ర-జ్ఞాన విజ్ఞానమయ
మాణవకరూప వసుదేవ తనయ సు-
జ్ఞానము నొసంగి కరుణించు
మాణవక = శిశువు)

ఈ త్రిపదను పాడేటప్పుడు రెండవ పాదములో వసుదేవ పదమును క్రింది విధముగా మళ్లీ ఉపయోగిస్తారు –

జ్ఞాన సుజ్ఞాన ప్ర-జ్ఞాన విజ్ఞానమయ
మాణవకరూప వసుదేవ, వసుదేవ తనయ సు-
జ్ఞానవను కొట్టు కరుణిసో

ఇలాటి ప్రయోగముతో తెలుగులో రెండు ఉదాహరణములను క్రింద ఇచ్చాను –

త్రిభువనాల్, త్రిపదములు, నభముపై, భూమిపై
ప్రభువు బలి పైన పదమెత్తె, పదమెత్తె మోహనుం-
డభయ హస్తాలతో మహిని

ఒక పదము కన వాంఛ, యొకటి కను యనుభూతి,
యొక పదము కనగ తన్మయత, తన్మయత త్రిపదలో
ప్రకటించె నగుచు రాధమ్మ

పంచమాత్రలు, త్రిమాత్రలతో నేను వ్రాసిన కొన్ని కర్ణాటక త్రిపదలు –

శిశిరకాల వర్ణన-
పత్రములు రాలినవి – ధాత్రీజములనుండి
చిత్రమగు వర్ణ – శృంగారముల నిండి
ధాత్రి కంబళము – కన రండి

ప్రేయసీప్రియుల తలంపు-
నిన్ను జూడగ గోరె – చిన్న మన సీ ఘడియ
నిన్ను స్పర్శించ – నే నేంతు ప్రతి ఘడియ
కన్నెత్తి చూడు – మీ ఘడియ

రైతుల ఆత్మహత్య-
ఒక వైపు దారిద్ర్య – మొక వైపు ఋణ బాధ
ఒక వైపు యేడ్పు – ఒక వైపు క్షుద్బాధ
ఇక నాకు శరణు – ఉరి త్రాడు

పత్రికలలో వచ్చిన గుడియాపై-
రణభూమి జనె పతియు – తను మఱలి రాలేదు
మనసు శిల జేసి – మఱల పెండ్లాడితిని
కనవచ్చె నేడు – నను, విధీ

తెలుగులో త్రిపదలు
మలయాళ భాషలో చాల అరుదుగా త్రిపదలు అగుపిస్తాయి. హిందీలో ఇది ఉన్నట్లు లేదు. తెలుగులో మొదటి ఛందోగ్రంథమైన కవిజనాశ్రయములో [7] కన్నడ త్రిపది లక్షణములే చెప్పబడినవి –

త్రిదశేంద్రు లాఱగు – పదియగు నెడనకున్
గదియ రెంటను మూఁట
నదుకుడుఁ ద్రిపదకు నమరు

త్రిదశేంద్రు లాఱగు – పదియగు నెడనకున్
గదియఁగ రెండిటను మూఁట సూర్యుల
నదుకుడుఁ ద్రిపదకు నమరు

(కవిజనాశ్రయము, జాత్యధికారము 31, పరిష్కృత పాఠము [8] నుంచి.)

దీని ప్రకారము, త్రిపదకు మొదటి రెండు పాదాలలో నాలుగు గణములు, మూడవ పాదములో మూడు గణములు ఉంటాయి. అందులో ఆఱవ, పదవ గణములు సూర్యగణములు, మిగిలినవి ఇంద్రగణములు. మొదటి పాదములో ప్రాసయతి గలదు. నా అభిప్రాయములో త్రిపద యొక్క ఒక గొప్ప ప్రత్యేకత ఏమనగా దీనికి అక్షరసామ్య యతి లేదు. తెలుగు ఛందస్సులో జాతులలో యతి లేని రెండు పద్యములు – త్రిపద, షట్పద. వీటికి ప్రాసయతులే. బహుశా ఈ కారణము వలన నేమో ప్రాచీన కవులు ఈ యతి లేని ఛందస్సులను ఏ కావ్యములో కూడ వాడలేదు. తఱువాతి కాలములో త్రిపద లక్షణములు మారినను, ఈ యతిరాహిత్య నియమము మాత్రము మారలేదు.

కవిజనాశ్రయకర్త త్రిపద విషయములో సంపూర్ణముగా కన్నడ ఛందస్సును అనుసరించాడు.కాని విన్నకోట పెద్దన కావ్యాలంకారచూడామణిలో [9] త్రిపద లక్షణాలను క్రింది విధముగా వివరించినాడు –

త్రిపదికి నొక యంఘ్రి – నింద్రులు నలువురు
ద్యూప్తు లిద్దఱు సూర్యు లిర్వు రౌల
ద్యుపతిద్వయార్కులు నౌల – కా. చూ. అష్టమోల్లాసము 60

దీని ప్రకారము త్రిపద మొదటి రెండు పాదములు సీసపాదముతో సరిపోతాయి. మూడవ పాదములో రెండు ఇంద్రగణములు, ఒక సూర్యగణము. కన్నడ త్రిపదిలోని సూర్యగణము చివర చేరినది ఇందులో. అంతే కాదు, మొదటి పాదములో ప్రాసయతి లేదు.

తఱువాత అనంతుని ఛందములో [10] నేటి త్రిపద లక్షణములు ఉన్నాయి –

సరవిఁ బ్రాసము నొంది – సురపతుల్ నలువురు
హరియు గై కార్కులు కలియ
జరగు నిప్పగిదియై త్రిపద – ఛందోదర్పణము, తృతీయాశ్వాసము 47

మొదటి పాదములో ప్రాసయతితో నాలుగు ఇంద్రగణములు, రెండవ, మూడవ పాదములలో రెండు ఇంద్ర గణములు, ఒక సూర్య గణము. అక్షరసామ్య యతి లేదు.

తెలుగు త్రిపదలోని యతి రాహిత్యమును అప్పకవి [11] స్పష్టముగా తెలిపినాడు –

తొలుతను నల్వు రిం-ద్రులు రెంట మూఁటను
బలభిద్ద్వయంబును రవియు
వళిలేక నలరారుఁ ద్రిపద – అప్పకవీయము, చతుర్థాశ్వాసము 283

కాని లక్షణ పద్యములో సామాన్య యతిని (తొ-ద్రు) కూడ వాడియుండుట కాకతాళీయమా? పొత్తపి వేంకటరమణకవి [12] కూడ మూడు త్రిపదలలో త్రిపద లక్షణములను ఇలా వివరించినాడు –

సరవి మొదల పురం-దర గణములు నాల్గు
పరఁగ రెండవ మూడు పదము
ల రచియింపఁదగు నింద్రులిరు
వురు రవి యొక్కరుం – డిరవుగా నొక్కొక
చరణంబునకును బ్రాసములు
జరుగు వడులు లేక కృతులు
మొదలి పదమునకుఁ – గుదురుపవలె రెండు
ముదమునఁ బ్రాసము లీల
గదియింపఁ ద్రిపద శ్రీకృష్ణ – లక్షణశిరోమణి, వృత్తాధికారము 338

ఇందులో అక్షరసామ్య యతి యే త్రిపద మొదటి పాదములో కూడ లేదు.
తెలుగు కావ్యములలో త్రిపద
ముందే చెప్పినట్లు త్రిపదను తెలుగులో ఇరవైయవ శతాబ్దము వఱకు ఏ కవి వాడలేదు. మొట్ట మొదట విశ్వనాథ సత్యనారాయణ శ్రీరామాయణకల్పవృక్షములో ఈ ఛందస్సును ఉపయోగించారు. ఆ పద్యములు –

మౌనీంద్ర యోగసం-పన్ని రూపిత మూర్తి
నానాత్రయీ శిఖావర్తి
దానితాశ్రిత జనతార్తి

ఉపనిషదుదిత ది-వ్యోపసానాసాధ్య
జపహోమ శమదమారాధ్య
కృపణాభియోగ నేపథ్య

కాని కవిసామ్రాట్టు కూడ ప్రాసయతిని ఉపయోగించలేదు, ఎందులకో?

ద్విపదయా, త్రిపదయా లేక చతుష్పదయా – కన్నడ తెలుగు త్రిపదల గణముల అమరిక పట్టికలో వివరించబడినది.


త్రిపద గణముల పట్టిక
విన్నకోట పెద్దన ప్రకారము త్రిపద మొదటి రెండు పాదములు ఒక సీస పాదము, మూడవ పాదము మధ్యాక్కర అర్ధపాదము. ఈ లక్షణాలతో క్రింద ఉదాహరణలు. వీటిలో నేను పెద్దనలా వడితో, ప్రాసయతిని కూడ ఉంచినాను.

చలిలోన నిను జూడ – జ్వలియించె మనసిందు
నిలువెల్ల కనులాయె – నిజము నిజము
పలుకరా పలుక రా – పాపి

చిత్తమ్ము నిను దల్వ – జిత్తరమ్మయె మేను
పొత్తమ్ము మూసేను – పొంగి పొంగి
మెత్తగా రమ్ము నా – మిత్ర

ఇప్పటి తెలుగు త్రిపద లక్షణములను పరిశీలిద్దాము. మూడు పాదములలో గణముల అమరిక – ఇం ఇం – ఇం ఇం / ఇం ఇం సూ / ఇం ఇం సూ. ఇందులో మొదటి పాదము ప్రాసయతితో సీసపాదములోని పూర్వార్ధము, రెండవ మూడవ పాదములు మధ్యాక్కరలోని అర్ధ పాదములు. రెండవ మూడవ పాదములు రెంటిని చేరిస్తే మనకు ప్రాసయతితోడి మధ్యాక్కర పాదము లభిస్తుంది. అనంతుడు క్రొత్తగా త్రిపద లక్షణములను వివరించినప్పుడు బహుశా మధ్యాక్కరచే ప్రభావితు డయ్యాడేమో? తెలుగు త్రిపదను (కన్నడ త్రిపదిని కూడ) ఇం ఇం / ఇం ఇం / ఇం ఇం సూ / ఇం ఇం సూ అని వ్రాస్తే అది యెట్టి యతి లేని ఒక చతుష్పది అవుతుంది. ఇం ఇం – ఇం ఇం / ఇం ఇం సూ – ఇం ఇం సూ అని వ్రాస్తే అది ప్రాసయతితోడి ద్విపద అవుతుంది. ఈ విషయాలను ఎందుకు చెబుతున్నానంటే ఈ ఛందస్సు ద్విపదయా, త్రిపదయా, లేక చతుష్పదయా అన్నది మన దృక్కోణముపైన ఆధారపడిన విషయము. తెలుగు త్రిపదకు కొన్ని ఉదాహరణములు –

ఒక పద మ్మా నింగి – యొక పద మ్మీ నేల
యిక నీదు త్రిపదమ్ము రయము
యకలంక యుంచు నా శిరము

ఈ ఱాలపై పాఱు – నీరాల గానమ్ము
లే రాగముల సుస్వరమ్ము
లీ రమ్య శ్రుతుల మోదమ్ము

నను జూడు సుకుమారి – ప్రణయాల కావేరి
మనసార నే నిన్ను గోరి
వని నుంటి రమ్ము యీ దారి

మనసున మనసయి – తనరెడు వలపయి
కనులకు నూతన కళగ
నను గను నగవుల సెలగ

కలలోన వింటి నే – కలహంస రావమ్ము
కల మాసె కను దెఱ్వ, గాని
కలహంస మనసులో నెగిరె

ముదముల విరియయి – పదముల ఝరియయి
వదనపు వలపుల శశిగ
సదమల రా మృదు నిసిగ

చివరి త్రిపద మొదటి పాదాన్ని విడదీసి వ్రాసినయెడల త్రిపద ఒక విధముగా చతుష్పదయే!

ముదముల విరియయి
పదముల ఝరియయి
వదనపు వలపుల శశిగ
సదమల రా మృదు నిసిగ

మూడవ, నాలుగవ పాదములను కలిపి వ్రాయగా లభించిన ద్విపద –

ముదముల విరియయి -పదముల ఝరియయి
వదనపు వలపుల శశిగ – సదమల రా మృదు నిసిగ

మాత్రాగణములతో త్రిపద
అంశ లేక ఉపగణములకు బదులు మాత్రాగణములతో త్రిపదలను రచించినయెడల అవి కర్ణసుభగముగా నుంటుందనే విషయములో ఏ సందేహము లేదు. ఈ విధానములో సూర్యేంద్ర గణములకు బదులు త్రిమాత్ర-చతుర్మాత్రలు లేక చతుర్మాత్ర-పంచమాత్రలు లేక పంచమాత్ర-షణ్మాత్రలను ఉపయోగించవచ్చును. అలా వ్రాసిన త్రిపదలకు కొన్ని ఉదాహరణలను క్రింద ఇస్తున్నాను –

మొదటి పాదము – (చ, చ) (చ, చ) ప్రాసయతి
రెండవ పాదము – చ, చ, త్రి
మూడవ పాదము – చ, చ, త్రి
అన్ని పాదాలకు ప్రాస

మనసున తేనెలు – తనువున వీణలు
ప్రణయపు టామని పొంగు
కనుగవ కింపగు రంగు

మాయని మమతల – తీయని పాటల
నా యెద నింపుమ నెపుడు
గాయము మాయగ నిపుడు

మొదటి పాదము – (పం, పం) (పం, పం) ప్రాసయతి
రెండవ పాదము – పం, పం, చ
మూడవ పాదము – పం, పం, చ
అన్ని పాదాలకు ప్రాస

ఆనంద శిఖరాన – నేనుందు నీకొఱకు
కానంగ రావేల నాకై
నే నిప్డు వేచేను నీకై

వెలుగు నీవన్నాను – తెలుగు నీవన్నాను
వెలిగించు దీపాల నెన్నో
పలికించు గీతాల నెన్నో

మొదటి పాదము – (ష, ష) (ష, ష) ప్రాసయతి
రెండవ పాదము – ష, ష, పం
మూడవ పాదము – ష, ష, పం
అన్ని పాదాలకు ప్రాస

లంబోదర యంబాప్రియ – సాంబసుతా గజవదనా
జంబూఫల నైవేద్యము జేతు నేన్
సంబరముగ శుక్లాంబర గొలుతు నిన్

ఆమనిలో విరిసిన యా – కోమల నవ కుసుమములా
యామినిలో విరిసిన విరి మాలలా
కోమలి నీ వా వెన్నెల డోలలా

రాగమైన మల్హారుగ – మేఘమాల కన్నీరుగ
వేగవేగ మీ ధరపై కురిసిపో
నా గుండెను చల్లార్చగ మెఱిసిపో


8-8-12 అక్షరములతో త్రిపద – వైదిక ఛందస్సులోని త్రిపదలనుగుఱించి చర్చించినప్పుడు రెండు పాదములలో గాయత్రివలె ఎనిమిది అక్షరములు, ఒక పాదములో జగతివలె 12 అక్షరములు ఉండే ఉష్ణి, పురాఉష్ణి, కకుప్ ఛందములను సోదాహరణముగా మీకు తెలిపినాను. ఎనిమిది అక్షరములను, 12 అక్షరములను త్రి, చతుర్, పంచ మాత్రలతో నిర్మిస్తే మనకు గానయోగ్యమైన త్రిపదులు లభిస్తాయి. నిడుద పాదమునకు మాత్రము అక్షరసామ్య యతి నుంచినాను. అట్టి నా ప్రయత్నమును క్రింది ఉదాహరణములలో చదువ వీలగును.

త్రిమాత్రలతో ఉష్ణివలె 8-8-12 అక్షరములతో –
మనసు నిన్ను దలచె
తనువు నిన్ను బిలిచె
కనులు కలిసె – క్షణము నిలిచె

చతుర్మాత్రలతో ఉష్ణివలె 8-8-12 అక్షరములతో –
తాళము తప్పైనప్పుడు
కాల మ్మొనర్చు చప్పుడు
ప్రేలిన విశ్వపు – ప్రేమకు దెప్పుడు

పంచమాత్రలతో ఉష్ణివలె 8-8-12 అక్షరములతో –
ఒక పువ్వు బూచినది
ఒక పువ్వు నవ్వినది
ఒక పువ్వు రాలినది – ఓడినది

త్రిమాత్రలతో కకుభ్ వలె 8-12-8 అక్షరములతో –
నీవు చెప్పినావు నాడు –
“నీవు లేక లేను – నేను, నీవె తోడు”
నీవు గోడమీద, నేడు

చతుర్మాత్రలతో కకుభ్ వలె 8-12-8 అక్షరములతో –
తారక లాకాశములో
కోరిక లెప్పుడు – గుండెల దడలో
లేరెవరీ పానుపులో

పంచమాత్రలతో కకుభ్ వలె 8-12-8 అక్షరములతో –
ఒకవంక చిఱుజల్లు
ఒకవంక తడితడిగ – హొంబూలు
ఒకవంక హరివిల్లు

త్రిమాత్రలతో పురాఉష్ణి వలె 12-8-8 అక్షరములతో –
ఎక్క డేగె నేడు – హృద్యమైన సొంపు
ఎక్క డాకు లిచ్చు యింపు
ఇక్క డిందు లేమి చంపు

చతుర్మాత్రలతో పురాఉష్ణి వలె 12-8-8 అక్షరములతో –
అందము జిందిన – యామని యెరవా
ఇందీ భూమికి కరువా
సౌందర్య మ్మది మరువా

పంచమాత్రలతో పురాఉష్ణి వలె 12-8-8 అక్షరములతో –

సకలమ్ము నెదురించు – సాహసము
ఒకనాటి యౌవనము
ఇక రాని దాదినము

హైకూ
త్రిపదల వెనుక ఇంత గొప్ప చరిత్ర దాగి ఉన్నదన్న సంగతి చాల మందికి తెలియక పోయినను, అందఱికి హైకూలను గుఱించి తెలిసి ఉంటుంది. ఈ హైకూ ప్రక్రియ మొదట జపాన్ దేశములో ఉద్భవించినది. హైకూ ఒక త్రిపద – మొదటి మూడవ పంక్తులలో ఐదు అక్షరములు, రెండవ పంక్తిలో ఏడు అక్షరాలు ఉంటాయి యిందులో. హైకూ ఒక చిత్రసందర్శనానుభూతిని కలిగిస్తుంది. పదములకన్న ఆ పదములు సృష్టించిన చిత్రములు హైకూ ప్రత్యేకాకర్షణ. ఒక చిత్రము మాత్రమే కాదు, రెండు భిన్నమైన చిత్రములు హైకూలో సామాన్యముగా మనకు కనిపిస్తాయి. మత్సుఒ బాషో, ఉయెజిమా ఒనిత్సూరా గొప్ప జాపనీయ హైకూ కవులు.

17 అక్షరములతో వ్యావహారిక భాషలో ద్వితీయాక్షర ప్రాసయుక్తమై వ్రాసిన కొన్ని హైకూలను క్రింద చదువవచ్చును –

గోవిందా హరీ
దేవుని రథోత్సవం
గోవిందా బిచ్చం

చంచల పుష్పం
చంచల హృదయం – అ
చంచలాకాశం

పాలభిషేకం
పాలులేని పాలిండ్లు
పాలకై యేడ్పు

దూరంగా శశి
దూరంగా కొండ – ఇంకా
దూరంగా నువ్వు

తార లెన్నెన్నో
ఈ రాత్రిలో – జీవన
తార నాదేది

తలపై గంగ
గళము దాకి గంగ
ప్రళయ గంగ

మరో ఆకాశం
మరో అందాల తార
మరి యీ తార
త్రిపద ఛందస్సులో హైకూలు
తెలుగులో ఎందరో కవులు హైకూలను వ్రాస్తున్నారు. కాని ఈ హైకూలను వ్రాసినప్పుడు 5-7-5 అక్షరములతో అందఱు వ్రాయడము లేదు. హైకూల భావాలను నేను పైన వివరించిన ఛందోబద్ధమయిన త్రిపదలలో వెలిబుచ్చవచ్చును. అప్పుడు హైకూలలో చిత్రములను మాత్రమేగాక భాషా సౌందర్యమును కూడ అనుభవించవచ్చును.

కొన్ని హైకూలకు త్రిపదలలో నా అనువాదములను క్రింద పఠించవచ్చును –

Wake, butterfly –
It’s late, we’ve miles
To go together. – Basho

తుమ్మెదా వేళాయె – లెమ్ము సత్వరముగా
రమ్మిద్దరమ్ము దూరమ్ము
రమ్ము వెళ్లాలి వేగమ్ము

Come out to view
the truth of flowers blooming
in poverty – Basho

చూడ రా వేగమే – చూడవా వేగమే
చూడు మీ పుష్పాల సొంపు
చూడు మీ ముఱికిలో కంపు

Polished and polished
clean, in the holy mirror
snow flowers bloom – Basho

తుడువగా తుడువగా – గడు నిద్ద మద్దమ్ము
విడిగినవి యందు పుష్పాలు
బెడగిడుచు హిమమౌక్తికాలు

I’m a wanderer
so let that be my name –
the first winter rain – Basho

నేను ప్రవాసిని – నా నామమ్మది
వానలు తొలిగా కురిసె
నీ నవ శిశిరము విరిసె

The old pond;
A frog jumps in —
The sound of the water – Basho

ఏనాటి సరసియో – ఈ నాడు పాతబడె
ఆ నీట కప్ప మునిగింది
ధ్వానముల సుడియు రేగింది

Fallen sick on a journey,
In dreams I run wildly
Over a withered moor – Basho

బలహీనమయె తనువు – చలి జ్వరము పాలైతి
పలవరింపులలోన నేను
అల కొండనే యెక్కినాను

A cooling breeze—
and the whole sky is filled
with pine-tree voices. – Onitsura

సరసపు తెమ్మెర – పరువగ చల్లగ
విరివిగ నిండెను నింగి
తరువుల సడుల జెలంగి

Watching, I wonder
which poet could put down his quill …
a perfect moon! – Onitsura

చిమ్మగ శశి ద్యో-తమ్ముల నీ నిసి
కమ్మగ పున్నమి లాఁగు
యిమ్ముగ నే కవి యాగు

Don’t weep, insects –
Lovers, stars themselves,
Must part – Kobayashi Issa

జడియకుడు క్రిములార – అడలు టది యెందులకు
కడకు తారకలు ప్రేమికులు
మడియకను నుందురే పుడమి

meteor shower
a gentle wave
wets our sandals – Michael Dylan Welch

అక్కడ నాకాశములో – చుక్కలు బలు రాలుచుండె
ఇక్కడ నొక సంద్రపు టల తడిపినది
మక్కువతో మా పదముల తుడిచినది

ముగింపు
పది యక్షరములకు తక్కువగా ఉండే వృత్తములకు, ప్రాసయతి మాత్రము కలిగి ఉండే లయగ్రాహివంటి ఉద్ధురమాలావృత్తములకు తప్ప మిగిలిన వృత్తములకు, జాతి పద్యములకు అక్షరసామ్యయతి లేక వడి తెలుగులో తప్పక ఉంటుంది. దీనికి మినహాయింపు త్రిపద, షట్పదలు మాత్రమే. త్రిపదలను కన్నడ కావ్యములలో అక్కడక్కడ ఉపయోగించారు, షట్పదులతో కావ్యములనే వ్రాసారు కన్నడ కవులు. కాని ఈ రెండు ప్రక్రియలకు తెలుగు కవులు ససేమిరా అన్నారు. పద్యములను వ్రాయుటకు పూనుకొనే విద్యార్థులు ప్రారంభదశలో యత్యక్షారలకోసం ప్రాకులాడడము సహజమే. కాని ప్రారంభదశలో వారు త్రిపదలాటి పద్యములను అల్లినచో పద్యరచనా విధానమును చక్కగా అవగాహనము చేసికొనుటకు వీలవుతుంది. మాయామాళవగౌళరాగమును సంగీతము నేర్చే విద్యార్థులు ఎలా అభ్యసిస్తారో అదే విధముగా త్రిపదను పద్యరచనా విద్యార్థులు అభ్యాసము చేసికొనవచ్చును, తఱువాత తెలుగు షట్పది, దాని పిదప ఆటవెలది తేటగీతులు, తఱువాత కందము, ఆ తఱువాత చంపకోత్పలమాలలు, అలా అభ్యాసము చేసికొని పద్యరచనా ప్రావీణ్యమును గడించవచ్చును. అదే విధముగా హైకూవంటి పదచిత్రాలకు కూడ త్రిపద సహాయకారియే అని నా ఉద్దేశము.
-----------------------------------------------------------
రచన: జెజ్జాల కృష్ణ మోహన రావు, 
ఈమాట సౌజన్యంతో

Wednesday, October 17, 2018

దుర్గాష్టమి శుభాకాంక్షలు


దుర్గాష్టమి శుభాకాంక్షలు



సాహితీమిత్రులకు
శ్రేయోభిలాషులకు
దుర్గాష్టమి శుభాకాంక్షలు

తెలుగు ప్రపంచభాష ఎప్పుడవుతుంది?


తెలుగు ప్రపంచభాష ఎప్పుడవుతుంది?




సాహితీమిత్రులారా!


తెలుగు చాలా అందమైన భాష. తెలుగు చాలా తియ్యని భాష. తెలుగు చాలా గొప్ప భాష. (అప్పుడే చప్పట్లు కొట్టకండి.) ఈమాటని ఎవ్వరూ కాదనరు. మా అమ్మాయి చాలా అందమైనది. చాలా తెలివైనది. నాతో ఆ విషయం మీద మీరు ఎప్పుడూ పోట్లాడరు. మీ అమ్మాయి అందమైనది కాదు అని నాతో వాదించరు. పోన్లే పాపం ఆ తండ్రికి కూతురంటే ప్రేమ, అని వొదిలేస్తారు. తెలుగు విషయంలో కూడా అంతే. తెలుగువాళ్ళు కానివారి సభకి వెళ్ళి, అందరూ ఇంగ్లీషువాళ్ళో, అందరూ ఫ్రెంచివాళ్ళో, అందరూ జర్మన్లో ఉండగా, తెలుగు ప్రపంచంలోకల్లా అందమైన భాష, గొప్ప భాష అని మీరనండి, తెలుగువాళ్ళు అంతేలే, తెలుగువాళ్లకి వాళ్ళ భాష అంటే అభిమానమని కాసేపు ఊరుకుంటారు.  వాళ్ళ సభ్యత అడ్డు వస్తుంది కాబట్టి అంతకన్నా ఇంకేమీ అనరు.

మనకి తెలుగు అందమైన భాష కావడానికి కారణం మనకి తెలుగు ఒక్కటే రావడం. మనకి ఇంకొక భాష నిజంగా రాదు. ఉద్యోగరీత్యా వచ్చిన ఇంగ్లీషు భాష మనకి వొచ్చు. సాహిత్యరూపంలో వచ్చే ఇంగ్లీషు మనకి రాదు, కాకపోతే రాదని మనకి తెలియదు. తెలుగువాళ్ళు ప్రపంచంలోకి వచ్చారు. అమెరికా వచ్చారు, ఇంగ్లాండు వెళ్ళారు, ఆస్ట్రేలియా వెళ్ళారు. దాదాపుగా ఇంగ్లీషు మాట్లాడేటటువంటి దేశాలన్నింటిలోనూ తెలుగువాళ్ళు కొద్దొ గొప్పో వున్నారు. కొద్దిమంది ఇంగ్లీషు మాట్లాడని ఇటలీ, ఫ్రాన్స్ లాంటి దేశాల్లో కూడా వున్నారు. ఇంత దూరం వొచ్చినా మనం తెలుగు వాళ్ళమే, అంటే తెలుగు మీద ప్రేమ వున్న వాళ్లమే.

ఇంతకీ – తెలుగు మీద ప్రేమ అంటే ఏవిటి? మా అమ్మాయి తెలుగు పండితురాలవుతుందంటే నేను ప్రోత్సహిస్తాననే నమ్మకం లేదు నాకు. మీరు ఇంజనీర్లవక్కర్లేదు, డాక్టర్లవక్కర్లేదు, కంప్యూటర్‌ సైంటిస్టులవక్కర్లేదు, తెలుగు పండితులవండి చాలు అని మీ పిల్ల్లలతో అంటారని నాకు నమ్మకం లేదు. అయినా ఇక్కడ, మరీ ముఖ్యంగా అమెరికాలో, అప్పుడప్పుడు ఇంగ్లండ్ లో కూడా, తెలుగు నిలబెట్టాలనే మాట వినిపిస్తోంది. అమెరికాలో ఈమధ్య ఈ మాట మరీ వినిపిస్తోంది. ముఖ్యంగా ఇలాటి సభల్లో.

మరి అమెరికాలో తెలుగు నిలబెట్టడం అంటే ఏమిటి? తెలుగువాళ్ళు అమెరికా వొచ్చిన మాట నిజమే. కాని అమెరికాలోకి తెలుగు వెళ్ళలేదు. తెలుగు మన ఇళ్ళల్లో ఉంది. ఇంట్లో పెద్దవాళ్ల మాటల్ల్లో వుంది. కాని అమెరికాలో తెలుగు లేదు. అమెరికా స్కూళ్లలో తెలుగు లేదు, ఒకటి రెండు జాగాలలో తప్ప, విశ్వవిద్యాలయాల్లో లేదు, గ్రంథాలయాల్లో లేదు, పుస్తకాల షాపుల్లో లేదు, రేడియోలో, టి.వి. లో లేదు. మన పిల్లలు అమెరికన్ ఇంగ్లీషు మాట్లాడుతున్నారు. పిల్లలు మనతో తెలుగు మాట్లాట్టం లేదే అన్న బెంగ ఇప్పుడిప్పుడే కలుగుతోంది మనకి. వాళ్ళు అమెరికన్లు అయిపోతున్నారు. వాళ్ళు ఒకవేళ కొద్దో గొప్పో తెలుగు మాట్లాడినా, వాళ్లు తెలుగు వాళ్ళు కారు. ఏదో ఒక ఉగాది రోజునో, సంక్రాంతి రోజునో పరికిణీలు కట్టుకుని, జడగంటలు పెట్టుకుని నాట్యం చేసినా, వాళ్ళు నిత్యజీవితంలో అమెరికన్లే.

తెలుగు, మీరు మీ యిళ్ళల్లో మాట్లాడుకుంటున్నంత వరకూ బాగానే ఉంటుంది. ఇంకో యాభై యేళ్ళ వరకూ నాకు హామీయే, ఇక్కడున్న పెద్ద వాళ్ళందరూ తెలుగులో మాట్లాడతారు, కొందరు తెలుగులో రాస్తారు, రచయితలూ, కవులూ అవుతారు. మీరు తెలుగులో పుట్టి, తెలుగులో పెరిగి ఇక్కడికి వొచ్చిన వాళ్ళు. అందుచేత హాయిగా ఉంటుంది మీతో తెలుగు మాట్లాడుతూంటే. ఇప్పుడు మీ పిల్లలూ, మీ మనవలూ కుటుంబాల్లో తెలుగు మాట్లాడాలని, వాళ్ళకి తెలుగు నేర్పాలనే ప్రయత్నం కొంత కొంత మనలో కనిపిస్తోంది. మన పిల్లలకి తెలుగు చెప్పాలని దీక్షగా పనిచేస్తున్న వాళ్లని ఓ పదిమందిని నేను ఎరుగుదును. వాళ్ళ ఆసక్తికి, శ్రద్ధకి, పిల్లలకి తెలుగు నేర్పడంలో వాళ్ల కృషికి నమస్కారాలు చెప్పాలి.

కాని, వాళ్ళు పాఠాలు చెప్పడానికి పుస్తకాలు లేవు, వాళ్ళు పాఠం చెప్పే పద్ధతులు లేవు.

మనం తెలుగు నేర్చుకోలేదు. మనకి తెలుగు వచ్చింది. ఏది మీరు నేర్చుకున్నారో, అది మీరు చెప్పగలరు. సంగీతం నేర్చుకుంటే, సంగీతం చెప్పగలరు. నాట్యం నేర్చుకుంటే, నాట్యం నేర్పగలరు. వంకాయ కూర చెయ్యడం మీకొస్తే వంకాయ కూర ఎలా చెయ్యాలో మీరు చెప్పగలరు. కానీ, తెలుగు మనం నేర్చుకోలేదు. ఏరకంగా తెలుగు మన మనస్సుల్లోకి ప్రవేశించిందో  ఏరకంగా తెలుగు మన శరీరంలో  భాగమైపోయిందో మనం చెప్పలేం. అంచేత తెలుగు పుట్టుకతో రానివాళ్లకి తెలుగు ఎలా చెప్పాలో మనకి తెలియదు.

నేను మా యింటి’కి’ వెళతాను. కానీ మా అమ్మ ‘దగ్గరికి’ వెళతాను. మా తాతయ్య ‘దగ్గరికి’ వెళతాను. కారు దగ్గరికి వెళతాను. ఇంటికి అన్నప్పుడు ‘కి’ అని ఎందుకు అంటాము? అమ్మ, తాతయ్య, ఇలాంటి మాటలు అన్నప్పుడు  ‘దగ్గరికి’ అని ఎందుకంటాం? అమ్మకి, తాతయ్యకి, కారుకి అని ఎందుకు అనం? అక్కడ ‘దగ్గర’ ఎందుకు పెడతాం, ఇక్కడ ఎందుకు మానేస్తాం?

మనం పుస్తకాలు కొనుక్కోవచ్చు, చొక్కా కొనుక్కోవచ్చు. కాని అన్నం కొనుక్కోం, భోజనం కొనుక్కోం, కాఫీ కొనుక్కోం. నేను కాఫీ  కొనిపెట్టను, కాఫీ ఇప్పిస్తాను. భోజనం కొనిపెట్టను, భోజనం పెట్టిస్తాను. మీకు చొక్కా కొనిపెడతాను. కొను అనే క్రియ తినే పదార్థాలకు ఎందుకు వాడం తెలుగులో?

నాకు ఆకలేస్తోంది. నాకు భయం వేస్తోంది. నాకు సంతోషంగా ఉంది. ఇంగ్లీషులో I am hungry అవుతుంది కదా, నేను ఆకలేస్తోంది అంటే ఎందుకు తప్పు?

మా యింటికి నేనొక్కణ్ణే యజమానిని. నా డబ్బుతోనే కొనుక్కున్నాను. అయినా మా యిల్లు అంటాను నేను. మీ అమ్మకి మీరు ఒక్కరే కొడుకో, కూతురో కావచ్చు. అయినప్పటికీ మీ అమ్మ అంటాను. నీ అమ్మ అంటే తిట్టు! ఏ కారణం చేత?

ఇంగ్లీషు పుట్టుకతో మాట్లాడడం వొచ్చిన వాళ్ల పలుకుబడిలో  take (తీసుకొను) అనే క్రియ భోజనానికీ, స్నానానికీ, కాఫీ లాంటి ద్రవ పదార్థాలకీ, సలహాకీ – ఉమ్మడిగా వాడతారు. మరి తెలుగులో భోజనం తీసుకోరు, స్నానం తీసుకోరు. వీటికి చెయ్యడం క్రియగా వాడాలి. మళ్లా భోజనం చెయ్యడం, వంట చెయ్యడం అనే మాటల్లో చెయ్యడం ఒకే అర్థంలో లేదు. అంటే, తెలుగులో  ప్రతి నామవాచకానికి ఒక నిర్దిష్టమైన క్రియ వుంది, ఆ క్రియకి చిన్న చిన్న అర్థచ్చాయలు ఉన్నాయి. ఆ క్రియలు ఇంగ్లీషులో మల్లే వుండవు.

ఈ వివరాలు మనకి ఇప్పుడున్న తెలుగు వ్యాకరణాలేవి చెప్పవు. ఆ వ్యాకరణాలు తెలుగు వొచ్చేసిన వాళ్ల కోసం రాసినవి.

అలాంటి వ్యాకరణాలు తెలుగు నేర్పడానికి పనికి రావు. తెలుగు మొదటి భాష కాని వాళ్ల కోసం వ్యాకరణాలు, భాషా బోధన విధానాలూ తయారు చెయ్యవలసిన అవసరం మనకి ఇంత వరకూ కలగలేదు. అంతే కాదు, ఆ బోధన విధానాలు ఇంగ్లీషు మాతృభాష అయిన వాళ్లకీ, ఇంకొక భారతీయ భాష మాతృభాష అయిన వాళ్లకీ వేరువేరుగా తయారు చెయ్యాలి అనే దృష్టి కాని, పిల్లలకి ఒకరకం గానూ, పెద్దవాళ్ళకి మరొక రకంగానూ, పుస్తకాలు తయారు చేయాలనే ఆలోచన కూడా మనకు కలగలేదు.

మన పిల్లల మాతృభాష ఇంగ్లీషు. అంటే మన పిల్లల మొదటి భాష ఇంగ్లీషు. వాళ్ళు ఇంగ్లీషులో ఊహిస్తారు, ఇంగ్లీషులో మాట్లాడతారు, ఇంగ్లీషులో ప్రపంచాన్ని అర్థం చేసుకుంటారు. వాళ్ళకి తెలుగు చెప్పటం ఎలా? ఫ్రెంచ్‌ నేర్చుకోవచ్చు, జర్మన్‌ నేర్చుకోవచ్చు, ఇటాలియన్‌ నేర్చుకోవచ్చు. మీకిష్టమొచ్చిన భాషలు నేర్చుకోవచ్చును. దానికి కావలిసిన పుస్తకాలు విడియోలు బోలెడు ఉన్నాయి. ఆ ఆ భాషలు ఎలా నేర్పాలో తెలుసుకొని, నేర్పేవాళ్ళున్నారు. ఆయా భాషల సాహిత్యం చెప్పేవాళ్ళున్నారు. అందుకు కావలసిన పరికరాలు తయారు చెయ్యడానికి కొన్ని వందలమంది పరిశోధనలు చేశారు. చాలా అమెరికన్‌ యూనివర్సిటీలలో ఈ.ఎస్.ఎల్ అంటే English as Second Language అని ఒక ప్రత్యేక విభాగం వుంటుంది. తెలుగు మాతృభాష కానివాళ్లకి తెలుగు నేర్పే విధానాలని గురించి ఆంధ్ర దేశంలో ఎన్ని యూనివర్సిటీలలో పరిశోధన చేస్తున్న వాళ్లున్నారో చెప్పండి నాకు.

తెలుగు విషయంలో ఈ భాష రెండో భాషగా నేర్పడానికి అనుసరించవలసిన పద్ధతులూ, రాయవలసిన పుస్తకాలూ తయరు చేసేవాళ్లని మనం తయారు చేసుకోవాలి. తెలుగు దేశంలో వున్న విశ్వవిద్యాలయాలలో వున్నతెలుగు భాషా శాస్త్రవేత్తలలొ ఈ రంగంలో పని చేసేవాళ్లని ఈ పని చెయ్యమని పురమాయించాలి. వాళ్లకి అందుకు తగిన ప్రోత్సాహం ఇవ్వాలి. అంటే వాళ్ళకి డబ్బిచ్చి, ఈ రంగంలో పరిశోధనలు చేసి, ప్రామాణికమైన పుస్తకాలు రాయమని చెప్పాలి. మనం ఎవ్వరమూ అడగక పోయినా ఇప్పటికే ఈ పని చేసిన ఒకరిద్దరు భాషాశాస్త్రజ్ఞుల్ని నేనెరుగుదును. ఒకరు, ప్రపంచ విఖ్యాత ద్రావిడ భాషా శాస్త్రవేత్త భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తి గారు, రెండవ వారు, హైదరాబాదు సెంట్రల్ యూనివర్సిటీ నించి ఈ మధ్యనే రిటైర్‌ అయిన పరిమి రామ నరసింహం గారు. తెలుగు రెండో భాషగా చెప్పడానికి కావలిసిన వ్యాకరణాలు రాసిన వాళ్లు వీరిద్దరూ. అయితే ఆ వ్యాకరణాలు పెద్దవాళ్ళ కోసం రాసినవి, అంటే కాలేజీ లో చేరే వయస్సున్న వాళ్లకోసం రాసినవి.

పైకి చెప్పక పోయినా తెలుగు భాష చవక అనే అభిప్రాయం ఒకటి మనలో చాలా గట్టిగా వుంది. చవక అంటే తక్కువ డబ్బుతో దొరికేది అని అర్థం. శని ఆదివారాల్లో మనలో ఉత్సాహవంతులు పిల్లలలకి తెలుగు చెప్పడం ఆనందించదగిన విషయం. వాళ్లు ఊరికే పనిచేస్తారు. వాళ్ళకి జీతాలివ్వక్కరలేదు. కాని, మన పిల్లలకి తెలుగు రావాలనుకుంటే అందుకు కావలసిన పెట్టుబడి మనం పెట్టాలి.

మన దగ్గిర డబ్బు లేక కాదు. తెలుగుభాష మీద ప్రేమ లేక కాదు. మనకు తెలుగుని ఏరకంగా పైకి తీసుకు రావాలో తెలియదు. డబ్బు ఎక్కడ  పెట్టాలో తెలియదు. డబ్బు పెట్టుబడిగా పెట్టేటప్పుడు ఫలానా కంపెనీలో షేర్లు కొనండి, ఫలానా కంపెనీలో పెట్టుబడి పెట్టండి అని చెప్తారు. సరిగ్గా అదే పద్ధతిలో తెలుగు మీద పెట్టుబడి పెట్టమని అడుగుతున్నాను. తెలుగు మీద ప్రేమని చూపించమని అడగట్లేదు. ఉదారంగా విరాళాలివ్వమని అడగటం లేదు నేను. తెలుగు మీద పెట్టుబడి పెట్టమంటున్నాను. పెట్టుబడి అంటే అర్థమేమిటి? దీనివల్ల లాభాలొస్తాయి, ఆ లాభాల వల్ల మీరు బాగుపడతారు. నేను షేర్లెందుకు కొంటాను? వాటి ధర పెరుగుతుంది,  నాకు లాభం వస్తుంది. నా డబ్బు ఎక్కువౌతుంది.

నేనెవ్వరినీ నిస్వార్థంగా పని చెయ్యమని అడగను. నిస్వార్థంగా పనిచేస్తున్నాననే వాళ్ళంటే నాకు భయం. మనకి స్వార్థం లేకపోతే ఇక్కడికి వొచ్చేవాళ్లం కాదు. స్వార్థం కోసమే ఇక్కడున్నాం. స్వార్థం తప్పు కాదు. కానీ తెలివైన స్వార్థం కావాలి. అజ్ఞానంతో కూడుకున్న స్వార్థం మన స్థానాన్ని తగ్గిస్తుంది. తెలివితేటలతో ఉన్న స్వార్థం మనకు ఉపయోగపడుతుంది.

తెలుగుని మన పిల్లల మనస్సుల్లో నిలబెట్టమని అడిగేది ఎందుకూ అంటే మీ స్వార్థం కోసం అడుగుతున్నాను. ప్రజాస్వామిక దేశాలలో అధికసంఖ్యాకుల కన్నా సంస్థాగతంగా కూడి ఉన్న తక్కువమందికి ఎక్కువ బలముంటుంది. ఈ సంగతి సాధారణంగా తెలీదు మనకి. మనం organized minority గా అవగలమా? ఆ organized minorityగా అవడానికి కావలిసిన ప్రయత్నంలో తెలుగు ఒక భాగం, ముఖ్యమైన భాగం. ఈ ముఖ్యమైన భాగం నిలబెట్టుకోవడంలో మన పిల్లలందరూ తెలుగు పండితులై పోవలసిన అవసరం లేదు. మీరు కోరుకున్నా అవరు వాళ్ళు, ఒకవేళ అయినా వాళ్ళు బాగుపడరు. అంచేత వాళ్ళు తెలుగు పండితులై పోవాలనీ, తెలుగులో రచనలు చేయాలనీ, కోరుకోకండి మీరు. వాళ్ళు తెలుగు నా భాష అనుకుంటే చాలు, మాట్లాడగలిగితే చాలు. వాళ్ళు ఒకరితో ఒకరు తెలుగు మాట్లాడుకుంటే అప్పుడు వాళ్ళకి మనం తెలుగు వాళ్ళం అనే భావన ఏర్పడుతుంది.

కానీ, తెలుగులో బాగా పని చేయగలిగిన వాళ్లు కొద్ది మంది కావాలి. వాళ్ళు పండితులవాలి. ఆ కొద్ది మందీ విశ్వవిద్యాలయాల్లో పని చేసేవాళ్ళు కావాలి. వాళ్లు తెలుగు వాళ్ళే అవక్కరలేదు. ఫ్రెంచివాళ్ళు కావచ్చు, ఇంగ్లీషువాళ్ళు కావచ్చు, జర్మన్లు కావచ్చు, అమెరికన్లు కావచ్చును. వాళ్ళు తెలుగులో పనిచేయాలి. వాళ్ళు తెలుగులో పెద్ద పని చేయాలి. చాలా కొద్దిమంది పనిచేస్తే చాలు. తెలుగు సాహిత్యం మీద పీహెచ్‌.డీలు చేసినవాళ్ళూ, గొప్పగొప్ప పుస్తకాలు రాసినవాళ్ళూ అందరూ తెలుగు వాళ్లే కానక్కర్లేదు. ఈ విషయం ఇంకొంచెం వివరంగా ఒక నిమిషంలో చెప్తాను.

ఈ మధ్య తరచూ  ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలు జరుగుతున్నాయి. ఆంధ్ర దేశంలో ప్రభుత్వపు ఖర్చు తోను, ఈ దేశంలో ఇదిగో ఇలా మన ఖర్చు తోనూ. నేను ప్రస్తుత సందర్భానికి అనుగుణంగా ఒక సంగతి అడుగుదాం అనుకుంటున్నాను. ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలు జరుగుతున్నాయి కదా, ప్రపంచ ఇంగ్లీషు మహాసభలు జరుగుతున్నాయా? ప్రపంచ ఫ్రెంచి మహాసభలు జరుగుతున్నాయా? ప్రపంచ జర్మన్‌ మహాసభలు జరుగుతున్నాయా? మరి ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలు ఎందుకు జరుగుతున్నాయి? తెలుగు ప్రపంచభాష కాదు కాబట్టి.

తెలుగుని ప్రపంచభాష చేయాలి. అంటే, దానికి కావలిసిన పరికరాలేమిటి?

మనం ఒక ఉత్సాహంలో రెండు రోజులో మూడు రోజులో ఒకచోట చేరి, బ్రహ్మాండమైన ఉపన్యాసాలు చెప్పి, అంతకన్న బ్రహ్మాండమైన ఉపన్యాసాలు విని, ఎన్నాళ్లుగానో కలుసుకోలేక పోయిన తెలుగు స్నేహితులని మళ్ళీ పలకరించి, మంచి తెలుగు భోజనాలు చేసి, వెళ్ళిపోతాం.

ఎక్కడ చూసినా సరే, చిన్న చిన్న సంస్థలు, ఎక్కువ బలమైన ఏర్పాట్లు లేని సంస్థలను నేను చూశాను. సంస్థ అంటే కొన్ని తరాల పాటు నిలిచేది. విశ్వవిద్యాలయం ఒక సంస్థ. అది ఒక ఐదేళ్ళో, మూడేళ్ళో, నాలుగేళ్ళో ఉండి ఆగిపోదు. నడుస్తూ ఉంటుంది, కొన్ని వందల సంవత్సరాలు నడుస్తుంది.

మనం ప్రపంచం గుర్తించదగిన ప్రచురణ సంస్థలు నిర్మించాలి. విశ్వవిద్యాలయాలలోకి, లైబ్రరీలకి, పుస్తకాల షాపుల్లోకి ఆ సంస్థలు ప్రచురించిన పుస్తకాలు వెళ్లగలగాలి. హీబ్రూ లోంచి వచ్చినటువంటి అనువాదం పెద్ద పుస్తకాల షాపుల్లో తేలికగా దొరుకుతుంది. గట్టిగా ఐదుకోట్ల జనాభా ఉండరు వాళ్ళు. ఆ చాలా కొంచెం మంది ఈ దేశం మొత్తం మీద ఎంత ప్రభావం చూపిస్తున్నారో ఒకసారి చూడండి వెళ్ళి. విశ్వవిద్యాలయంలో హీబ్రూ డిపార్ట్‌మెంట్ లేని పెద్ద విశ్వవిద్యాలయం ఎక్కడుందో వెళ్ళి చూడండి. అలా అని, యూదుల కుటుంబాలలో ఉండేవాళ్ళందరూ హీబ్రూ నేర్చేసుకుంటున్నారా  – లేదు. వాళ్ళు ఇంగ్లీషే నేర్చుకుంటున్నారు. అయినా హీబ్రూ భాషని గౌరవిస్తారు. ఆ భాషలోంచి అనువాదమైన పుస్తకాలు వెంటనే కొంటారు. అవి లైబ్రరీలో ఉన్నాయో లేదో చూస్తారు. యూనివర్సిటీలో పాఠాలు చెప్తున్నారో లేదో అని చూస్తారు. హీబ్రూలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా పరిశోధనలు జరిగేలా చూస్తారు. అమెరికాలో కూడా హీబ్రూ నేర్చుకోదలుచుకుంటే అన్ని అవకాశాలూ వున్నాయి. కొన్ని వేల లక్షల డాలర్లు అమెరికన్  యూనివర్సిటీలలో పెట్టుబడిగా పెట్టారు యూదులు.

విశ్వవిద్యాలయాలలో తెలుగు శాశ్వతంగా నిలబడడానికి కనీసం ఒకటి రెండు మిలియన్ల డాలర్లు కావాలి. మనం తల్చుకుంటే ఆ పని చెయ్యగలం. గత పాతిక ఏళ్ళుగా తెలుగు సంస్థలు  — ఒకప్పుడు ఒకటే వుండేది, ఇప్పుడవి నాలుగు అయ్యాయి – రెండేళ్లకొకసారి ఒకరితో ఒకరు పోటి పడి మహాసభలు నిర్వహిస్తారు. వాటి కోసం రెండురోజుల్లో కనీసం కొన్ని మిలియన్ల  డాలర్లు ఖర్చు పెడతారు  —  రాజకీయ నాయకుల కోసం, సినిమా తారల కోసం, ఇతర ఆనందాల కోసం. అందులో ఇరవయ్యోవంతు ఒకచోట తెలుగు నిధిగా చేర్చి వుంటే ఈపాటికి నాలుగయిదు విశ్వవిద్యాలయాల్లో తెలుగు endowed professorship ఏర్పాటు చెయ్యగలిగి వుండేవాళ్ళం. అయినా ఈ సంస్థల ముఖ్యులే తెలుగు దేశం వెళ్లి తాము తెలుగు పీఠాలు ఏర్పాటు చేస్తున్నామని ఉపన్యాసాలు చెప్తారు.

తెలుగు పీఠం అంటే, ఇప్పుడు అమెరికాలో రెండో మూడో యూనివర్సిటీలలో ఉన్నట్టు, తెలుగు నేర్పడానికి ఉన్న చిన్న లెక్చరరు స్థాయి ఉద్యోగం కాదు. అమెరికన్‌ విశ్వవిద్యాలయాలలో లెక్చరరు అంటే తాత్కాలికంగా పనిచేసే ఉద్యోగి. కొన్ని విశ్వవిద్యాలయాలలో నిరంతరం కొనసాగుతూనే వున్న, నిత్య తాత్కాలికతలో వుండే ఉద్యోగి. విశ్వ విద్యాలయాలో పీహెచ్.డీ.లని తయారు చేసే స్థాయి ఈ వ్యక్తికి ఉండదు. అంచేత, తెలుగు నిజంగా నిలబడాలంటూ ప్రొఫెసరు స్థాయిలో ఉద్యోగులు తెలుగు కోసం ఏర్పడాలి. ఇలాటి ప్రొఫెసరు స్థాయి ఉద్యోగులు సంస్కృతానికి ఉన్నారు. తమిళానికి ఉన్నారు. హిందీకి ఉన్నారు. తెలుగుకి లేరు.

యూనివర్సిటీలలో తెలుగు ప్రొఫెసర్లు ఏర్పడడానికి అమెరికాలో తెలుగు వాళ్ళు, తెలుగు దేశంలో తెలుగు వాళ్ళూ ఆంధ్ర రాష్ట్ర ప్రభుత్వమూ కలిసి ఒక ప్రణాళిక వేసుకోవాలి. విశ్వవిద్యాలయాలలో తెలుగు సాహిత్య, సాంస్కృతిక విషయాల మీద పిహెచ్.డి.లు తయారయి, వాళ్ల పని ప్రపంచ వ్యాప్తం అయితే తప్ప తెలుగు ప్రపంచ భాషగా బయటికి రాదు. ఇంగ్లీషు ద్వారా, అలాంటి ఇతర ప్రపంచ భాషల ద్వారా తెలుగు గురించిన విజ్ఞానం ఇతర ప్రపంచ భాషల్లోకి వెళ్లడానికి చాలా కాలం పడుతుంది. అంత దీర్ఘకాల ప్రయోజనాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకుని పని చేస్తే తప్ప, వట్టి మాటల వల్ల తెలుగు ప్రపంచ భాష అయిపోదు. కంప్యూటర్లలో వాడడానికి తెలుగు ఫాంట్లు తయారు చేసి వాటిలో విడుదల చేసినంత మాత్రాన తెలుగు ప్రపంచభాష అయిపోదు.

ఇంతకన్న ముందుగా, ఆంధ్ర దేశంలో విశ్వవిద్యాలయాలలో తెలుగు శాఖల సంగతి చూడండి. అమెరికాలో తెలుగు ప్రొఫెసర్‌ స్థానాలు ఏర్పడ్డాయనే అనుకుందాం. ఆ స్థానాల్లో పని చెయ్యడానికి కావలసిన అర్హతలున్న వాళ్ళని తెలుగు శాఖలు తయారు చేస్తున్నాయా? అక్కడ తెలుగులో పిహెచ్.డి. పొందిన వాళ్ళు ఒక్కరైనా ప్రపంచంలో ఇతర దేశాల్లో తెలుగు ప్రొఫెసర్లు అవడానికి తగిన వాళ్లేనా? అమెరికాతో మొదలు పెట్టి ఏ ఇతర పాశ్చాత్య దేశాల్లోను, అచ్చంగా అంధ్రదేశంలో లాగా, తెలుగు శాఖలు వుండవు. ఇక్కడి దేశాల్లో దక్షిణ ఆసియా దేశాలని గురించి పాఠాలు చెప్పే శాఖలు ప్రాంతీయ అధ్యయన విభాగాల ఆవరణలో వుంటాయి. ఆ దక్షిణ ఆసియా దేశాల శాఖలలో విద్యార్థులు, దక్షిణ ఆసియా లోని భాషల్లో ఏదో ఒకదానిని ప్రధాన భాషగా నేర్చుకుంటారు, దానితో పాటు మరొక దక్షిణ ఆసియా భాష అప్రధాన భాషగా నేర్చుకుంటారు. ఇంతవరకూ దక్షిణ ఆసియా భాషలన్నీ — అంటే, సంసృతం. హిందీ, తమిళం, ఈ చాలా విశ్వవిద్యాలయాలలో దక్షిణ ఆసియా శాఖల్లోనే ఉన్నాయి. ఈ శాఖలు ఎలా పనిచేస్తాయి, అందులో పని చేసేవాళ్ళకి ఎలాంటి విద్యార్హతలు కావాలి అనే విషయాలు తెలుగు దేశంలో ఏ విశ్వవిద్యాలయపు తెలుగు శాఖా తెలుసుకోడానికి ప్రయత్నించలేదు. తెలుగు దేశపు పరిమిత అవసరాల కోసం ఏర్పడ్డ ఈ శాఖలకి తమ విద్యార్థుల్ని ఇతర దేశాలకి పంపి అక్కడి విశ్వవిద్యాలయాలలో పని చెయ్యడానికి తగిన వాళ్ళుగా తీర్చి దిద్దవలసిన అవసరం ఇంతవరకూ కలగలేదు. మరి ఇప్పుడు తెలుగుని ప్రపంచ భాషగా చెయ్యాలన్న ఆలోచన నెరవేరాలంటే, తెలుగు దేశంలో వున్న విశ్వవిద్యాలయాల తెలుగు శాఖలు ప్రపంచ దృష్టి అలవరుచుకోవాలి.

పుస్తకాల ప్రచురణ దగ్గరికొస్తే  ఇంకా అన్యాయంగా వుంది మన పరిస్థితి. పుస్తకాలు బోలెడు అచ్చు వేస్తున్నాం. కొన్ని చాలా అందంగా కూడా అచ్చు వేస్తున్నాం. కొన్ని అందంగా అచ్చు అయినా, ఆ పుస్తకాలు అమ్ముడు పోయిన తరవాత మళ్ళా ఎక్కడ దొరుకుతాయో తెలీదు నాకు. పంతొమ్మిదివందల పదిలో, ఇరవైలో, పదిహేనులో, ముప్పైలో అచ్చైన పుస్తకాల కోసం నేను వేటాడుతున్నాను, దొరకవు ఆ పుస్తకాలు. ఏ అక్కిరాజు రమాపతి రావు వంటివాళ్ళో వెళ్ళి ఆ లైబ్రరీల్లో, ఆర్కైవుల్లో, వాళ్ల దగ్గిర, వీళ్ల దగ్గిర ప్రాధేయపడి సంపాదించుకోవాలి. ఎందుచేత ఒక్క లైబ్రరీలో ఆ పుస్తకాలు అన్నీ లేవు? ఎందుచేత ఆ పుస్తకాలు నాకు దొరకవు? అచ్చైన పుస్తకాలు ఈవాళ తాళపత్ర  ప్రతులకన్నా కష్టం సంపాదించడం. ఎంచేత? ఎవరూ దాచిపెట్టరా పుస్తకాలు. ఏ లైబ్రరీలోనూ లేవు. అంటే మనం అలాంటి సంస్థల్ని నిర్మించలేదు.

ఎవరి పుస్తకాలని వాళ్ళు వేసుకుని, అమ్ముకోవడమో, అమ్ముకోలేకపోతే ఊరికినే పంచుకోవడమో చేస్తున్నారు మన రచయితలూ, కవూలూను. ఎవరి పుస్తకాలు వాళ్ళమ్ముకునే దశలో ఎందుకున్నాం మనం? మనకు చెప్పుకోతగ్గ ప్రచురణ సంస్థలు ఎందుకు లేవు? ఆక్స్‌ఫర్డ్ యూనివర్సిటీ ప్రచురణ సంస్థ ఒక పుస్తకం వేస్తే, కొన్ని వందల సంవత్సరాల తరవాత కూడా ఆక్స్‌ఫర్డ్ యూనివర్సిటీలో ఉంటుందా పుస్తకం. తిరిగి తిరిగి మళ్ళా అచ్చు వెయ్యకపోయినా కనీసం వాళ్ళ దగ్గిర ఆ పుస్తకం దొరుకుతుంది. అల్లాంటి ప్రచురణ సంస్థలు నిర్మించలేక పోవడం తెలుగు వారికి తెలుగు మీద ఆసక్తి లేదు అని చెప్పడానికి ఒక గుర్తు.

తెలుగులో వున్న విజ్ఞానంలో ఏది ప్రపంచం నేర్చుకోవాలి? ఏది నేర్చుకోకపోతే ప్రపంచ విజ్ఞానానికి నష్టం? మనం ప్రపంచానికి అందించిన విజ్ఞానం వుందా? వుంది, అని చెప్పే సామాజిక స్థైర్యం తెలుగుదేశం ఎప్పుడో కోల్పోయింది. తెలుగులో ఒకప్పుడు ఉండే సాంస్కృతిక నాయకులు, కొమర్రాజు లక్ష్మణ రావులూ, గిడుగు రామ్మూర్తులూ, గురజాడ అప్పారావులూ ఇప్పుడు లేరు. ఇప్పుడు మనకున్న వాళ్ళంతా రాజకీయ నాయకులే. రాజకీయంగా ఉద్యోగాలు పోయినవాళ్లు  సంస్కృతి గురించీ, భాష గురించీ మాట్లాడతారు. ఎందుకు? మళ్ళా రాజకీయాల్లో ఉద్యోగం సంపాదించుకోడానికి. ఇంకొందరికి తెలుగు అంటే ఒక అమాయకమైన ప్రేమ. తెలుగు మీద వాళ్లకి వున్న ఆ అమాయకమైన ప్రేమ ప్రకటించుకోడానికి ఈ ఉద్యాగాలు పోయిన రాజకీయ నాయకులు అవకాశం ఇస్తారు. ఫలితం: ఖరీదయిన  ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలూ, అంతులేని ఉపన్యాసాలూ, పత్రికల్లో ఫొటోలూను. ఆశ్చర్యమేమిటంటే ఈ జట్టులో అమెరికాలో వున్న తెలుగు సంస్థలలో ప్రముఖులు కూడా చేరడం. అమెరికాలో తెలుగు మూడు పువ్వులూ ఆరు కాయలుగా అభివృద్ధి చెందిపోతోందని తెలుగు దేశంలో ఉపన్యాసాలివ్వడం.

ఈ సభలు ప్రపంచంలో తెలుగు ప్రపంచభాషగా నిలబడడానికి ఏమీ చెయ్యవు. ఈ ఉపన్యాసాల మంత్రాల వల్ల ప్రపంచ వైజ్ఞానిక లోకంలో తెలుగు చింతకాయలు రాలవు.

ఒక భాషని రెండో భాషగా నేర్పడానికి ప్రత్యేకమైన శిక్షణ కావాలి. ఆ రకమైన శిక్షణ పొందడానికి ఉత్సాహవంతులైన తెలుగు వాళ్ళు ప్రయత్నం చేయాలి. వాళ్ళు స్కూళ్ళలో, కాలేజీలలో విశ్వవిద్యాలయాల్లో తెలుగు నేర్పే రోజు వొస్తే అమెరికాలో తెలుగు నిలబడుతుంది. ఆపైన ఇంకా విశ్వవిద్యాలయాలతో మనం కలిసి పనిచేస్తే, తెలుగుకి ప్రొఫెసరు స్థాయిలో యూనివర్సిటీలలో ఉద్యోగాలు నెలకొల్పగలిగితే, అప్పుడు వాళ్ళ కృషి ఫలితంగా తెలుగు ప్రపంచ భాష అవుతుంది.

ప్రపంచ స్థాయిలో తెలుగు గురించి తెలుసుకునే వాళ్ళు, తెలుగు లో వున్న సాహిత్యాన్నీ, ఇతర వైజ్ఞానిక సమాచారాన్నీ అంది పుచ్చుకునే వాళ్లు  ప్రపంచవ్యాప్తంగా వుంటారు. మన పిల్లలు ఏ స్కూల్లో చేరినా, ఏ విశ్వవిద్యాలయంలో చేరినా తెలుగు చదువుకునే వసతులు ఏర్పడతాయి. మన పిల్లలే కాదు ఇతర పిల్లలు కూడ తెలుగు నేర్చుకుంటారు.

మన భాష ఏదో మన ఇళ్ల్లల్లో పెద్దవాళ్ళు మాట్లడుకునే ఒకరకమైన పిచ్చి భాష అనే అభిప్రాయం పోయి, ఇది ప్రపంచంలో గొప్ప నాగరిక భాషల్లో ఒకటి అనే నిబ్బరం మన పిల్లల్లో ఏర్పడుతుంది.

నమస్కారం.
----------------------------------------------------------
రచన: వెల్చేరు నారాయణరావు, 
ఈమాట సౌజన్యంతో