Saturday, September 19, 2020

మణిగణనికర గర్భిత కందము

 మణిగణనికర గర్భిత కందము





సాహితీమిత్రులారా!


మణిగనికరమనే పద్యం కందంలో ఇమిడ్చి 

కూర్చినది మణిగణనికర గర్భిత కందము

గణపవరపు వేంకటకవికృత

ప్రబంధరాజవేంకటేశ్వర విజయవిలాసం-లోనిది 

ఈ ఉదాహరణ-


ధరణి ధర భరణ తతకర

సరసా శరవర విదళన చణనిశిత శరా

పురహర నుత నిజభుజబల

గిరి మాఖరకరనిభ విభ గరుడ గిరిపతీ


దీనిలోని మణిగణనికరం-

ధరణి ధర భరణ తతకరసరసా 

శరవర విదళన చణనిశిత శరా

పురహర నుత నిజభుజబలగిరి మా

ఖరకరనిభ విభ గరుడ గిరిపతీ


Thursday, September 17, 2020

ఏయే వేశ్యగణంబు నారసితి.......(పేరడీ)

ఏయే వేశ్యగణంబు నారసితి.......(పేరడీ)




సాహితీమిత్రులారా!



ఒక పద్యానికి లేదా పాటకు వ్యంగ్యంగా వ్రాసిన 

మరోపద్యం లేదా పాటను పేరడీ అంటారు.


ఈ పద్యం  విష్ణుభట్ల సుబ్రమణ్యేశ్వరులచే కూర్చబడి 

1906 లో ముద్రితమైన దుర్మార్గచరిత్ర(A Fool and His family)లోని- 


ఏయే వేశ్యగణంబు నారసితి రేయే శిష్టులం దిట్టినా

రేయే కొంపలయందుఁజిచ్చిడితి రేయే చెర్వులంబూడ్చినా

రేయే దారుల కంపఁగొట్టితిరి, యేయే తోటలం బీకినా

రాయాదుష్టవిదుష్ట చేష్టలను భ్రష్టానాకుఁజెప్పంగదే

                                                (దుర్మార్గచరిత్ర-పుట-79- పద్యం-80)


ఈ పద్యం ఈ క్రింది పద్యానికి పేరడీ-

ఏయే దేశములన్వసించితిరి మీ రేయే గిరుల్ చూచినా

రేయే తీర్థములందుఁగ్రుంకిడితిరేయేద్వీపముల్ మెట్టినా

రేయే పుణ్యవనాళిఁ ద్రిమ్మరితి రేయే ేబయధుల్ డాసినా

రాయా చోటులఁ గల్గు వింతలు మహాత్మా నా కెఱింగింపవే

                                                                                 (మనుచరిత్ర - 1 -26) 

Monday, September 14, 2020

క నుండి మ వరకు లేని పద్యం

 క నుండి మ వరకు లేని పద్యం





సాహితీమిత్రులారా!



కావ్యాలంకారసంగ్రహంలోని

ఈ పద్యం చూడండి-

ఇందులో క - నుండి మ- వరకు గల

25 అక్షరాలు వాడకుండా వ్రాయబడింది

దీన్ని వర్గపంచకరహితము అని అంటారు.

ఇది శబ్దచిత్రంలోని స్థానచిత్రానికి చెందినది.


హార హీర సారసారి హారశైల వాసవో

ర్వీరుహా హిహార శేషవేషహాసలాలస

శ్రీరసోరుయాశసాంశుశీల వైరివీరసం

హార సారశౌర్యసూర్య హర్యవార్యసాహసా

                                                  (కావ్యాలంకాసంగ్రహము -5- 245)


(హీరము - మణి, సారసారి - సంద్రుడు,

హారశైలము - కైలాసము, అహిహారుడు - శివుడు,

యాశసాంశుశీల - కీర్తికాంతచే ఒప్పువాడా,

సూర్యహర్యవార్య సాహసా - సూర్యుని అశ్వముల

చేతను వారింపరాని(చొరరాని) సాహసము కలవాడా)


ఈ పద్యంలో

క,ఖ,గ,ఘ,ఙ

చ,ఛ,జ,ఝ,ఞ

ట,ఠ,డ,ఢ.ణ

త,థ,ద,ధ,న

ప,ఫ,బ,భ,మ

అనే 25 అక్షరాలున్నాయేమో గమనించగలరు.

ఇవిలేవుకావుననే దీని వర్గపంచకరహిత పద్యం

అనే పేరు పెట్టారు.

Saturday, September 12, 2020

పగలే వెన్నెల(సినారె)

పగలే వెన్నెల(సినారె)




సాహితీమిత్రులారా!


సింగిరెడ్డి నారాణరెడ్డి (సినారె) గారి

ఇంటర్వ్యూ ఇక్కడ వీక్షించండి- 



Thursday, September 10, 2020

కందగర్భిత తేటగీతి

 కందగర్భిత తేటగీతి



సాహితీమిత్రులారా!



ఒక పద్యంలో ఒకటి అంతకన్నా ఎక్కువ పద్యాలను 

ఇమిడ్చి వ్రాయడం గర్భకవిత

ఇక్కడమనం ఆచార్య వి.యల్.యస్.భీమశంకరంగారి

రసస్రువు వేము వంశ గాథావళి నుండి 

కందగర్భిత తేటగీతిని చూద్దాం-

తేటగీతి పద్యంలో కందపద్యం ఇమిడి ఉన్నది దీనిలో-


గురుని ఋణమెట్లు తీర్తును కరుణ నతడు

నా కొమరుని కాకతి పృతనావరు సభ

బలి పశువును భూవరుని ప్రపత్తి గొనుచు

విడివడగను చేసెన్ గదా వింతగాదె


ఇందులోని కందపద్యం -

గురుని ఋణమెట్లు తీర్తును కరుణ నతడు

నా కొమరుని కాకతి పృతనావరు సభ

బలి పశువును భూవరుని ప్రపత్తి గొనుచు

విడివడగను చేసెన్ గదా వింతగాదె



గురుని ఋణమెట్లు తీర్తును 

కరుణ నతడు నా కొమరుని కాకతి పృతనా

వరు సభ బలి పశువును భూ

వరుని ప్రపత్తి గొనుచు విడివడగను చేసెన్

Tuesday, September 8, 2020

హరిహరి యారమణి బొగడనలవియె యెందున్

 హరిహరి యారమణి బొగడనలవియె యెందున్





సాహితీమిత్రులారా!



రొద్దము హనుమంతరావు గారి

శృంగారలహరి అను నామాంతరముగల 

ఆంధ్ర వాసవదత్త లోని

ఈ పద్యాలు గమనించండి-


హీరనిభమధ్యనిర్మల

హీరవిభావిభవభాగహీనరదమహా

హీరసమనీలవేణిమ

హీరమణీయోరుకటిమహిన్ సతిదలఁపన్ (215)

(హీర- సింహము , వజ్రము, సర్పము)



హరిసమరమణీయానన

హరిరుచిరవచోవిలాస హరినిభవేణిన్

హరిమధ్యహరితనుద్యుతి

హరిహరియారమణి బొగడనలవియె యెందున్ (216)

(హరి- చంద్రుడు, చిలుక, సర్పము, సింహము, బంగారుచాయ)


వీటిలో ప్రతిపాదము ఒకే పదంతో ప్రారంభమయింది

మరియు నానార్థములతో పద్యం నడిచింది.

కావున ఇవి శబ్దచిత్రంగా చెప్పవచ్చు.

Saturday, September 5, 2020

ఆదిభట్లవారి సత్యవ్రత శతకము

 ఆదిభట్లవారి సత్యవ్రత శతకము




సాహితీమిత్రులారా!

Adibhatla Narayana Das, a versatile genius and doyen of Harikatha

విజయనగరం మహారాజుగారైన ఆనందగజపతి

ఒకరోజు సతతము సంతసమెసంగు సత్యవ్రతికిన్  అనే

ఒక సమస్యను ఇచ్చి  శతకం వ్రాయవలసినదిగా చెప్పారట

దానికి అనేకులు ప్రయత్నించారు వారిలో మన

అజ్జాడ ఆదిభట్ల నారాయణదాసుగారు కూడ ఒకరు

దీనికి మన దాసుగారు సత్యవ్రత శతకము అని పేరు పెట్టారు.

ప్రతిపాదం చివరలో ఆ సమస్యను వచ్చేలా పూర్తి చేయడం జరిగింది.

అందులోని కొన్ని పద్యాలు.................

 ఇది కందపద్య శతకం.


1. హితమితవాక్సంతితికిన్ 

    దతభూతదయానురతికి ధైర్యోన్నతికిన్ 

    జతురమనీషాగతికిన్

    సతతము సంతసమెసంగు సత్యవ్రతికిన్


2. గతకిల్బిష వ్రతతతికిన్

    జ్యుతదుర్జన సంగతికిని సూనృతమతికిన్

    శ్రితరక్షణానురతికిన్

    సతతము సంతసమెసంగు సత్యవ్రతికిన్


3. స్తుతిదగు ధర్మనిరతికిన్

    స్వతంత్ర సంచారధీర వసుధాపతికిన్

    బ్రతుకేల యనృతమతికిన్

    సతతము సంతసమెసంగు సత్యవ్రతికిన్


4. అతుకు బ్రతు కనృతమతికిన్

    స్వతంత్ర పరిజీవనంబు శౌర్యస్థితికిన్

    బతిపరిచర్యలు సతికిన్

    సతతము సంతసమెసంగు సత్యవ్రతికిన్


చివరి పద్యం-

100. చతురుకళా విద్యాసం

        గతికిన్ స్థిరధృతికిఁ బ్రకట కరుణామతి కి

        క్కృతి యానందగజపతికి

        సతతము సంతసమెసంగు సత్యవ్రతికిన్