Friday, August 17, 2018

ఒకే కవిత నాలుగు అనువాదాలు!


ఒకే కవిత నాలుగు అనువాదాలు!





సాహితీమిత్రులారా!


కవిత్వం ఒక క్రియాత్మక వ్యవసాయం అనుకుంటే అందులో రెండు రకాలున్నాయి. ఒకతీ కవి స్వతహగా తన ప్రేరణతో రాసే కవిత్వం. రెండో రకం, అంతకంటే తక్కువ స్థాయిది అయినప్పటికీ, ఒక మూల భాషలోని సౌందర్యాన్ని తనకి ఒద్దికగా ఉన్న మరో భాషలోకి చేసే అనువాదం. అందుకే అనువాదాన్ని అనుసృజన అనవచ్చు. నిజానికి ప్రతి భాషలోను తొలుత వచ్చేవి అనువాదాలే. కారణం ఆ భాష ఇంకా స్థిరపడకపోవడం, అంతవరకు మరొక భాషతో కలిసి ఉన్న ఆ భాష తన అస్థిత్వాన్ని నిలుపుకోవడంలో భాగంగా సాహిత్య సృష్టి చెయ్యవలసిన అవసరం రావడం కొన్ని ముఖ్యమైన కారణాలు. అనువాదాల్లో మాతృకకి దగ్గరగా ఉన్నవి కొన్నయితే, కొన్ని కేవలం నామమాత్ర మూలకథనో, సంఘటననో సందర్భాన్నో తీసుకుని, కవి తన ప్రతిభతో రెండవభాషలో పూర్తిగా స్వయం ప్రతిపత్తి గల వస్తువుగా తీర్చిదిద్దడం. మూడవది మూలంలోని లోపాలను పరిహరిస్తూ, (సమకాలీన) ఔచిత్యానికి భంగం లేకుండా అనువాదం చెయ్యడం. ఇక్కడ సమకాలీన అని ఎందుకు అన్నానంటే, ఒక యుగంలో ఉండే రస ప్రమాణాలు మరొక యుగంలో ఎబ్బెట్టుగా మారిపోతుంటాయి.

అనువాదం చేసేటప్పుడు వచ్చే సమస్యల్లో పలుకుబడులు(usages), నుడికారాలు (idioms)సామెతలు (proverbs), సందర్భాలూ (contexts), చాలా ముఖ్యమైనవి. మానవ ఇతిహాసంలో భాషకి అతీతంగా అనుభవాలూ, ఆవేశాలూ సర్వ సామాన్యమైనప్పటికీ, మనిషి నివసించే పరిసరాలూ, సహజీవనం చేసే జంతుజాలాలూ, తినే పదార్థాలూ వేరవడం వల్ల, ఆయా వస్తువులు ఉపమానాలుగానో, రూపకాలుగానో ప్రతీకలై భాషలో కలిసిపోయినపుడు, వాటికి సమానమైనవి అనువాదభాషలో కనిపించవచ్చు, కనిపించకపోవచ్చు. ఇలాంటి సందర్భాలలో శబ్దాశ్రయమైన అనువాదం కంటే, భావాత్మకమైన అనువాదం పాఠకుడికి మూల భావాన్ని చేరవెయ్యడంలో ఉపకరిస్తుంది. నిజానికి ఏది మంచి అనువాదం అన్నది చెప్పడం ఎప్పుడూ కష్టమే! రెండూ మనసు రంజింపచెయ్యగలిగినప్పుడు.

అయితే, అనువాదాలు ఖచ్చితంగా చెప్పేది ఒకటుంది: ఒక కావ్యానికి ఎన్ని ఎక్కువ అనువాదాలు వస్తే, ఆ కావ్యం, అందులోని వస్తువూ కాలాన్ని అతిక్రమించి నిలబడగలుగుతున్నాయి; దాని relevance మనుషులు మారినప్పటికీ పోలేదు; అందులో ఏదో నిగూఢమైన సార్వజనీనత ఉంది.

అలాంటి కవిత నాకు అంతర్జాలం పుణ్యమా అని ఒకటి లభించింది. నిజానికి ఇందులోని రెండు అనువాదాలని తులనాత్మకంగా పరిశీలించడానికి ఒకరు దీని ఒక Website లో ప్రచురిస్తే, దాన్ని చదివిన ఇద్దరు అదే కవితకి తమ తమ అనువాదాలనుకూడా ప్రచురించారు స్పందనలో.
Du Fu లేదా Tu Fu ( 712- 770) చినీ కవిత్వానికి స్వర్ణ యుగంగా పిలవబడే Tang Dynasty కి చెందిన గొప్పకవులలో ఒకరు. ఆ కాలపు 300 కవితల సంకలనం ద్వారానే బాహ్య ప్రపంచానికి చీనీ కవిత్వం గొప్పదనం తెలిసింది. అది చైనాలో పిల్లలకు పాఠ్యభాగం. ఈ దిగువలింకులో మీకు మంచికవితలు దొరుకుతాయి: http://etext.lib.virginia.edu/chinese/frame.htm


విశాలప్రకృతిలో ఒక రాత్రి… తూ ఫూ, చీనీ కవి
తీరంవెంబడి పచ్చికపై పిల్లగాలి అలలుగా తేలియాడుతోంది
రాత్రల్లా, కదలని నా తెరచాప కొయ్యపైకి
ఆరుబయట ఆకాశంలోంచి చుక్కలు ఒద్దికగా వాలుతూనే ఉన్నాయి.
చంద్రుడు నది మీంచి గబగబా పరిగెత్తుకుని వచ్చేడు.
నా విద్య నాకు పేరు ప్రతిష్ఠలు తీసుకువచ్చి
ఈ వాటారిన వయసులో బాధ్యతలు తప్పించగలిగితేనా!
పరిగెడుతూ, పరిగెడుతూ, ఏమిటీ జీవితం,
ఈ అనంత విశ్వంలో ఎల్లమ్మ కాకిలా!
(అనువాదం: విటర్ బైనర్)

A Night Abroad
A light wind is rippling at the grassy shore….
Through the night, to my motionless tall mast,
The stars lean down from open space,
And the moon comes running up the river.
..If only my art might bring me fame
And free my sick old age from office! –
Flitting, flitting, what am I like
But a sand-snipe in the wide, wide world!
Du Fu / Tu Fu
(Translated by Witter Bynner, 1929)

రాత్రి ప్రయాణం
రెల్లు గడ్డి మీద పిల్లగాలి తేలిపోతోంది.
నేను ఒంటరిగా ఈ ఓడకొయ్యకి చేరబడ్డాను.
విశాలమైన మైదానం మీదకి చుక్కలు వాలుతున్నాయి
నదీ ప్రవాహంలో చంద్రుడు లోలకంలా ఊగుతున్నాడు
చదువు నాకు కీర్తి తెచ్చిపెట్టలేదు.
పదవులా? దానికి వయసు మించిపోయింది.
ఎటుపోతున్నానో తెలీని నా బతుకు ఏమిటి?
నింగీ నేలా మధ్య తిరుగాడే నీటికాకిలా.
(అనువాదం: విక్రం సేఠ్, 1992)

“Thoughts While Travelling at Night”
Light breeze on the fine grass
I stand alone at the mast.
Stars lean on the vast wild plain
Moon bobs in the great river’s spate.
Letters have brought no fame
Office? Too old to obtain.
Drifting, what am I like?
A gull between the earth and sky.
(Translation by: Vikram Seth, 1992)

రాత్రి ప్రయాణంలో ఆలోచనలు
నదీ తీరాన రెల్లు గడ్దిలో
చిరుగాలి సవ్వడి చేస్తోంది.
నా ఒంటరి పడవ తెరచాప
చీకటిలో ఉవ్వెత్తుగా ఎగురుతోంది.
విశాలమైన నీటి ఎడారిపై
చుక్కలు మెరుస్తున్నాయి. ఉరకలేస్తున్న
నీటితో వెన్నెలకూడా ప్రవహిస్తోంది.
నా కవిత్వం నాకు పేరు తెచ్చింది కాని,
నేను అలసి, వయసుడిగి, రోగాలతో
అటో ఇటో దూరంగా ఎక్కడికో కొట్టుకుపోతాను.
భీమికీ ఆకాశానికీ మధ్య
దారి తప్పిన నీటికాకిని నేను.
(అనువాదం: కెన్నెత్ రెక్స్ రాత్)

Night Thoughts While Travelling
A light breeze rustles the reeds
Along the river banks. The
Mast of my lonely boat soars
Into the night. Stars blossom
Over the vast desert of
Waters. Moonlight flows on the
Surging river. My poems have
Made me famous but I grow
Old, ill and tired, blown hither
And yon; I am like a gull
Lost between heaven and earth.

రాత్రి ప్రయాణంలో ఆలోచనలు
నదీ తీరాన చిరుగాలిరెల్లుగడ్డిని ఓలలాడిస్తోంది.
రాత్రి, ఒంటరిగా, నా పడవ
తెరచాపని చూస్తుంటే
దూరంగా పొలాల్లోకి
ఒక చుక్క పడిపోడం గమనించేను.
నిశ్చలంగా ఉన్న ఈ నది ముఖం మీదకి
చంద్రుదు మెల్లగా ఎగబాకుతున్నాడు.నేను కవిగా పేరుతెచ్చుకోలేకపోయాను
కనుక ఓ ముసలి రోగిష్టి ఉద్యోగిలా
నా ఉద్యోగాన్ని విరమించుకోవాలి.
ఎగురుతూ రెక్కలు కొట్టుకుంటూ
ముందుకీ వెనక్కీ గమ్యంలేకుండా
నా మనసు చక్కర్లు కొడుతోంది…
భూమికీ ఆకాశానికీ మధ్య
దారితప్పిన ఒంటరి నీటికాకిలా.
(అనువాదం : స్టేంటన్ హేగర్)
NIGHT THOUGHTS AS I TRAVEL
A gentle breeze sways the deep grass
along the riverbanks.
At night, alone, glancing at my boat’s
tall mast,
I spot a star plunging into a far-off field.
On the still face of the Yangtze, the
moon traces its slow ascent.
I’ve not made my mark as a poet, and
Should, like an old and ill official, retire
from my career.
Flapping and fluttering this way, that,
and back again,
My soul wheels in aimless circles,
a lost lone gull adrift
Between heaven and earth.
(Translation by: Stanton Hager)
---------------------------------------------------------
రచన - నౌడూరి మూర్తి, 
వాకిలి సాహిత్య పత్రిక సౌజన్యంతో

Thursday, August 16, 2018

శ్రీ శ్రీ దేశచరిత్రలకు పారడీ


శ్రీ శ్రీ దేశచరిత్రలకు పారడీ





సాహితీమిత్రులారా!


శ్రీ.శ్రీ. గారి
"ఏదేశచరిత్రచూచినా" అనే కవితకు పేరడీగా
భరద్వాజ్ గారు వ్రాసిన కవిత చూడండి-


ఏ సినిమా చరిత్ర చూసినా
ఏమున్నది గర్వకారణం?
సినీమాల చరిత్ర సమస్తం
నరపీడన పారాయణత్వం

సినిమాల చరిత్ర సమస్తం
స్టార్ హీరోల పాద సేవనం
సినిమాల చరిత్ర సమస్తం
చెంచాల వీరవిహారం

సూపర్స్టార్ పాత్ర ప్రధానం
తారాగణ అతివికారం
సినిమాల చరిత్ర సమస్తం
ప్రేక్షకులను కాల్చుకు తినడం

దర్శకుడే హీరొయిన్లచే
వ్యభిచారం చేయించాడా?
పరకాంతలు తెలుగు భామలై
సినీరంగమున ప్రసిద్ధికెక్కిరి

రాసక్రీడలు లేని చోటు టా
లీవుడ్ లో వెదకిన దొరకదు
హీరోయిన్ తడిసె వర్షమున
లేకుంటే హీరో స్వేదములో

కల్లోలిత సంసారాలు
దిగజారిన సంస్కారాలు
అపహాస్యపు హాహాకారం
సినిమాల్లో నీలుగుతున్నవి

అవివేకం అతిమూర్ఖత్వం
రీమేకులు కాపీ కథలూ
మాయలతో మారు పేర్లతో
సినిమాల్లో కనిపిస్తున్నవి

ఏయన్నార్ ఎంటీవోడు
శొభన్ సూపర్ స్టార్ కృష్ణ
చిరంజీవో ఎవడైతేనేం?
ఒకొక్కడూ శిరభక్షకుడు

నాగార్జున వెంకటేషులు
బాలయ్య పవన్ కల్యాణులు
మహేష్ బాబు ఉదయ్ కిరణ్ చేసిరి
మెదళ్ళతో రస పానీయం

అభిమానుల సందోహంలో
మీడియా ప్రకంపనలలో
ప్రకటనల పరంపరలో
సినిమాలను తీసిన మనుష్యులు

అంతా తమ ప్రయోజకత్వం
తామే ఇక సామ్రాట్టులమని
స్థాపించిన స్టూడియోలు
నిర్మించిన ఫిల్మ్ సిటీలూ

ప్రేక్షకుల చీత్కారంతో
పడిపోయెను పేకమేడలై
పరస్పరం సంగ్రహించిన
స్టోరీలతో సినిమా పుట్టెను

సహజమైన కథానికలు
మధురమైన సినీసంగీతం
అర్థమయ్యే మాటలు, పాటలు
ఇంకానా? ఇకపై ఉండవు

ఒక మహిళకు ఒకరే భర్త
ఒక పురుషునఒకరే పత్ని
ఉండే ఏ సినిమా అయినా
ఇంకానా? ఇకపై ఆడదు

మెగాస్టార్ ఘరానా మొగుడు
గోల్డ్ స్టార్ సమరసింహుడు
యువసామ్రాట్ మాస్ బాస్ బాస్ మాస్
సూపర్ హీరోలే అందరూ

పావలాకి రూపాయి నటన
హీరోయిన్ బికినీ వీక్షణ
సెంటిమెంటల్ చావబాదుడు
కలిపేస్తే సినిమా అయ్యెను

ఏ స్తాలిన్ ఎవడిని నరికెనో
లక్ష్మీ, మాస్ ఏ స్టేప్పేసెనో
నరసిమ్హుడి కంటిచూపులు
ఇంతేనా సినిమా అంటే?

ఏ షూటింగ్ ఎక్కడ జరిగెనో
ఏ సినిమా ఎన్నాళ్ళాడెనో
రికార్డులు గాసిప్ రచనలు
ఇదీ సినీ పత్రికల సారం

హాలివుడ్ వాడిపారేసిన
ఫార్మ్యులా ల జోలికి పోని
కథలేవో కావాలిప్పుడు
వినకుంటే ఇక వాళ్ళిష్టం

ముచ్చటైన సన్నివేశం
వెనకనున్న రచయిత ఎవ్వరు?
మణిరత్నం చీకటి షాట్లో
పనిచేసిన లైట్ బాయ్ ఎవ్వడు?

ఆకాశపు విన్యాసాల్లో
స్టంట్ మేన్ల సాహసమెట్టిది?
హీరోల స్టెప్పులు కాదోయ్
అవి నేర్పిన మేస్టర్ ఎవ్వడు?

ఏ పోరి ఎవడితో తిరిగెనో
ఏ గుంటడు ఎవతిని తార్చెనో
న్యూస్ చానెళ్ళ స్పై కేం స్టింగులు
సృష్టించెను గందరగోళం

పదికోట్లతో తీసిన చిత్రం
అది చూసిన ప్రేక్షకులెవ్వరు?
ఆ సినిమా ఏ కాలంలో
సాధించిన దే పరమార్ధం?

ఏ కథనం ఏ సంగీతం?
ఏ మధనం ఏ సాహిత్యం?
ఏ జన్మల పాపమీ చిత్రం?
ఏం చేస్తాం? ఏమీ చెయ్యలేం!!
----------------------------------------------------------
రచన - భరద్వాజ్, 
వాకిలి సాహిత్య పత్రిక సౌజన్యంతో

Wednesday, August 15, 2018

క్రాస్ వర్డ్ పజిళ్లు – నా ప్రస్థానం


క్రాస్ వర్డ్ పజిళ్లు – నా ప్రస్థానం




సాహితీమిత్రులారా!



“ఆలేస్తు కంది”

“ఏం కూర వండమంటారు?”

“టటమా రకూ”

“ఈరోజేం వారం?”

“శురవా ముక్ర” (లేదా బువాధరం)

“ఇప్పటిదాకా ఫోన్లో మాట్లాడింది ఎవరితో?”

“లక్ష్మీ జరాం”

“ఆయనెక్కడుంటున్నాడిప్పుడు?”

“రామం జడ్రి”

ఇట్లాంటి సంభాషణ నాకూ నా శ్రీమతికీ మధ్య అప్పుడప్పుడు జరుగుతుందంటే మీరు నమ్ముతారో లేదో కానీ, తారుమారు మాటల వ్యవహారం మొదట్నుంచీ నాకెంతగానో నచ్చే విషయం! పై సంభాషణలోని 1, 3, 5, 7, 9 వాక్యాలకు సరైన రూపాలు ఆకలేస్తుంది, టమాట కూర, శుక్రవారము (బుధ వారం), లక్ష్మిరాజం, రాజమండ్రి అని మీరిప్పటికే గుర్తు పట్టి వుంటారు.

1965 ప్రాంతంలో – అంటే నేను ఆరవ తరగతిలోనో, ఏడవ తరగతిలోనో ఉన్నప్పుడు – పుస్తక ప్రపంచం అనే పత్రిక వచ్చేది. అందులోని చిన్న క్రాస్ వర్డ్ పజిల్ ను ఎంతో ఇష్టంగా పూరించే వాడిని. అది జటిలంగా ఉండేది కాదు. వేరు తెగిన వేరుశనగ, తల తారుమారైతే వచ్చే తీగ – ఇట్లా ఉండేవి ఆధారాలు. ఆ విధంగా నాకు తెలియకుండానే పజిళ్ల మీద Love at first sight ఏర్పడింది.

చాలా కాలం తర్వాత – అంటే నేను ఎం.బి.బి.ఎస్. లో ఉన్నప్పుడు – ఇంగ్లిష్ క్రాస్ వర్డ్ పజిళ్ల మీద నాకు మమకారం మరింతగా మొగ్గ తొడగటం మొదలైంది. ఎట్లా అంటే, నా సహాధ్యాయులైన రఘు, రాజేందర్ రెడ్డి, జయంతి నాయుడు క్లాస్ రూములో హిందు పత్రికలోని క్రాస్ వర్డ్ ను నింపుతుండేవారు. రఘు ఇప్పుడు కార్డియాలజిస్ట్. రాజేందర్ రెడ్డి పీడియాట్రిషన్. జయంతి నాయుడు కూడా ఏదో స్పెషలిస్ట్ అనుకుంటా. రఘు తప్ప మిగిలిన ఇద్దరు ఇప్పుడు USA లో ఉంటున్నారని నా ఊహ. అయితే, వాళ్లద్వారా నేను మరీ అంతగా నేర్చుకున్నదేం లేదు. వాళ్లు గడులను నింపుతుంటే కేవలం గమనిచేవాడిని – అంతే. కాని, తర్వాతి కాలంలో రఘు, నేను పక్కపక్క గదుల్లో ఉంటున్నప్పుడు, వాడు నాకు ఇంగ్లిష్ క్రాస్ వర్డ్ లను గురించిన ప్రాథమిక అవగాహనను కలిగించాడు. తర్వాత చాలా సంవత్సరాల అనంతరం నేను కాకతీయ మెడికల్ కాలేజ్ లో పీడియాట్రిక్స్ పి.జి. కోర్సు చేస్తున్నప్పుడు డాక్టర్ విఠల్ జనరల్ మెడిసిన్ పి.జి. విద్యార్థి. ఇప్పుడు కార్డియాలజిస్ట్ అయ్యాడు. అతను కూడా హిందు క్రాస్ వర్డ్ లను నింపుతుండేవాడు. మేం హాస్టల్లో ఉండేవాళ్లం కనుక ఉదయం, మధ్యాహ్నం తిండి కోసం డైనింగ్ హాల్లోకి వచ్చినప్పుడు కలిసి ఆ పజిల్ ను నింపటం మొదలు పెట్టాము. డాక్టర్ శ్రీరామ్ అనే ఒక తమిళుడు అప్పుడే రేడియాలజీలో పి.జి. కోర్సు చేస్తూ మా హాస్టల్లోనే ఉండేవాడు. అతనికి ఆంగ్లభాష మీద మంచి పట్టు ఉన్నా కూడా హిందు పజిల్ ను అసలే నింపలేక పోయేవాడు. ఒకసారి నా దగ్గరికి వచ్చి “సార్, ఎట్లా నింపుతారు మీరు అవన్నీ? నాక్కొంచెం వివరించరా ప్లీజ్” అని అడిగాడు. నేను అతనికి అవగాహన కలిగే విధంగా సాధ్యమైనంత వరకు తెలియజెప్పాను. తర్వాత అతను పుంజుకున్న తీరు నాకు చాలా ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించింది. వారం రోజుల్లోనే ఎంతో నేర్చుకున్నాడు. ఉదయం కొంత మధ్యాహ్నం కొంత నింపి, సాయంత్రం టీ కోసం డైనింగ్ హాలుకు వచ్చినప్పుడు పజిల్ ను పూర్తి చేసేవాళ్లం. కొన్నిసార్లు నాకు రాని ఒకటి రెండు సమాధానాలను శ్రీరామ్ సాధించేవాడు. ఇక అప్పుడతని ఆనందానికి అవధులుండేవి కావు. నన్ను గట్టిగా కౌగిలించుకుని “కమాన్, లెటజ్ సెలెబ్రేట్ సర్” అంటూ బలవంతంగా రెస్టరాంట్ కు తీసుకుపోయి, బిస్కెట్లూ కేకులూ తినిపించి, టీ తాగించేవాడు. ఇప్పుడతను బెంగళూరులో స్థిరపడ్డాడని విన్నాను.

ఈ లోగా నేను ‘రచన’ మాసపత్రికలో రెండు దఫాలుగా పజిలింగ్ పజిల్ అనే శీర్షికన నిగూఢ ఆధారాలు గల పజిళ్లను దాదాపు నాలుగైదేళ్ల పాటు కూర్చాను. అయితే అవి మరీ అంత జటిలంగా ఉండేవి కావు. కాని, పాఠకాదరణను బాగానే చూరగొన్నాయి. క్రాస్ వర్డ్ పజిళ్లను గురించిన నా అభిప్రాయమేమంటే, మూసిన నా పిడికిలిలో ఏముందో చెప్పుకో అన్నట్టుగా ఆధారాలు జటిలంగా ఉండటం కాక, పజిల్ను పూరించింతర్వాత పాఠకులకు తృప్తి, త్రిల్ కలిగించే విధంగా ఉండాలి, అని. అక్షరక్రీడకు/పదక్రీడకు (word play కు) అవకాశం ఉన్నప్పుడే తృప్తి, త్రిల్ కలిగే ఆస్కారం ఎక్కువగా ఉంటుందని అనిపిస్తుంది నాకు. ఆధారంలోనే జవాబు దాగి వుండి, బాగా ఆలోచిస్తే అది మెదడుకు తట్టాలి. అట్లాంటి ఆధారాలను వర్ణించడానికి మన తెలుగు భాషలో అంతర్లాపి అనే ఒక పదమున్నదని నా అన్నయ్య (నాగరాజు రామస్వామి) చెప్తే తెలిసింది నాకు. ‘ద హిందు’ ఆంగ్లపత్రికలో వచ్చే క్రాస్ వర్డ్ పజిళ్లలో అటువంటి లక్షణాలు పుష్కలంగా ఉంటాయి. అయితే వాటిని ఛేదించాలంటే ఆంగ్లభాష బాగా రావటమే కాకుండా పదునైన ఊహాశక్తి, చురుకైన మేధ అవసరం. హిందు పత్రికలోని క్రాస్ వర్డ్ పజిళ్లను నేను కొన్ని దశాబ్దాలుగా దాదాపు ప్రతిరోజూ నింపుతూ వస్తున్నాను. అయినా ఇప్పుడు కూడా ఒక్కో పజిల్ను నింపటంకోసం గంటల తరబడి శ్రమించాల్సి వుంటుంది. సాధారణంగా 60 నుండి 99 శాతం వరకు కరెక్టుగా వస్తుంది. చాలా అరుదుగా – అంటే సరాసరిన నెలకొకసారి మాత్రమే – వంద శాతం కరెక్ట్ గా పూరించ గలుగుతాను. దీన్ని బట్టి ఆ పజిళ్లు ఎంత జటిలంగా ఉంటాయో మనం అర్థం చేసుకోవచ్చు. అయినా ప్రతిరోజూ పూరించడానికి ప్రయత్నించటం మానను.

సుడోకు లాగానే ఈ క్రాస్ వర్డ్ పజిళ్ల పట్ల ఆసక్తి కూడా వ్యసనంగా మారే అవకాశముంది. అయితే అది లాభాన్నే చేకూరుస్తుంది తప్ప హానిని కలిగించదు కదా. పజిల్ను పూరించేటప్పుడు పర్యాయ పదాలకోసం బాగా ఆలోచించాల్సి వస్తుంది, నిఘంటువుల్లో వెతకాల్సి వస్తుంది. తద్వారా కొత్తకొత్త పర్యాయ పదాలనెన్నింటినో నేర్చుకుంటాం. ఇక మరుసటి రోజు జవాబుల్ని చూసుకున్నప్పుడు కూడా కొత్త వాటిని నేర్చుకుంటాం. ఇదంతా మెదడుకు వ్యాయామం లాంటిది కనుక, దీనివల్ల జ్ఞాపకశక్తి తప్పక పెరుగుతుంది.

నిగూఢ ఆధారాలతో కూడుకున్న పజిల్ ప్రక్రియను నేను సాహిత్య ప్రక్రియతో సమానంగా భావిస్తాను.

***

ఈ నెలతో ‘వాకిలి నుడి’ శీర్షిక రెండు సంవత్సరాలు పూర్తి చేసుకుంది. ఇక ఈ శీర్షికను నేను నిర్వహించ బోవటం లేదు. వేరొకరి చేత నిర్వహింపజేయాలా వద్దా అనే విషయాన్ని ప్రధాన సంపాదకులు నిర్ణయిస్తారు. ద్వైపార్శ్వ సౌష్ఠవం కలిగిన గ్రిడ్లు, నవ్యత చమత్కారం వైవిధ్యం కలిగిన ఆధారాలు – వీటిని సంతృప్తికరంగా తయారు చేయడం చాలా శ్రమతో కూడుకున్న పని. అయినా, దీన్ని నడిపినంత కాలం నేను మాత్రం బాగా ఆనందించాను.

చాలా ఎక్కువ మంది పోటీలో పాల్గొనేలా పజిళ్లను రూపొందించక పోవడానికి కారణం ప్రమాణికతను నిలుపుకోవాలనే నా తపన మాత్రమే. మామూలు రకం పజిళ్లను చాలా పత్రికలు నిర్వహిస్తూనే ఉన్నాయి. వాటికి భిన్నంగా శీర్షికను ఉన్నత స్థాయిలో నడపాలని నాకొక బలమైన కోరిక ఉండింది. ఆధారాలు జటిలంగా ఉండాలా లేక సులభంగా ఉండాలా అన్నది ముఖ్యం కాదు. వాటిలో తెలుగు నుడికారం తాలూకు చమత్కారాన్ని మేళవిస్తున్నామా లేదా, వాటిని సరిగ్గా పూరించిన తర్వాత పాఠకుడు ఒక త్రిల్ ను పొందుతున్నాడా లేదా అన్నదే ముఖ్యమని నా అభిప్రాయం. ఇక ఆధారాలను రూపొందించడంలో నవ్యతను, వైవిధ్యాన్ని చూపాలన్నదే నాతపన.

నా ఈ ఆధారాలలోని కిటుకులను మొదట్లో చాలా మంది పట్టుకోలేక పోయినా, పజిల్ ప్రియులైన కొందరు పాఠకులు మెల్లమెల్లగా మెళకువలను నేర్చుకుని, సరిగ్గా పూరించే నైపుణ్యాన్ని సంపాదించుకున్నారు. అట్లా సంపాదించుకోలేని వారు ఈ పజిళ్లలో పస లేదని పెదవి విరిచారు. ఇప్పటిదాకా వచ్చిన, ఇప్పుడు వస్తున్న తెలుగు పజిళ్లలో ఉన్న నవ్యత కంటె, వైవిధ్యం కంటె నా పజిళ్లలో ఆ లక్షణాలు కొంచెమైనా ఎక్కువ పాళ్లలో ఉన్నాయని పాఠకులెవరైనా భావిస్తే, నేను నా లక్ష్యసాధనలో కృతకృత్యుడినయ్యానని అనుకుని ఆనందిస్తాను.
-----------------------------------------------------------
రచన - ఎలనాగ, 
వాకిలి సాహిత్య పత్రిక సౌజన్యంతో

72వ స్వాతంత్య్రదినోత్సవ శుభాకాంక్షలు



72వ స్వాతంత్య్రదినోత్సవ శుభాకాంక్షలు



ఎందరివీరుల త్యాగఫలం నేటి స్వేచ్ఛకు మూలధనం
వారందరినీ తలుచుకుంటూ జరుపుకుంటున్నాం
72వ స్వాతంత్య్రదినోత్సవం-
సాహితీమిత్రులకు
శ్రేయోభిలాషులకు
శుభాకాంక్షలు

Tuesday, August 14, 2018

‘ద హిందు’ క్రాస్ వర్డ్ పజిళ్లలోని చమత్కార వైవిధ్యం, విస్తృతి, వైచిత్రి


‘ద హిందు’ క్రాస్ వర్డ్ పజిళ్లలోని 
చమత్కార వైవిధ్యం, విస్తృతి, వైచిత్రి



సాహితీమిత్రులారా!

ఈ మధ్య అంతర్జాల పత్రికల్లో క్రాస్ వర్డ్ పజిళ్ల హవా బాగా వీస్తోంది. దీనికి ముఖ్య కారణం పజిల్ ప్రక్రియ పట్ల ఆ సంపాదకులకు గల అమితమైన ఆసక్తే కనుక, వారిని మనమెంతో అభినందించాలి. మామూలు పజిళ్లను ప్రచురించడానికి ఏ పత్రికలైనా ముందుకు వస్తాయి. అందులో ఆశ్చర్యమేమీ లేదు. అభినందించవలసిందీ లేదు. కాని, జటిలతను కలిగిన ప్రామాణిక పజిళ్లను వేసుకోవటానికి వ్యాపార పత్రికలు చాలా సందేహిస్తాయి.

నిగూఢ ఆధారాలు (cryptic clues) ఉండే ప్రామాణిక పజిళ్లతో మెదడుకు చాలా వ్యాయామం, తద్వారా మానసికానందం దొరుకుతాయి. భాషను మెరుగు పరచుకునే అవకాశం కూడా వాటి ద్వారా లభిస్తుంది. ప్రామాణిక ఆంగ్లపజిళ్ల లోని పద్ధతులను బాగా పరిశీలించి, ప్రయత్నం చేస్తే తెలుగులో కూడా నాణ్యమైన క్రాస్ వర్డ్స్ ను తయారు చెయ్యవచ్చు. ఆధారాలను కాపీ చెయ్యనక్కర్లేదు కాని, ఆధారాలను తయారు చేసే పద్ధతులను మనం తెలుగులో అవలంబించడం తప్పు కాదనుకుంటాను.

కేవలం జటిలత్వాన్ని నింపుకున్న పజిళ్లు మెదడుకు మేతను బాగానే ఇవ్వవచ్చు కాని, అవి వినోదాన్ని కలిగించవు. ఒక ఆధారాన్ని ఆకళింపు చేసుకుని సరైన సమాధానాన్ని రాబట్టింతర్వాత పాఠకునికి ఆనందం, సంతృప్తి కలగాలన్నది పజిల్ కూర్పరుల ప్రధాన ధ్యేయం కావాలి.

గ్రిడ్ (తెలుపు, నలుపు గడుల చట్రం) ను రూపొందించడం నుండే ప్రారంభమౌతుంది పజిల్ ను తయూరు చేసేవారి ప్రతిభ. ఏ పజిల్ గ్రిడ్ కైనా ద్వైపార్శ్వ సౌష్ఠవం (Bilateral symmerty) అతి ముఖ్యమైన prerequisite (ముందుగా అవసరమైన అంశం). ఎందుకంటే అది అందాన్ని చేకూరుస్తుంది. Bilateral symmetry లేకుండా గ్రిడ్ ను రూపొందించడం సులభం. కవిత్వంలోనైనా, కథలోనైనా లేక మరే సాహిత్య ప్రక్రియలోనైనా సౌందర్యం ప్రధానాంశంగా ఉండాలి. న్యూయార్క్ టైమ్స్, టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా, ‘ద హిందు’, ఇండియన్ ఎక్స్ ప్రెస్ మొదలైన క్రాస్ వర్డ్స్ లో కాని, పూర్వం శ్రీశ్రీ ఆరుద్రలు తయారు చేసిన క్రాస్ వర్డ్స్ లో కాని గ్రిడ్ సౌష్ఠవానికి చాలా ప్రాధాన్యం ఇవ్వబడటానికి కారణం అదే. గ్రిడ్ ను చూడగానే అది కక్కరిబిక్కరిగా ఉన్నట్టనిపిస్తే అందులో సౌందర్యాభాస లోపిస్తుందని ప్రత్యేకంగా చెప్పనవసరం లేదు.

ఆంగ్ల పజిళ్లలోని చమత్కారవిస్తృతిని, వైచిత్రిని లోతుగా పరిశీలించడం ఎందుకు అవసరమంటే, తెలుగులో కూడా ఎన్నెన్ని రకాలుగా కొత్తదనాన్ని ప్రవేశపెడుతూ ఆధారాలను తయారు చెయ్యవచ్చునో దానిద్వారా తెలుస్తుంది మనకు. అయితే ఆంగ్ల పజిళ్లలోని వైవిధ్యాన్ని, వైచిత్రిని సంపూర్ణంగా అవగాహనలోకి తెచ్చుకోవాలంటే ఇంగ్లిష్ భాష బాగా రావటమే కాకుండా, ఆధారాలలోని రహస్యాన్ని decipher (decode) చేయగలిగే మేధ, ఊహాశక్తి అవసరం. ఆంగ్ల పజిళ్లలోని వైచిత్రిని వివరించడం ద్వారా తెలుగు పజిల్ కూర్పరులలో ఈ విషయం గురించిన అవగాహనను మరింతగా పెంచడానికి చేస్తున్న ప్రయత్నంగా ఈ వ్యాసాన్ని భావించాలి. ఇంతకు ముందు ఇదే ‘వాకిలి’ పత్రిక ద్వారా ఇటువంటి ఒక చిన్న వ్యాసాన్ని అందించాను. కాని, అది సరిపోదనేది నిశ్చయం. కాబట్టి, ‘ద హిందు’ పజిళ్లలోని కొన్ని ఆధారాలను మీ ముందుంచి, వాటిని ఎలా decode చేయాలో ఒకదాని తర్వాత మరొకదాన్ని వివరిస్తాను.

1. Drop engineering degree one day (4)
దీనికి సమాధానం bead. ఎట్లా అంటే, engineering degree = B.E. ఇక one కు a, day కు d తీసుకుని BE కి కలపాలి. Bead = Drop. నీటి బిందువులను beads అని కూడా అంటారు ఆంగ్లంలో. ఉదాహరణకు చెమట బిందువులను beads of sweat అనటం మామూలే.

2. Bird in hurry to follow time by the hour (5)
Time కు t, hour కు h తీసుకోవాలి. Hurry = rush కనుక, మూడింటినీ కలిపితే వచ్చే thrush( ఒక పక్షి పేరు) దీనికి జవాబు.

3. Group has means to buy bone and couple of eggs (7)
Means = plan. Bone అన్నప్పుడు tibia లోని మొదటి అక్షరమైన t ని తీసుకోవాలి. టిబియా మన మోకాలిలో ఉండే ఒక ఎముక పేరు. Eggs = oo. Plan లో too ను (t+oo) చేర్చితే platoon వస్తుంది. సైన్యంలో ఉండే పదాతిదళం లోని ఒక విభాగాన్ని platoon అంటారు. అది ఒక రకమైన గ్రూపే కదా! కనుక అదే సమాధానం.

4. Article submitted by scholar has radical answers on law related to heat (7)
A, An, The – వీటిని ఆంగ్లభాషలో articles అంటాం కదా. సందర్భాన్ని బట్టి వీటిలోని ఒకదాన్ని తీసుకోవాలి. ఇక్కడ the ని తీసుకోవాల్సి వుంటుంది. Radical కు r తీసుకోవాలి. Scholar కు m తీసుకోవాలని ఒక నియమం (mనే ఎందుకు తీసుకోవాలో తెలియదు). తర్వాత answerకు a నూ, law కు L నూ తీసుకుని కలపటంతో వచ్చే thermal దీనికి సమాధానం. Thermal = related to heat.

5. General overturned advance against downwind (7)
General కు Lee ని తీసుకోవాలి. బహుశా పూర్వం ప్రపంచ యుద్ధంలో పని చేసిన ఒక ప్రసిద్ధ జనరల్ పేరు లీ కావటం అందుకు కారణం కావచ్చు. Advance = Draw. Overturned అంటున్నాం కనుక, draw ను తారుమారు చెయ్యాలి. అప్పుడు ward వస్తుంది. Lee + ward = Leeward = Downwind. Leeward జవాబు.

6. Infants suffer from blood loss, replenished with serum at the heart for disease (6)
Infants = Babies. Blood loss అన్నాం కనుక, blood లోని మొదటి అక్షరమైన b ని తీసెయ్యాలి. అప్పుడు abies మిగులుతుంది. B ని ఖాళీ చేయగా ఏర్పడిన స్థానాన్ని serumకు హృదయం (మధ్య అక్షరం) అయిన r తో భర్తీ చెయ్యాలి (replenish చెయ్యాలి). అప్పుడు Rabies వస్తుంది. Rabies ఒక వ్యాధి పేరు కాబట్టి అదే సమాధానం!

7. Black market amasses billion (5)
Market = Sale (Verb form లో). అది బిలియన్ ను పోగు/జమ చేసుకుంటుంది అంటున్నాం కనుక, billion లోని మొదటి అక్షరమైన b ని నడుమ చేర్చాలి. అప్పుడు వచ్చే sable ( black) సమాధానం.

8. Cab doesn’t start without maiden – that’s taken for granted (5)
Cab = Taxi. Doesn’t start అంటున్నాం కనుక t ని తీసేస్తే axi మిగులుతుంది. ఇక without maiden అంటే with out maiden అన్న మాట. Out లోని o ను, maiden లోని m ను axi కి కలుపగా వచ్చే axiom దీనికి సమాధానం. With out maiden అని పదాలను విడివిడిగా కాక, without maiden అని కలిపి ఇవ్వటం పాఠకులను తికమక పెట్టటం కోసమే! Axiom అంటే సూక్తి. సూక్తులలోని అర్థాన్ని ప్రశ్నించకుండానే మనం ఒప్పుకుంటాం కదా. Taking for granted కు ఉన్న అర్థాలలో ఇదొకటి.

9. Autographed and gestured everybody to leave (6)
Autographed కు సమానమైన signed దీనికి సమాధానం. అది ఎట్లా వచ్చిందంటే, gestured = signalled. Everybody = All. కాబట్టి, signalled లోంచి all వెళ్లిపోగా signed మిగిలింది!

10. Care-givers lose head getting President’s top prize amounts (6)
Care-givers = Nurses. వాళ్లు n ను (తలను) పోగొట్టుకుని, అదే స్థానంలో president లోని మొదటి అక్షరమైన p ని పొందారు. తత్ఫలితంగా ఏర్పడిన purses (prize amounts) ఇక్కడ జవాబు. పూర్వకాలంలో రాజులకు ఇవ్వబడిన భరణాలను purses అనేవారు.

11. Sing about each district magistrate being routine (9)
Sing = Trill. Each లోని మొదటి రెండక్షరాలైన ea, district లోని d, magistrate లోని m తీసుకుని Trill లో చేర్చితే వచ్చే treadmill దీనికి సమాధానం. నిజానికి ట్రెడ్ మిల్ అంటే శరీరంలోని కొవ్వును తగ్గించుకోవడం కోసం ఉపయోగించే ఒక సాధనం. దానికి ఉండే బెల్టు మీద నడుస్తాం. అయితే ఇక్కడ treadmill అంటే విసుగును తెప్పించే పని/ఉద్యోగం అనే మరో అర్థాన్ని ఉద్దేశించాడు setter (పజిల్ కూర్పరి).

12. Vandals remove top of fortifications and get hard (7)
Vandals అంటే విధ్వంసాన్ని సృష్టించేవాళ్లు. దీనికి సమానమైన Hunkers ఈ ఆధారానికి జవాబు. ఎలా అంటే, fortifications = bunkers. దీనిలోని అగ్రభాగాన్ని (topను – అంటే b అనే అక్షరాన్ని) తీసేసి, అదే స్థానంలో h ను (Hard లోని మొదటి అక్షరాన్ని) పెట్టాలి.

13. Police novice yearning to overspend (7)
Police = SP (Superintendent of police). Novice = Learner కాబట్టి మొదటి అక్షరమైన L ను తీసుకోవాలి. Yearning = urge. వీటన్నిటినీ కలిపితే వచ్చే splurge దీనికి జవాబు. Splurge అంటే బాగా ఖర్చు చేయటం. ఇక్కడ police అనే పదం ఆధారంలో క్రియగా లేదా విశేషణంగా, సమాధానంలోనేమో నామవాచకంగా ఇవ్వబడినట్టు గమనించాలి.

14. The last run one requires to get a score a week after the thirteenth (9)
ఇక్కడ score కు ఇరవై అనే మరో అర్థాన్ని తీసుకోవాలి. ఒక స్కోర్ (20) ను సాధించడానికి అవసరమైన చివరిది ఇరవయ్యో పరుగు కనుక, సమాధానం twentieth. ఇది పదమూడో తేదీ తర్వాత వారం (ఏడు) రోజులకు వస్తుంది!

15. Urge deviant NGOs to make drinks (7)
To egg on అంటే ప్రోత్సహించుట. కనుక, egg ను urge కు సమానార్థక పదంగా తీసుకోవచ్చు. Deviant NGOs = NOGS. రెండింటినీ కలుపగా వచ్చే Eggnogs కోడిగుడ్డు సొనతో తయారు చేయబడే ఒక రకమైన డ్రింక్స్. వీటిని ఎక్కువగా పాశ్చాత్యులు తాగుతారు.

16. Graduate takes public transport to Hong Kong wearing a scarf (8)
Graduate = B.A. Public transport = bus. Hong Kong = HK. Ba, bus, hk – ఇవన్నీ కలిసి స్కార్ఫ్ కు ముందున్న a ను ధరిస్తాయి. వీటన్నిటినీ కలిపితే వచ్చే Babushka ఒక రకమైన స్కార్ఫ్ కనుక అదే జవాబు.

17. Last month Indian Military Academy student got this point, perhaps (7)
Last month అంటే సంవత్సరంలోని చివరి నెల అయిన December. దానికి short form అయిన Dec ను తీసుకోవాలి. Indian Military Academy కి short form IMA. Student = Learner కనుక, ఇక్కడ L ను తీసుకోవాలి. Dec + ima + l = Decimal = Point. కాబట్టి జవాబు అదే.

18. Some Africans admit soldier to Bangalore University at first (5)
ఇటువంటి క్రాస్ వర్డ్ పజిళ్లలో ఎక్కడైనా సోల్జర్ అనే పదం వస్తే దానికి సమానార్థకంగా ant తీసుకోవాలి. Bangalore University at first (first letters) = BU. Bu మధ్య ant చేరగా ఏర్పడే Bantu ఆఫ్రికాలోని ఒక తెగ పేరు కనుక, అదే సమాధానం. సందర్భాన్ని బట్టి ఒక్కోసారి సోల్జర్ కు GI తీసుకోవాల్సి వస్తుంది. అదే విధంగా కొన్ని సార్లు worker కు ant ను తీసుకోవాలి. చీమలు ఆపకుండా పని చేస్తాయని అలా నిర్ణయించి వుంటారు.

19. Mounted soldiers from Virginia in California get royal salary at last (7)
To mount అంటే ఎక్కుట. Mounted soldiers అంటే గుర్రమెక్కిన సిపాయిలు. అంటే అశ్వదళమన్న మాట. దీనికి సమానమైన ఆంగ్ల పదం cavalry. అమెరికాలోని కాలిఫోర్నియా రాష్ట్రానికి CAL, వర్జీనియా రాష్ట్రానికి VA, short forms. Cal లో va చేరితే Caval వస్తుంది. తర్వాత Royal లోని మొదటి అక్షరమైన r నూ, salary లోని చివరి అక్షరమైన y నీ చేర్చాలి. అన్నింటినీ కలిపితే వచ్చే Cavalry దీనికి సమాధానం!

20. Cheerfulness shown by girl, one that is typically disheartened (6)
Girl = G. One = a. That is = i.e. Typically disheartened అంటే మొదటి, చివరి అక్షరాలను తప్ప మధ్యన ఉన్న అక్షరాలను (అవి హృదయానికి సమానమైనవి – ఇక్కడ ypicall) తీసేయడం. అట్లా చేస్తే ty మాత్రమే మిగులుతాయి. G + a + ie + ty = gaiety = cheerfulness. కనుక gaiety జవాబు.

21. Good, mostly willing to become educated (4-4)
Good = well. Willing = ready. Mostly (చాలా వరకు) అంటున్నాం కనుక y ని వదిలేసి read మాత్రమే తీసుకోవాలి. Well read = educated కనుక, అదే జవాబు.

22. Limitless fire at building, smoke is annoying (7)
Limits అంటే సరిహద్దులు, లేక పొలిమేరలు. ఇక్కడ fire లోని మొదటి, చివరి అక్షరాలు (f,e) అన్న మాట. అవి పోగా మిగిలేవి i,r. Building smoke అంటే smoke లోని అక్షరాలను (పునర్) నిర్మించాలి. అప్పుడు ksome వస్తుంది. ir + ksome = irksome = annoying. కాబట్టి ఇక్కడ irksome అన్నది జవాబు.

23. Missing sources of fine art via lethargy (7)
ఇక్కడ sources అంటే ప్రథమాక్షరాలు. Fine, art, via – ఈ మూడు పదాల మొదటి అక్షరాలైన f, a, v లను miss చేస్తే (తొలగిస్తే) మిగిలేది inertia = lethargy. కనుక జవాబు inertia.

24. Poets are leading drunks in pubs (5)
Pubs = Bars. Leading drunks అంటే drunks లోని మొదటి అక్షరమైన d. Bars లో d ని చేర్చగా వచ్చే bards జవాబు. Bard = poet.

25. Asian engineer protected by giant (7)
Asian కు సమనమైన Tibetan ఇక్కడ జవాబు. అది ఎట్లా వచ్చిందంటే, Giant = titan. Engineer = B.E. Titan లో be పెడితే Tibetan వస్తుంది. Protect అంటే చుట్టూ ఉండటమన్న మాట. Be చుట్టు (రెండు వైపులా) titan ఉన్నదని ఆధారంలో అన్యాపదేశంగా చెప్పబడింది.

26. Final villager falls into grave in famine (6)
ఇక్కడ death ను grave కు సమానార్థక పదంగా తీసుకోవాలి. Final villager అంటే villager లోని చివరి అక్షరమైన r అన్న మాట. Death లో r ను చేర్చగా వచ్చే dearth = famine. ఇక్కడ dearth సమాధానం.

27. Fan’s vow in the future (8)
ఈ వాక్యానికి అర్థం, ‘భవిష్యత్తులో నేను చేస్తాను’ అనే అభిమాని యొక్క ప్రతిజ్ఞ/వాగ్దానం – అని. ఈ ఆధారానికి సమాధానం idolater. ఆరాధకుణ్ని ఆంగ్లంలో idolater అంటాము. దీన్ని I do later అని విభజిస్తే అది భవిష్యత్తులో నేను చేస్తాను అనే అర్థాన్ని సూచిస్తుంది!

28. Enlist courtiers to regulate, dethroning other small chiefs (7)
Enlist కు సమానార్థక పదమైన recruit దీనికి జవాబు. Other small chiefs అంటే ఆ రెండు పదాల ప్రథమాక్షరాలు – s,c అన్న మాట. వాటిని courtiers లోంచి తొలగించి తారుమారు (regulate) చేస్తే recruit వస్తుంది!

29. Images of international fraud found at stations primarily (5)
International కు i, fraud కు con (మోసం) ను తీసుకోవాలి. Stations primarily అంటే మొదటి అక్షరమైన s అన్న మాట. వీటన్నిటినీ కలిపితే icons = images. కాబట్టి icons సమాధానం.

30. Getting used to one day at fair in Germany’s capital (9)
One కు a, day కు d, fair కు just (fair కు సమానార్థక పదం), Germany కి g తీసుకోవాలి. ఆధారంలోని in ను g కి ముందు ఉంచాలి. అన్నిటినీ కలిపితే వచ్చే adjusting (getting used to) ఈ ఆధారానికి సమాధానం. ఇక్కడ capital అంటే రాజధాని అని కాక, తల (మొదటి అక్షరం) అని అర్థం చేసుకోవాలి.

31. Definitely rude when European butts in (6)
Rude కు సమానార్థక పదం surly. European లోని మొదటి అక్షరమైన e ని surly లో చేర్చాలి. అప్పుడు వచ్చే surely (definitely) సమాధానం. To butt in అంటే లోపలికి రావడం.

32. Fight and run into a fit of shivering (5)
వణుకును కలిగించే చలిజ్వరాన్ని ఆంగ్లంలో ague అంటారు. దానిలో run కు మొదటి అక్షరమైన r ను చేర్చితే వచ్చే argue (fight) సమాధానం.

33. Scolding fool in South Africa summoning someone in Telugu repeatedly (9)
ఇదొక గమ్మత్తైన క్లూ. Fool కు సమానార్థక పదమైన ass ను తీసుకుని, దాన్ని SA లో (South Africa లోని ప్రధానాక్షరాలు) చేర్చాలి. Sassa వచ్చింది కదా. ఇక summoning someone in Telugu అంటే ‘రా’ ( summoning – పిలవడం) కు సమానమైన ra అనే అక్షరాలు. వాటిని ఉంచాలి. Repeatedly అంటున్నాడు కాబట్టి మరొక ra చేర్చాలి. అంతా కలిపితే వచ్చే sassarara (scolding) దీనికి సమాధానం.

34. Hunter man leaves Kashmiri dazed (7)
Hunter కు సమానమైన shikari సమాధానం. Man లోని మొదటి అక్షరమైన m ను Kashmiri లోంచి తీసేసి తారుమారు చేస్తే shikari వస్తుంది. ఇక్కడ dazed తికమక/తడబాటు/కకావికలును సూచిస్తుంది.

35. Horrid North Arcot pigpen (5)
ఇటువంటి ఆంగ్ల పజిళ్లలో pen లేక pigpen వచ్చినప్పుడు, sty (పందుల దొడ్డి) ని తీసుకోవాలి. అది pen కు ఉన్న మరో అర్థం. North Arcot లోని ప్రధానాక్షరాలైన Na పక్కన sty పెడితే వచ్చే nasty (horrid) సమాధానం.

36. Enclosure with silver found in church (4)
Silver కు సింబల్ Ag. Church కు CE (Church of England) తీసుకోవాలని నియమం. దానిలో ag ని చేర్చగా వచ్చే cage (enclosure) జవాబు.

37. What goes ahead of the act in favour of Oriental pal tired at end of day (8)
In favour of = for. Oriental = eastern కనుక మొదటి అక్షరమైన e ని తీసుకోవాలి. Pal tired at అన్నప్పుడు అక్షరాలను తారుమారు చేయగా వచ్చే pla, end of the day అన్నప్పుడు day లోని చివరి అక్షరమాన y ని తీసుకోవాలి. అన్నిటినీ కలిపితే వచ్చే foreplay (what goes ahead of the act) సమాధానం.

38. Great! That woman’s beginning to overtake spiderman, for example
(9)
Great = Super. That woman’s = her. Beginning to overtake = overtake లోని మొదటి అక్షరమైన o. అన్నిటినీ కలిపితే వచ్చే superhero సమాధానం. spiderman సూపర్ హీరోకు కు ఒక ఉదాహరణ కదా.

39. New Indian transforms as Desh ki Beti (7)
New కు n తీసుకుని, తర్వాత Indian లోని అక్షరాలను తారుమారు చేయగా వచ్చే andini ను కలుపగా ఏర్పడే nandini దీనికి సమాధానం.

40. Indian dish for one in Indian chariot (5)
Indian chariot కు ఇక్కడ rata తీసుకున్నాడు setter. One ను సూచించే i ని rata లో చేర్చగా వచ్చే raita (Indian dish) దీనికి సమాధానం. హిందు పత్రికలోని పజిళ్లను తమిళులు కూరుస్తారు. తమిళంలో మహాప్రాణాక్షరాలు లేవు. భక్తిని బక్తి అనీ, ప్రభాతాన్ని ప్రబాతం అనీ, రథంను రతం అనీ ఉచ్చరిస్తారు కనుక, ratha అనకుండా rata అన్నాడు. రైతాను కూడా తమిళేతరులైతే raitha అని రాసే అవకాశాలు ఎక్కువ.

41. Swell time no good to return to initial position (9)
Swell = Boom. Time = era (శకం). No Good లోని మొదటి అక్షరాలను (ng లను) పక్కన చేర్చాలి. అన్నిటినీ కలుపగా వచ్చే boomerang (to return to initial position) జవాబు. ఇక్కడ బూమెరాంగ్ క్రియాపదంగా ఇవ్వబడింది. నామవాచకమైన బూమెరాంగ్ కూడా ఉంటుంది.

42. Spiritual leader is cautious entering support group for drunks (7)
దీనికి జవాబు acharya. ఎలా అంటే, cautious కు సమానార్థక పదం chary. AA = Alcoholics Anonymous. అది మద్యానికి బానిసలైన వాళ్లకు సహాయ సహకారాలనందించే ఒక గ్రూపు. AA లో chary ని చేర్చగా వచ్చే acharya (spiritual leader) సమాధానం.

43. Old and every so often unsteady (4)
Unsteady లోని 1, 3, 5, 7 వ అక్షరాలను కలుపగా వచ్చే used (old) దీనికి సమాధానం.

44. Grandchild lacking blood group system developed protection (8)
బ్లడ్ గ్రూపులు రెండు రకాలుగా ఉంటాయి. ఒకటి ABO system, మరొకటి Rh system (ఈ పదాన్ని Rhesus అనే కోతి పేరులోంచి తీసుకున్నారు). రెండవదానిలో Rh plus, Rh minus అని మళ్లీ రెండు రకాలు. అందుకే మన బ్లడ్ గ్రూపును A +ve, అనో B -ve అనో చెప్తాం. Grandchild లోంచి rh ను తొలగించి కలగాపులగం చేస్తే వచ్చే cladding సమాధానం. Cladding అంటే కవచం, లేక పూత.

45. Restored short rebus – it included 3rd of July (7)
దీనికి సమాధానం rebuilt. ఎలా అంటే, short rebus = rebu (పొట్టిది అంటున్నాం కనుక, ఒక అక్షరాన్ని తగ్గించాలి.) తర్వాత July లోని మూడవ అక్షరమైన L ను it లో కలిపి మిశ్రమం చెయ్యాలి. తత్ఫలితంగా rebuilt (restored) ఏర్పడుతుంది.

46. Victor joins party to meet model with American historian (9)
దీనికి జవాబు Herodotus. Victor = Hero. Party = do. Model కు t ని తీసుకోవాలి (దీన్ని model T Ford నుండి తీసుకున్నారు). ఇక American కు US ను తీసుకుని, అన్ని అక్షరాలను వరుసగా రాయాలి. Herodotus ఒక చరిత్రకారుని పేరు.

47. Automobile company fired head of vehicles for tin – It may blow out (5)
దీనికి సమాధానం volcano. ఎలా అంటే, automobile company = Volvo. Fire అంటే (ఉద్యోగంలోంచి) తొలగించడం. Vehicles కి head అయిన v ని Volvo లోంచి తొలగించి, దాని స్థానంలో tin కు సమానమైన can ను చేర్చాలి.

48. Before team takes books to chairman (9)
Before = Pre. Team = side (ఆటల్లో ఒక వైపున ఆడే టీమును సైడ్ అంటాం కదా). Books = NT. ఎందుకంటే బైబిల్ గ్రంథం పాత వర్షన్ ను OT (Old Testament) అనీ, కొత్త వర్షన్ ను NT (New Testament) అనీ అంటారు. Pre + side + nt = president = chairman. కనుక president సమాధానం.

49. Teachers taking back prize (6)
ఇక్కడ టీచర్స్ అంటే NUT (National Union of Teachers) తీసుకోవాలి. ఇక prize కు gem తీసుకుని రివర్స్ చెయ్యాలి. రెండింటినీ కలిపితే వచ్చే nutmeg (ఒక రకమైన సుగంధ ద్రవ్యం) జవాబు.

50. Bowler mostly bends this (5)
ఇక్కడ elbow ఎందుకు జవాబంటే, bowler చాలా వరకు మోచేయిని వంచుతాడు కనుక. ఇక మరో రకంగా చూస్తే bowler అనే పదంలోని చాలా వరకు (ఐదక్షరాలను) వంచితే కూడా elbow వస్తుంది. ఇదే ఈ ఆధారంలోని చమత్కారం.

51. Confusion as one of the lights gets no power (6)
Confusion కు సమానార్థక పదమైన bedlam ఇక్కడ జవాబు. Light = bed lamp. అందులోంచి p (power) మాయమైతే bedlam వస్తుంది.

52. Force to do nothing, 50% fall for handyman (8)
Force కు F తీసుకోవాలి. To do = act. Nothing = o. తర్వాత 50% fall కు tum ఎందుకు తీసుకోవాలంటే, tumble లో ble (చివరి యాభై శాతం) పడిపోతే tum మిగుల్తుంది కనుక. ఇప్పుడు అన్నిటినీ కలుపగా వచ్చే factotum (handyman) సమాధానం.

53. Summer resident in the African savannah, perhaps (5)
ఇది మరొక చమత్కార భరితమైన క్లూ. ఇక్కడ summer అంటే వేసవి కాదు. దానికి పాము అనే అర్థాన్ని ఊహించుకోవాలి. ఎందుకంటే sum = add. Summer = adder. ఆంగ్లంలో adder పదానికి పాము అనే అర్థం ఉంది. సవానాలు ఆఫ్రికా ఖండంలోని ఒక రకమైన అడవులు.

54. Play for fifty and one hundred (6)
రోమన్ సంఖ్యల ప్రకారం fifty = L, one = I, one hundred = C. ఇక play for అంటున్నాడు కనుక, for తో అక్షరక్రీడ సలుపగా వచ్చే fro ను తీసుకోవాలి. Fro + l = i = c = frolic. Frolic కు కేళి అనే అర్థం ఉంది.

55. Refuse to stay in Sicily after vacation – there’s hardly anything (6)
మనం దేన్నైనా నిరాకరించేటప్పుడు ‘నా వల్ల కాదు’ అనే వాక్యాన్ని వాడుతాం కదా. దాన్ని ఆంగ్లంలో I can’t అంటాం. కనుక ఇక్కడ refuse = can’t. ఇక Sicily after vacation అంటే Sicily లోని మధ్య అక్షరాలను (icilను) vacate చేయగా వచ్చే sy అన్న మాట. Sy లో cant ను చేర్చగా వచ్చే scanty జవాబు. Scanty కి స్వల్పము, లేశము, కొంచెము అని అర్థాలున్నాయి. దీన్నే ఆంగ్లంలో There is hardly anything అన్నాడు setter.

56. For sixty seconds hospital department became famous (9)
Pro = for కనుక for కు pro తీసుకోవాలి. Sixty seconds = one minute కనుక దానికి పొట్టి రూపమైన min తీసుకోవాలి. Hospital department అన్నప్పుడు OP గాని, ENT గాని తీసుకోవాలి. Pro + min + ent = prominent (famous) జవాబు.

57. Late, therefore article returned by setter (8)
Therefore = So. Article returned అన్నప్పుడు article కు సమానమైవ item ను తారుమారు చేయగా వచ్చే meti తీసుకోవాలి. తర్వాత setter అంటే పజిల్ కూర్పరి (one who sets puzzles). ఈ పదానికి me తీసుకోవాలని చెప్పబడింది. అవే అక్షరాలను ఎందుకు తీసుకోవాలో తెలియదు. So + meti + me = Sometime కనుక అదే జవాబు.

58…. draws into sailors’ circles (7)
Drawing in అంటే పీల్చుకోవడం లాంటిది కనుక, draws in కు సమానార్థక పదమైన absorbs ఈ ఆధారానికి జవాబు. ఎట్లా అంటే, ఇటువంటి పజిళ్లలో sailor వచ్చినప్పుడు దానికి సూచకమైన AB తీసుకోవాలి. పురాతన కాలంలో ఓడలకు మోటార్లు ఉండేవి కావు. బలిష్ఠులైనవారే (దృఢమైన శరీరమున్నవారే) చాలా మంది కలిసి పెద్దపెద్ద తెడ్లతో ఓడను నడిపేవారు. వాళ్లను Able Bodied men అనేవారు కనుక, దానికి పొట్టి రూపమైన AB ని వాడటం ఆనవాయితీ అయిపోయింది. ఇక్కడ ఆ పదం బహువచనంలో వాడబడింది కాబట్టి Abs తీసుకోవాలి. ఇక circles కు సమానమైన orbs ను (ఇది orbits కు పొట్టి రూపం) abs కు కలపాలి. ఫలితంగా వచ్చే absorbs జవాబు.

59. A crowd without energy, a shape-shifting entity (6)
A crowd = a mob. Without energy అంటే with out energy. Energy లోని బయటి (చివరి) అక్షరమైన e అన్న మాట. దీన్ని mob లో దూర్చితే moeb వస్తుంది. తర్వాత, ఆధారంలోని a ను చివర్న రాయాలి. A + moeb + a = Amoeba. అమీబా తన శరీరాకారాన్ని నిరంతరం మార్చుకునే ఏకకణ జీవి. అదే జవాబు.

60. Father’s state: about to turn bankrupt (6)
Father = Pa. State = UP (ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం). About = Re (regarding కు పొట్టి రూపం). దాన్ని తారుమారు చేస్తే er వస్తుంది. అన్నిటినీ కలిపితే వచ్చే pauper = bankrupt. కనుక, pauper జవాబు.

61. Gradually convert gold hoarded by politician at home (5)
Politician = MP. Gold కు సాధారణంగా Au (Aureum కు పొట్టి రూపం) తీసుకుంటాం. కాని, ఇక్కడ or తీసుకోవాల్సి ఉంటుంది. దాన్ని mp లో చేర్చినప్పుడు morp వస్తుంది. At home అన్నాడు కనుక home లోని మొదటి అక్షరమైన h ను కలపాలి. తత్ఫలితంగా ఏర్పడే morph = gradually convert. కనుక అదే జవాబు. నిజానికి ఇటువంటి పజిళ్లలో at home కు in ను తీసుకోవాల్సిన సందర్భాలే ఎక్కువగా ఉంటాయి. ఆఫీసర్లు తమ రూములో ఉన్నప్పుడు IN, బయట ఉన్నప్పుడు OUT అనే బోర్డులను పెడతారు.

62. Monster runs away from mate (5)
Mate = Friend. Runs లోని మొదటి అక్షరమైన r ను friend లోంచి తొలగిస్తే fiend వస్తుంది. దీనికి భూతం/దయ్యం అనే అర్థం ఉంది. అది monster కు దాదాపు సమానమైన పదం కనుక, fiend జవాబు.

63. Influential people with firm flipping hat (6)
Firm = company. దానికి పొట్టి రూపం Co. Firm flipping (returning) అన్నాడు కనుక Co, oc గా మారుతుంది. Hat = topi టోపి. Oc + topi = octopi. ఇది octopus కు బహువచనం. పలుకుబడి కలిగిన బడా బాబులను sharks, octopi అంటారు కనుక, జవాబు octopi. నిజానికి ప్రామాణిక ఆంగ్లభాష ప్రకారం octopus కు బహువచనం octopuses. కాని, ఇటువంటి పజిళ్లలో చాలా సార్లు కొంచెం దూరంగా ఉండే అర్థాన్నిచ్చే పదాలను జవాబుగా ఇస్తారు. అది ఉద్దేశపూర్వకమైన చర్య.

64. Fault, pass, featuring regularly in European mountains (4)
ఇక్కడ featuring regularly అంటే మధ్యమధ్య/సమాన దూరంలో అని అర్థం. Fault pass లోని 2, 4, 6, 8 వ అక్షరాలను కలిపితే వచ్చే Alps దీనికి జవాబు. ఈ పర్వతాలు యూరపులో ఉన్నాయి.

65. Regulars save good rum (7)
Rum అంటే విచిత్రమైన. Surreal దీనికి దగ్గరగా వస్తుంది కనుక, అదే సమాధానం. Save అంటే వినా/రహితంగా అని మరొక అర్థం కనుక, good లోని మొదటి అక్షరమైన g ని regulars లోంచి మైనస్ చేసి కలగాపులగం చేస్తే surreal వస్తుంది. చూశారా, ఈ ఆధారం తెలుగు పజిళ్లలోని ఆధారాలకు రెండు విధాలుగా భిన్నంగా ఉంది. ఒకటి, good అంటే g తీసుకోవాలి. తల, ప్రారంభం, మొదలు గట్రా ఏ సూచనా ఉండదు. ఇక రెండవది, తారుమారు చేయాలని ఎక్కడా చెప్పలేదిందులో. Rum దాన్ని అన్యాపదేశంగా సూచిస్తున్నదని భావించాలి.

66. No. 1 to score (8)
Score = 20 అని చెప్పుకున్నాం కదా. ఇక్కడ setter (పజిల్ కూర్పరి) No తర్వాత చుక్క పెట్టి పాఠకులను మరింతగా తికమక పెట్టదల్చుకున్నాడు. No. 1 to score అంటే ఇరవైకన్న ఒకటి తక్కువ అని అర్థం. అందుకే జవాబు nineteen.

67. Proved, our doctors too arrogant (9)
మామూలుగా చూస్తే, మన డాక్టర్లు దురుసైనవాళ్లని నిరూపితమైంది అనే అర్థం వస్తుంది ఈ వాక్యంలో! (చాలా వరకు ఆధారాలు ఇట్లానే ఉంటాయి). కాని, ఈ అర్థాన్ని పట్టుకుని క్లూను ఛేదించాలని ప్రయత్నిస్తే విజయాన్ని సాధించలేం. ఈ నియమం పజిళ్లలో చాలా తరచుగా వర్తిస్తుంది. ఇక్కడ proved our అన్నది anagram. అందులోని అక్షరాలను మిశ్రమంచేస్తే వచ్చే over proud దీనికి సమాధానం. ఇక్కడ ‘doctor’ క్రియాపదం అని గ్రహించాలి. Doctoring అంటే ఫోర్జరీ చేయడం (tampering) లాంటిది. The attendance register was doctored/The documents were doctored అంటే హాజరు పట్టిక/పత్రాల లోని అంశాలు మార్చబడినాయని అర్థం. ఇక్కడ proved our లోని అక్షరాలు doctor(ing) చేయబడినాయన్న మాట.

68. Coin, one found in an Italian town (5)
Coin కు సమానార్థకమైన paisa దీనికి జవాబు. Pisa ఇటలీ దేశంలోని ఒక నగరం పేరు. One కు సమానమైన a ను Pisa లో చేర్చితే paisa వస్తుంది.

69. Accessories king gave away to Pole as salary (8)
Salary = earnings కనుక అదే సమాధానం. Earrings ఒక రకమైన accessories. King కు r తీసుకోవాలి – royal, regal పదాలలోని మొదటి అక్షరం కనుక. ఇక Pole అంటే North, South ధ్రువాలలోని North కు సమానమైన N. King (r) తన స్థానాన్ని n కు ఇచ్చాడు కనుక, earnings ఏర్పడింది.

70. Forgetfulness of men wandering in the largest continent (7)
Largest continent = Asia. Men wandering అంటున్నాడు కనుక, men ను కలగాపులగం చేసి Asia లో చేర్చాలి. అప్పుడు amnesia వస్తుంది. అది మతిమరుపు లక్షణంగా గల వ్యాధి పేరు.

71. Member/worker has a resting place (8)
Member కు arm కాని, leg కాని తీసుకోవాలి. Worker కు నమానార్థక పదం char. A = I (1 అనే సంఖ్యలా ఉంటుంది కనుక). Char లో i ని చేర్చి, వచ్చినదాన్ని arm పక్కన పెడితే armchair వస్తుంది. అది ఒక resting place. అదే సమాధానం.

72. Setting nail head in bed, later removing nail head (7)
ఇది మరొక మంచి, చమత్కార భరితమైన క్లూ. Nail head = n. Bed = cot. Cot లో n చేరితే cont ఏర్పడుతుంది. Later = next. అందులోంచి nail లో head అయిన n ను తీసేస్తే ext మిగులుతుంది. దాన్ని cont కు కలిపితే వచ్చే context (setting) సమాధానం.

73. Mysteries about ship bordering Crete vandalised (7)
Ship కు SS (Steam Ship కు పొట్టి రూపం) తీసుకోవాలి. Vandalised అంటే ధ్వంసమైన/చెల్లాచెదరైన కనుక, Crete (గ్రీస్ దేశంలోని అతి పెద్ద ద్వీపం పేరు) ను కలగాపులగం చేసి SS లో పెట్టాలి. అప్పుడు వచ్చే secrets (mysteries) జవాబు.

74. Choose opponent, impeach victor against some charge (10)
Choose = elect. Opponent = rival. Victor కు ప్రారంభ అక్షరమైన v ని rival లోంచి తీసి అదే స్థానంలో c ని (charge లోని మొదటి అక్షరం) పెట్టాలి. అప్పుడు rical వస్తుంది. దాన్ని elect పక్కన పెడితే వచ్చే electrical సమాధానం. Electrical = a kind of chagre కదా.

75. A model admitting semi-human beings in flat (9)
Model కు t తీసుకోవాలని చెప్పుకున్నాం కదా. A model = A t. ఈ రెండక్షరాలు part men (semi-human beings) ను లోపల చేర్చుకుంటే ఏర్పడే apartment (flat) దీనికి జవాబు.

76. Right Reverend is away from monkey with anger – in more than a few words (8)
Monkey = Langur. Anger = rage. ఈ రెండింటిని కలిపితే langurrage వస్తుంది. Right Reverend = rr (మొదటి అక్షరాలు). Langurrage లోంచి rr ను తీసేస్తే వచ్చే language సమాధానం. భాషలో ఎన్నో పదాలుంటాయన్నది ఇక్కడి ధ్వని.

77. Crazy men by a day, I see, get a memory device (8)
Crazy ‘men’ = Mne. A day = mon (Mon Day). I = i. See అంటే ఉచ్చారణ అదే విధంగా ఉన్న అక్షరం c. అన్నిటినీ కలిపితే వచ్చే mnemonic దీనికి జవాబు. Mnemonic (నిమొనిక్) అంటే సులభంగా జ్ఞాపకం పెట్టుకోవటం కోసం తయారు చేసుకున్న కొన్ని అక్షరాల లేక పదాల సముదాయం. మనిషి మణికట్టులో ఎనిమిది చిన్నచిన్న ఎముకలుంటాయి వాటి పేర్లు S, L, T, P, T, T, C, H అనే అక్షరాలతో మొదలవుతాయి. వాటిని అదే క్రమంలో గుర్తు పెట్టుకోవటం కోసం వైద్య విద్యార్థులు తయారు చేసుకున్న నిమొనిక్ She Looks Too Pretty, Try To Catch Her!

78. Unplanned money comes with mantra (6)
Money = Rand (currency of South Africa). Mantra = Om (ఓం – దీన్ని ఆంగ్లభాషలో కలుపుకున్నారు). Rand + om = random = unplanned.

79. The woman, educated, leaves alien protected (9)
The woman = she. Educated = lettered. Alien = et (Extra Terrestrial). Lettered మైనస్ et = ltered. She + ltered = sheltered = protected. అదే జవాబు.

80. Undermine one politician with look (6)
One = I. Politician = MP. Look కు సమానార్థక పదం air (verb form). అన్నీ కలిపితే వచ్చే impair (undermine) జవాబు.

81. Blind Henry left jailhouse in a riot (8)
Henry లోని మొదటి అక్షరమైన h ను jailhouse లోంచి తొలగించి మిశ్రమం చేయగా వచ్చే jalousie దీనికి సమాధానం. In a riot అంటే అల్లకల్లోలంగా అని చెప్పుకోవచ్చు. Blind అంటే కిటికీకి కట్టే తెర వంటిది. ఉదాహరణకు venetian blind. ఇట్లా ఆంగ్ల పదాలకు సామాన్య అర్థం కాక, అరుదైన అర్థం గల పదాలు ఇవ్వబడతాయి ఇటువంటి పజిళ్లలో.

82. Using some utterly repugnant policy, leaders get to overthrow (5)
ఇక్కడ లీడర్స్ అంటే ప్రారంభాక్షరాలు Using, Some, Utterly, Repugnant, Policy – ఈ పదాల మొదటి అక్షరాలను కలిపితే వచ్చే usurp = overthrow (ఆక్రమించుట, దురాక్రమించుట). అదే సమాధానం.

83. Quietly run out and bring every other quid to hide from view (6)
Quietly కి sh తీసుకోవాలి. నిశ్శబ్దంగా ఉండు అనటాన్ని ష్ అనే అక్షరంతో సూచిస్తాం కదా. Run out కు ro, every other quid కు ud (ఒక అక్షరం విడిచి ఒకటి) తీసుకోవాలి. అన్నిటినీ కలుపగా వచ్చే shroud (to hide from view) సమాధానం.

84. I substituted for ace in group? Not true (7)
Group = faction. Ace = a. Faction లోని a స్థానంలో i ని పెడితే ఏర్పడే fiction
జవాబు. ఫిక్షన్ అంటే కల్పితం కదా.

85. Dismiss aloof model to make way for victor (6)
ఇది కూడా పై క్లూ లాంటిదే. Aloof = remote. Model = t. Victor = v. Remote లోని t ని తొలగించి, అదే స్థానంలో v పెడితే వచ్చే remove (dismiss) సమాధానం.

86. Wine service managers in 2000, met a priest with hesitation to enter an appeal (10)
ఇది కూడా చాలా మంచి క్లూ. రోమన్ సంఖ్యల ప్రకారం ఒక వేయిని M తో సూచిస్తారు. ఇక్కడ 2000 అంటున్నాడు కాబట్టి MM రాయాలి. యూదుల దేవాలయాలలోని (synagogues లోని) పూజారిని eli అంటారు. ఇక hesitation కు er తీసుకోవాలి. వీటన్నిటినీ కలిపితే mmelier వచ్చింది కదా. SOS (Save Our Souls) అనేది ఒక రకమైన appeal. ఓడలు ఆపదలో చిక్కుకున్నప్పుడు సహాయాన్ని అర్థిస్తూ ఇతర ఓడలకు గాని, ఓడరేవు అధికారులకు గాని పంపే పిలుపును SOS అంటారు. ఆ మాటకొస్తే ఎవరు సహాయాన్ని కోరుతూ పంపినా ఆ పిలుపు SOS అవుతుంది. ఇప్పుడు SOS లో mmelier ను చేర్చగా వచ్చే sommeliers (wine service managers) సమాధానం.

87. Not happy hour oddly for a holy man (5)
Not happy = sad. Hour oddly అంటే బేసి (odd) స్థానాలలో ఉన్న h,u అనే అక్షరాలు. Sad + hu = sadhu = holy man. కనుక సమాధానం sadhu. Good man/holy man కు st (saint) తీసుకోవాల్సిన సందర్భాలే ఎక్కువగా ఉంటాయి ఈ పజిళ్లలో.

88. Hundreds are sick, it’s a complaint (11)
Ton = hundred కనుక, hundreds = tons. Sick = ill. It’s = it is. అన్నిటినీ కలిపితే వచ్చే tonsillitis దీనికి జవాబు. ఇటువంటి పజిళ్లలో complaint ను వ్యాధికి సమానార్థక పదంగా వాడుతారు.

89. Before Aishwarya got married, it was on the menu (8)
Before = past. Aishwarya కు ఆమె ఇంటిపేరైన Rai ను తీసుకోవాలి. Married = m. Rai got married అంటే rai, m ను పొందింది. అంటే rai లో m చేరిందన్న మాట. ఫలితంగా ఏర్పడేది rami. Past + rami = Pastrami. దీనికి అర్థం కాల్చిన (smoked) ఎద్దు మాంసం. అదే జవాబు.

90. Place to accommodate the President – one with loose morals (8)
Place = set. The president = Trump (ప్రస్తుత అమెరికా అధ్యక్షుడు). Set లో trump ను చేర్చగా వచ్చే strumpet (వేశ్య) దీనికి సమాధానం.

91. After college, two choices which allow free passage (8)
College = c. Choice కు or తీసుకోవాలి. ఎందుకంటే choice = this OR that. రెండు అంటున్నాడు కనుక oror తీసుకోవాలి. అవి free కి సమానమైన rid ను తమలోపలికి అనుమతిస్తున్నాయి. కనుక oror మధ్య rid చేరి orridor ఏర్పడుతుంది. దీన్ని c కి కలిపితే వచ్చే corridor (passage) సమాధానం.

92. Doctor inspected endlessly – it’s infected (6)
ఇక్కడ doctor ను క్రియాపదంగా వాడాడు setter. Inspected అనే పదంలోని చివరను (dని) తొలగించి, మిగిలిన అక్షరాలను మిశ్రమం చేయాలని చెప్తున్నాడనుకోవద్దు. Inspected లోంచి end ను తీసేసి కలగాపులగం చేయమంటున్నాడు. అట్లా చేస్తే వచ్చే septic (infect అయినదని అర్థం) ఈ ఆధారానికి సమాధానం.

93. Two styles – lacking the French humility (7)
ఇక్కడ Two styles అంటే, ఒకటి mode (ఇది స్టైల్ కు సమానమైన పదం), మరొకటి style. వీటిని కలిపితే modestyle వస్తుంది. ఫ్రెంచ్ భాషలో The ని le అంటారు కనుక, modestyle లోంచి le ని తొలగించాలి. అప్పుడు వచ్చే modesty (humility) జవాబు.

94. Equip old fellow for the final conflict (10)
Equip కు arm తీసుకోవాలి. ఇది క్రియాపదం (to arm అంటే సమకూర్చుట). తర్వాత old = aged. Fellow కు ఇక్కడ don ను తీసుకోవాలి. Armageddon (అంతిమ సమరం) దీనికి జవాబు. Arm + aged + don = Armageddon.

95. A poor nation, no choice for a renegade (8)
Nation = state. కనుక a poor state వస్తుంది. Choice కు or తీసుకోవాలని చెప్పుకున్నాం కదా. కాబట్టి a poor state లోంచి or ను మైనస్ చేయగా వచ్చే apostate (renegade) దీనికి జవాబు. Renegade/apostate అంటే మాట తప్పి వెనుకకు పోయినవాడు అని అర్థం.

96. New copies left in the city (6)
New కు n, left కు L తీసుకుని, వాటిని copies కు సమావమైన apes తో కలగాపులగం చేస్తే వచ్చే Naples దీనికి సమాధానం. To ape = to copy. Naples అమెరికాలోని ఫ్లోరిడా రాష్ట్రంలో గల నగరం.

97. Every other journo in ours is inexperienced (6)
Every other అంటే ఒకటి విడిచి ఒకటి కదా. Journo in ours లోని 1, 3, 5, 7, 9, 11 వ అక్షరాలను కలిపితే వచ్చే junior దీనికి సమాధానం.

98. Sluggish general imprisoned by secret agent (6)
General కు Lee తీసుకోవాలని ముందే చెప్పుకున్నాం. ఇక secret agent కు spy తీసుకోవాలి. Spy లో lee ఇంప్రిజన్డ్ అయితే వచ్చే sleepy (sluggish) దీనికి జవాబు.

99. Current rule’s mantra – to adopt hard stance at first on litigation (4, 3)
Mantra = Om (ఓం). Hard stance at first అంటే ఆ రెండు పదాల మొదటి అక్షరాలైన hs. Litigation = law. అన్నిటినీ తీసుకుని మిశ్రమం చేస్తే వచ్చే Ohm’s law దీనికి జవాబు. Ohm’s law అనేది విద్యుచ్ఛక్తికి సంబంధించిన ఒక సూత్రం. ఇక్కడ rule’s అంటే rule is అన్న మాట.

100. Short-lived record, he initially mastered on time with rookie (9)
Record కు EP తీసుకోవాలి. ఎందుకంటే, పాతకాలంలో గ్రామఫోన్ రికార్డులు EP (Extended Playing), LP (Long Playing) అని రెండు రకాలుగా ఉండేవి. He ని అట్లాగే ఉన్నదున్నట్టుగా చేర్చుకోవాలి. Initially mastered = m. Time = era. Rookie = learner/novice కనుక L తీసుకోవాలి. అన్నిటినీ కలుపగా వచ్చే ephemeral (short-lived) దీనికి సమాధానం.

101. Outrage at prison cell where 500 usurp nationalist (7)
Prison cell = dungeon. ఇక రోమన్ సంఖ్యల ప్రకారం D = 500. Nationalist కు మొదటి అక్షరమైన n తీసుకోవాలి. Usurp అంటే ఆక్రమణ కనుక n ను తొలగించి అదే స్థానంలో d ని చేర్చాలి. తత్ఫలితంగా వచ్చే dudgeon (outrage/ill-will) దీనికి జవాబు.

ఇంకా poem = if (Rudyard Kipling’s famous poem ‘if’), Lawrence = dh (D.H. Lawrence), key = a, b, c, d, e, f, or g (musical keys), agent = rep (representative), friend = pal, Copper = cu (Cuprium), bend = s or u, old/former = ex, debt = iou (I Owe You), communist = red, editor/journalist = ed, for example = e.g., bill = ac (account), artist = ra (Royal Academy), tea = cha (?short for Chai), direction = N, E, W, S – ఇట్లా లెక్క లేనన్ని సంకేత పదాలు, అక్షరాలు ఉంటాయి.

‘ద హిందు’ పత్రికకు ఆధారాలను కూర్చే setters ఈ విధంగా తమ మేధాపాటవంతో, ఊహాశక్తితో స్వైరవిహారం చేస్తారు. అట్లా చేయాలంటే ఎంతో లోకజ్ఞానం (General knowledge), ఆంగ్లభాష మీద బలమైన పట్టు, చమత్కారాన్ని మేళవించగలిగే అద్భుతమైన మెదడు – వీటన్నిటినీ కలిగివుండాలి. అయితే పజిళ్లను కూర్చేటప్పుడు వీరికి చెప్పలేనంత స్వాతంత్ర్యం ఉంటుంది. పదాల అర్థాలు కచ్చితంగా సరిపోయే అవసరం లేదు. ఉద్దేశపూర్వకంగానే కొంచెం దూరంగా ఉండే అర్థం గల పదాలను ఇవ్వవచ్చు. ఇతర భాషలలోని పదాలను ఉవయోగించుకోవచ్చు. మధ్యలో విరామ చిహ్నాలు వచ్చేలా సమాధానాలను ఏర్పరచవచ్చు. అది తప్పు అవదా? అని ప్రశ్నించడానికి వీల్లేదు. నిజానికి ఇటువంటి మార్గాలను అవలంబించడం వెనుక ఉన్న ప్రధాన ధ్యేయం పాఠకుడిని సాధ్యమైనంత ఎక్కువగా తికమక పెట్టటమే. మెదడుకు ఇంత వ్యాయామాన్ని కలిగించగలిగే ఇటువంటి క్రాస్ వర్డ్ పజిళ్లు, వాటిపట్ల ఆసక్తి గలవారికి ఒక విధంగా వరాలు అనటంలో అతిశయోక్తి లేదు.

నా ఈ వ్యాసాన్ని ఆకళింపు చేసుకుని, భవిష్యత్తులో ఇంకెవరైనా అపారమైన మేధాసంపత్తిని కలిగినవాళ్లు, ఆంధ్రాంగ్లాల మీద మంచి పట్టున్నవాళ్లు తెలుగు క్రాస్ వర్డ్ ప్రక్రియను కొత్త పుంతలు తొక్కిస్తూ, దాన్ని మరింత సుసంపన్నం చెయ్యాలని, తద్వారా ముందుతరాలకు మరింత నాణ్యమైన, ప్రామాణికమైన తెలుగు క్రాస్ వర్డ్స్ అందాలని నా ఆకాంక్ష.
----------------------------------------------------------
రచన - ఎలనాగ, 
వాకిలి సాహిత్య పత్రిక సౌజన్యంతో

Monday, August 13, 2018

పాత తెలుగు క్రాస్ వర్డ్ లలోని ఉత్కృష్ట ఆధారాలు


పాత తెలుగు క్రాస్ వర్డ్ లలోని ఉత్కృష్ట ఆధారాలు






సాహితీమిత్రులారా!



పాత తెలుగు క్రాస్ వర్డ్ లు అంటే వెంటనే మనసులో మెదిలేవి శ్రీశ్రీ గారి పదబంధ ప్రహేళికలు. అవి ప్రమాణికతతో కూడుకున్నవి కావటమే అందుకు కారణం. తర్వాత ఆరుద్ర గారి పదబంధ ప్రహేళికలు గుర్తుకొస్తాయి.  ప్రధానంగా శ్రీశ్రీ గారు రూపొందించిన ఆధారాలను పరిశీలించి, వాటికి వివరణలను ఇవ్వటం ఈ వ్యాస ముఖ్యోద్దేశం. వాటిని కింద ఇస్తున్నాను. చదివి ఆనందించండి.

1.ఆడదాని ఆద్యంతాలు కెరటం (2)
దీనికి సమాధానం అల. ఎలా అంటే, ఆడది = అబల. ఆద్యంతాలు అంటే అబలలోని మొదటి అక్షరమైన ‘అ’ను, చివరి అక్షరమైన ‘ల’ను తీసుకోవాలి. రెండింటిని కలిపితే అల వస్తుంది.

2. కవిత్వం మధ్య నునుపులు మొదలెట్టి ఆకర్ణించు (2)
కవిత్వం మధ్య అంటే కవిత్వం అనే పదంలోని మధ్య అక్షరమైన వి. నునుపులు మొదలు అంటే నునుపులు లోని మొదటి అక్షరమైన ను. వి + ను = విను = ఆకర్ణించు. కనుక, విను సమాధానం.

3. అనడు, కనడు, వినడు. అకవి లేడు, పో! (2)
అనడు, కనడు, వినడు – ఈ మూడు పదాలలోని మొదటి అక్షరాలు (అకవి) లేకుంటే ప్రతి పదంలో మిగిలేది నడు. నడు = పో కనుక, అదే సమాధానం.

4. చెడి పోయిన ఊళ్లలో వ్యాపార కేంద్రం (2)
డిపో అంటే వ్యాపార కేంద్రం కనుక, డిపో అన్నది సమాధానం. జవాబు అయిన ఈ పదం మొదటి రెండు పదాల మధ్య ఏ మార్పూ లేకుండా దాగివుంది.

5. కనుదెరచి చూడరా శిష్యా! కనబడుతుంది చక్రం (2)
ఇక్కడ చక్రం అంటే రాశిచక్రం లోని రాశి అన్న మాట. కనుక, అదే జవాబు. చూడరా శిష్యా మధ్య రాశి ఉన్నది కదా.

6. గురుతిడని చోట వెనక్కి చూసి పరిభ్రమించు (3)
పరిభ్రమించు = తిరుగు కాబట్టి, తిరుగు జవాబు. ఆధారంలోని మొదటి మూడక్షరాలను తిరగేస్తే (వెనక్కి చూస్తే) తిరుగు వస్తుంది.

7. ఇంటికి వింటికి కావాలి (2)
వింటికి (విల్లుకు లేక ధనుస్సుకు) అల్లెతాడు ఉంటుంది కదా. దాన్ని నారి అంటారు. ఇక నారి అంటే ఇల్లాలు (స్త్రీ) అనే అర్థం కూడా వుంది. ఇల్లుకు కూడా నారి కావాలి కనుక, ఇక్కడ నారి జవాబు.

8. వంటింట్లోనూ వాటికన్ లోనూ (2)
పోప్ జాన్ పాల్ (Pope John Paul) గారు వాటికన్ లో ఉంటారు. వారిని తెలుగులో పోపు అనవచ్చు మనం. ఇక పోపు (తాలింపు) వంటింట్లో కూడా అవసరమే.

9. విరోధాలు (రాత్రికి కావచ్చు) (3)
విరోధాలుకు సమానార్థకమైన పగలు (శత్రుత్వాలు) సమాధానం. ఇక పగలు (daytime) అన్నది రాత్రికి విరుద్ధం. ఇదే ఈ ఆధారంలోని చమత్కారం.

10. పండు, నీళ్లలో కొట్టేది (2)
ఇక్కడ ఈత సమాధానం. ఈతపండు ఉంటుంది. నీళ్లలో కొట్టే ఈత (స్విమింగ్) కూడా ఉంటుంది.

11. విశ్వనాథ సత్యనారాయణలో ఉన్న రెండింటిలో ఒకటి మదీయం (1)
విశ్వనాథ లోని మూడవ అక్షరం నా. సత్యనారాయణ లోని మూడవ అక్షరం కూడా నా. మదీయం అంటే నా(యొక్క) కనుక, నా అనేది జవాబు.

12. వ్యధా రహిత వ్యవధానము; అదే అడవి, అదే నీరు (3)
వ్యవధానము లోంచి వ్యధా తీసేస్తే వనము మిగుల్తుంది. వనముకు అడవి, నీరు అని రెండర్థాలున్నాయి. జ = పుట్టినది. వనము(నీరు)లో పుట్టినది వనజము. అదే తామర పువ్వు. తామరపువ్వుల వంటి కన్నులు గలది వనజాక్షి (స్త్రీ).

13. ఎప్పుడూ హృదయం లేని సరదా (2)
ఎప్పుడూకు సమానార్థకమైన సదా ఇక్కడ సమాధానం. సరదా లోని మధ్య అక్షరం ర నట్టనడుమ ఉంటుంది కనుక, అది హృదయానికి సమానం. అందుకే సరదా మైనస్ ర = సదా. ఇంగ్లిష్ పజిళ్లలో మధ్య అక్షరాన్ని లేక అక్షరాలను సూచించడానికి essentially, at heart అనే పదాలను వాడుతారు.

14. లంక కొస నుండి లంక మొదటి దాకా; మధ్యని మధ్యకు ప్రారంభం. ఇదో పువ్వని వేరే చెప్పాలా? (3)
లంక కొస = క. లంక మొదలు = లం. మధ్యకు ప్రారంభం = మ. కలం మధ్యన మ చేరితే వచ్చే కమలం సమాధానం.

15. కష్టజీవికి ఇరువైపులా ఉండేవాడు (2)
ఇది ప్రసిద్ధినీ, ప్రజాదరణనూ పొందిన ఆధారం. కష్టజీవి లోని మొదటి, చివరి అక్షరాలను కలిపితే కవి వస్తుంది. కవి అన్నవాడు ప్రజల పక్షం వహించాలని అన్యాపదేశంగా చెప్పబడిందిక్కడ.

16. కడుగడు; కడు విడు; మిగిలేది తల లేని అద్దె (2)
కడుగడు మైనస్ కడు = గడు. దాన్ని రివర్స్ చేస్తే డుగ వస్తుంది. అదే జవాబు. అద్దె = బాడుగ. తల (మొదటి అక్షరం) లేకుంటే డుగ వస్తుంది.

17. వారాలకు రాలలేని మాట. కావత్తు కావాలంటారు కొందరు (2)
వారాలకు మైనస్ రాల = వాకు. దీనికి కావత్తు కలిపితే వాక్కు వస్తుంది. వాక్కు = మాట. ఇక్కడ సమాధానం వాకు.

18. కల కతన మారిన పసిడి తీగ (3, 2)
కల కతనను తారుమారు/కలగాపులగం చేయగా వచ్చే కనకలత ఇక్కడ జవాబు.

19. కవిగారి తోక, తల; తరువాత తలకిందులు; చాంచల్యం (4)
కవి తోక = వి. కవి తల = క. ‘తల’కిందులు అంటే తలను తారుమారు చేయగా వచ్చే లత. వి + క + లత = వికలత = చాంచల్యం కనుక, వికలత జవాబు.

ఇట్లా, శ్రీశ్రీ గారి పజిళ్లలో word play, జటిలత్వం మరీ అంత ఎక్కువగా లేకపోయినా, అద్భుతమైన చమత్కారం ఉంటుంది అక్కడక్కడ. పాఠకులకు మరీ కొరుకుడు పడని ఆధారాలను తయారు చెయ్యడం ఆయనకు ఇష్టం లేకుండిందేమో అనిపిస్తుంది. తెలుగులో ప్రామాణిక పజిళ్లను ప్రవేశపెట్టిన శ్రేయస్సు శ్రీశ్రీ గారికే దక్కుతుంది.

‘ఈమాట’ అంతర్జాల పత్రికలో వస్తున్న ‘గడినుడి’ లోని ఆధారాలు కూడా చెప్పుకో తగినవే. అందులో ఇప్పటిదాక ఏడు పజిళ్లు వచ్చాయి. త్రివిక్రమ్, భైరవభట్ల కామేశ్వరరావు, కొల్లూరు కోటేశ్వరరావులు వీటి కూర్పరులు. అదే క్రమంలో ఒక్కొక్కరివి ఐదు చొప్పున ఆధారాలను వివరిస్తున్నాను.

1.వాడన పని చెడి కరువును తెచ్చింది (3, 2)
దీనికి సమాధానం పడని వాన. ఎలా అంటే, వాడన పని లోని అక్షరాలను కలగాపులగం చేస్తే పడని వాన వస్తుంది. అది కరువుకు కారణం కదా.

2. తిరుమాడ వీధుల్లో తిరిగొచ్చిన కోతి (3)
తిరిగొచ్చిన అంటే వెనక్కి వచ్చిన. అంటే రివర్స్ అయిన అన్న మాట. ఆధారంలోని మొదటి మూడక్షరాలను రివర్స్ చేస్తే మారుతి వస్తుంది. మారుతి అంటే హనుమంతుడు. కనుక, మారుతి సమాధానం.

3. నరసమాంబ తలలో మడత పడిన నాలుక (3)
ఇక్కడ తల అంటే మొదటి భాగమనుకోవచ్చు. మొదటి మూడక్షరాలను తారుమారు చేస్తే రసన వస్తుంది. రసన అంటే నాలుక కనుక, అదే జవాబు.

4. ఎలుక గుట్టుగా ఉండే చోటు (3)
గుట్టుగా అంటే నిగూఢంగా. ఆధారంలోని 2, 3, 4 వ అక్షరాలను తారుమారు చేయగా వచ్చే కలుగు ఈ ఆధారానికి సమాధానం.

5. నారిని లోభిగా మార్చే కంప్యూటరు (2)
ఇది చాలా మంచి క్లూ. కూర్పరికి మంచి ఊహాశక్తి ఉందన్న విషయాన్ని సూచిస్తుంది. పర్సనల్ కంప్యూటరుకు పి.సి. పొట్టిరూపం కదా. నారికి ముందు పిసిని కలిపితే పిసినారి వస్తుంది. కనుక, సమాధానం పిసి.

6. కసరత్తు సరిపాళ్లతో పిండి కలిపితే అమ్మవారి నైవేద్యం రెడీ.
ఇక్కడ సరిపాళ్లు అంటే కసరత్తు లోని 2, 4 వ అక్షరాలన్న మాట. 2, 4 సరి సంఖ్య (even number) కు చెందినవి. వాటిని కలిపితే సత్తు వస్తుంది. దీనికి పిండిని కలుపగా వచ్చే సత్తు పిండి సమాధానం.

7. వేరే ప్రశంస సరే, తీసి చూడు. లోపలి మార్గం కనిపిస్తుంది.
మొదటి ఐదు అక్షరాలలోంచి సరే తీసివేయగా మిగిలినదాన్ని మిశ్రమం చేస్తే వచ్చే ప్రవేశం ఇక్కడ సమాధానం.

8. ఒక పురుగు విషం కూడా శుభమే
ఇది మంచి క్లూ. దీనికి సమాధానం శ్రీ. శ్రీ అనే పదానికి (సాలె) పురుగు, విషం, శుభం అని అర్థాలున్నాయి.

9. ఇది ఆడవాళ్ల కేశపాశానికి ఉరి కాదు, ఆభరణం.
దీనికి జవాబు జడకుచ్చు. ఎలా అంటే, కేశపాశానికి అంటే జడకు. ఉచ్చు అంటే ఉరి. జడకుచ్చులు ఒక రకమైన ఆభరణాలు. వ్యుత్పత్తిని పరిశీలిస్తే, జడకు ఉచ్చు అనే అర్థం వచ్చే అవకాశం ఉన్నా, వాస్తవంలో జడకు + ఉచ్చు (జడకు ఉరి) కాదు అన్నది ఇక్కడి ధ్వని.

10. నందమూరి గోల చేస్తే టూకిగా అది రక్తభరిత సమరమే.
టూకీగా అంటే షార్ట్ ఫామ్ లో అన్న మాట. రక్త భరిత సమరమే – ఈ మూడు పదాల మొదటి అక్షరాలను కలిపితే వచ్చే రభస జవాబు.

11. అక్కడక్కడ వేలు మధ్యన చిక్కుకున్న శతకకారుడు (3)
వేలు మధ్యన – దీనిలోని 1, 3, 5 వ అక్షరాలను కలుపగా వచ్చే వేమన దీనికి జవాబు.

12. రకరకములైన తినుబండారాలు తింటుంటే తిరిగి వచ్చే ధ్వని (4)
ఇక్కడ తిరిగి వచ్చే అంటే రివర్స్ లో వచ్చే అన్న మాట. ఆధారంలోని మొదటి నాలుగు అక్షరాలను రివర్స్ చేస్తే వచ్చే కరకర జవాబు.

13. రాయలేని ఆటంకముతో చావు (3)
ఇది కొంచెం జటిలమైన ఆధారం. ఆటంకముకు సమానార్థక పదం అంతరాయము. ‘రాయలేని’ అని ఉంది కనుక, అంతరాయము లోంచి ‘రాయ’ను తీసివేయాలి. అట్లా చేస్తే అంతము మిగులుతుంది. అంతము అంటే చావు.

14. వాడు పట్టుకుని చెల్లాచెదురైతే ఇక బట్టలెవడు కుడతాడు? (6)
బట్టలెవడు కుడతాడు? అనే ప్రశ్నకు జవాబైన కుట్టుపని వాడు ఇక్కడ సమాధానం. ఆధారంలోని మొదటి ఆరు అక్షరాలను తారుమారు చెయ్యాలన్న మాట.

15. చేబదులు అక్కడక్కడ తీసుకుంటే రుచిగానే ఉంటుంది (2)
ఆధారంలోని 1, 3 వ అక్షరాలను కలుపగా వచ్చే చేదు ఇక్కడ జవాబు. కాని, చేదు రుచిగా ఉండదు కదా, అని సందేహం కలుగవచ్చు ఎవరికైనా. అయితే ఇక్కడి చమత్కారమేమంటే, చేదు షడ్రుచులలో ఒకటి. కాబట్టి, అది ఆరు రుచులలోని ఒకటి అని చెప్పటం.

ఇంకా వేరే పత్రికల్లో కూడా ఇటువంటి ఆధారాలతో కూడిన పజిళ్లు వచ్చి ఉండవచ్చు. కాని, అవి నాకు అందుబాటులో లేవు. పైగా అన్నింటినీ ఉదాహరించలేం కదా.

ఈ విధంగా తెలుగు క్రాస్ వర్డ్ వికసనం చెందుతున్నదని భావించవచ్చు. ఈ ప్రక్రియకు మరింత ప్రాచుర్యం, వైభవం దొరకాలని, ఆ దిశగా ప్రయత్నం చేసేందుకు కొత్త కూర్పరులు పుట్టుకు రావాలని ఆకాంక్షిస్తున్నాను.
----------------------------------------------------------
రచన - ఎలనాగ, వాకిలి సాహిత్య పత్రిక సౌజన్యంతో

Thursday, August 9, 2018

దారా షుకోయ్ (20 మార్చి 1615 – 9 సెప్టెంబర్ 1659)


దారా షుకోయ్ (20 మార్చి 1615 – 9 సెప్టెంబర్ 1659)






సాహితీమిత్రులారా!

ప్రపంచానికి వెలుగు చూపించినవి ఉపనిషత్తులని మనం మురిసిపోవచ్చుగాని, బహుశా 4 వందల ఏళ్ళ క్రిందట ఒక మొగలాయీ యువరాజు, ముస్లిము మేధావి …  లాహోరుకి చెందిన ప్రముఖ Qadiri Sufi Saint Hazrat Mian Miir శిష్యుడూ,  50 ఉపనిషత్తులని కాశ్మీరునుండి పండితులని రప్పించుకుని, స్వయంగానో, వారి సహాయంతోనో సంస్కృతం నుండి పెర్షియనులోకి  అనువాదం చేసి ఉండి ఉండకపోతే, బహుశా ఈ నాటికీ అవి వెలుగుకి నోచుకుని ఉండేవి కావు… అని అంటే ఆశ్చర్యం కలగక మానదు.  అంతే కాదు, చక్రవర్తి అక్బరు అవలంబించిన పరమత సహనాన్ని బాహాటంగా సమర్థించి, ఆచరణలోచూపిన వాడు అతను.

అతని ఉపనిషత్తుల అనువాదాన్ని Sirr-e-Akbar (The Greatest Mystery) అని పిలిచేవారు. వాటి ఉపోద్ఘాతంలో అతను ధైర్యంగా  ఖురానులో చెప్పిన Kitab al-maknun అన్న రహస్య పుస్తకం ఉపనిషత్తులే అని ప్రతిపాదిస్తాడు. సూఫీతత్త్వానికీ, హిందూవేదాంతములోని చింతనకి మధ్యగల సమసంబంధాన్ని అతని ప్రముఖమైన రచన Majma-ul-Bahrain (“The Confluence of the Two Seas”) లో నిరూపించడానికి ప్రయత్నిస్తాడు.

ఆ మొగలాయీ రాజకుమారుడు మరెవ్వరో కాదు … 1615 మార్చి 20న చక్రవర్తి షాజహాన్ – ముంతాజ్ బేగంలకు పుట్టిన తొలి మగబిడ్డ…  దారా షుకోయ్.  అంతవరకూ అందరూ ఆడపిల్లలే పుట్టేరని, సామ్రాజ్యానికి వారసులు లేరన్న బెంగతో 1615లో షాజహాన్ అజ్మీరులోని  గొప్ప సూఫీ తత్త్వవేత్త హజరత్ మొయిహుద్దీన్ చిష్టీ సమాధిని దర్శించి కుమారుడిని అనుగ్రహించమని ప్రార్థించేడట.

మిగతా మొఘల్ రాజకుమారుల్లాగే, దారా ప్రాథమిక విద్య రాజదర్బారులోని మౌల్వీలకి అప్పచెప్పబడింది.  వాళ్ళు అతనికి ఖురాను, పెర్షియను చరిత్ర, సాహిత్యం  పరిచయం చేశారు. అతనికి ముఖ్య గురువు  ముల్లా అబ్దుల్ లతీఫ్ సహ్రాన్ పురీ.  అతను బాలుడైన దారాలో  సూఫిజం పట్ల,  అలౌకిక విషయాలపట్ల  అంతులేని ఆర్తినీ, జిజ్ఞాసనీ రగిలించేడు. చిరుతప్రాయంలోనే దారాకి చాలా మంది హిందూ,  ముస్లిం  మార్మిక వాదులతో పరిచయం అయింది. అందులో కొందరి ప్రభావం అతనిమీద గాఢంగా పడింది. వాళ్లలో ముఖ్యులు లాహోరుకి చెందిన కద్రీ సూఫీ హజరత్ మియా మీర్ . తర్వాత దారా అతనికి శిష్యుడయ్యేడు.  దారా కద్రి సూఫీగా మారిన తర్వాత, షా ముహిబుల్లా, షా దిల్ రుబా,  షా ముహమ్మద్ లిసానుల్లా రోస్తగీ, బాబా లాల్ దాస్ బైరాగి,  జగన్నాధ మిశ్రా వంటి ఎందరో పేరుపడ్ద హిందూ, ముస్లిం తాత్త్వికుల్ని కలుసుకున్నాడు. ఈ పరిచయమే అతనికి  హిందూ, సూఫీతత్త్వాలలోని మార్మికతను అనుసంధానం చెయ్యాలన్న కోరిక కలిగింది.

ఈ ప్రయత్నంలో భాగంగానే, దారా హిందూ మతం గురించి తెలుసుకుందామని సంకల్పించాడు.  కాశీలోని పండితుల సహకారంతో సంస్కృతం నేర్చుకున్నాడు.  ఉపనిషత్తులని అనువాదం చేశాడు.  తర్వాత గీత, యోగ వాసిష్ఠం కూడా అనువదించాడు. భగవంతుడొక్కడే అన్నది అతని ప్రాథమిక విశ్వాసం. హిందూ ఇస్లాం మతగ్రంధాల్లోని సారూప్యాలని బయటికి తీసి దాన్ని నిరూపించబూనడమే అతని ప్రయత్నంలోని అంతరార్థం.

పెర్షియనులో దారా చాలా కృషిచేసినప్పటికీ,  ప్రస్తుతం కొన్నే లభ్యమవుతున్నాయి.

సూఫీ ధర్మాన్ని అవలంబించడంలోని  వివిధ పద్ధతులగురించి చెప్పే  Tariqat ul-Haqiqat  అన్న  అతని గ్రంధం ఉపోద్ఘాతంలో  భగవంతుని సర్వశక్తిమంతత్వాన్నీ, సర్వవ్యాపిత్వాన్నీ  పొగుడుతూ
“నువ్వు కాబాలోనూ ఉంటావు, సోమనాథ్ లోనూ ఉంటావు
నిన్ను గాఢంగా ప్రేమించే భక్తుల హృదయాలలోనూ ఉంటావు.”
అంటాడు

దారా షుకోయ్ భారతదేశపు విభిన్న మతాల సామరస్య సహజీవనానికి సహకరించగల మేధావిగా గుర్తింపు తెచ్చుకున్నాడు. హజరత్ మియామీర్ అమృతసర్ స్వర్ణదేవాలయానికి పునాదివేయడానికి ఆహ్వానించబడ్డాడంటే;  ఉపనిషత్తులవంటి పుస్తకాలని పెర్షియన్, ఇంగ్లీషు, లాటిన్, జర్మన్ వంటి ఇతర భాషలలోకి అనువదించ ప్రయత్నాలు జరిగేయంటే (అక్బరుకాలంనుండీ),  మేధావులు లౌకిక విషయాలకు కాకుండా తాత్త్విక విషయాలకి ఎంతటి ప్రాధాన్యత ఇచ్చేవారో మనం అర్థం చేసుకోవచ్చు. భిన్న సంస్కృతుల సహజీవనాన్నీ, భిన్నమతాల సమ్మేళనాన్ని ప్రోత్సహించగల భవిష్యత్తుకి ఆశాకిరణంగా భావించబడ్డాడు. అదే కారణంవల్ల మతఛాందసుల దృష్టిలోనూ, సింహాసనంచుట్టూ తిరిగే అధికార దళారీల దృష్టిలోనూ రాజ్యదాహంతో తండ్రిని కూడా పదభ్రష్టుణ్ణి చేసి జైలుపాలు చేసిన ఔరంగజేబుకి, అతను “మత ద్రోహి” అయ్యేడు.

సింహాసనంకోసం జరిగిన పోరాటంలో ఔరంగజేబుచేతిలో ఓడిన దారా, తనను తరుముకుంటూ వస్తున్న ఔరంగజేబునుండి రక్షణకు షాజహాన్ కోపం బారినుండి తను ఎన్నోసార్లు రక్షించిన ఆఫ్ఘను నాయకుడు మాలిక్ జీవన్ ని, ఆశ్రయిస్తే, అతను విశ్వాసఘాతం చేసి ఔరంగజేబుకి అప్పచెప్పడం వల్ల,  ఢిల్లీ నగర వీధుల్లో సంకెళ్ళు వేయబడి ఏనుగుమీద ఊరేగింపబడ్డాడు.  ప్రజలందరికీ ఎప్పుడైతే అతను ప్రీతిపాత్రుడయ్యాడో, అప్పుడే అతను మతఛాందసులకి కిట్టని వాడయ్యాడు.  ఔరంగజేబు ఏర్పాటు చేసిన మతపెద్దల, రాజవంశీకుల సభ అతను రాజ్యంలోని ప్రశాంతతకి, భద్రతకీ ముప్పనీ, ఇతరమతాలతో పొత్తుకలిపిన అవిశ్వాసి అనీ తీర్పు ఇచ్చింది.

1659 సెప్టెంబరు 30 వ తేదీ రాత్రి, ఔరంగజేబు అనుచరులు దారాని అతని కుమారుడి సమక్షంలోనే హత్యచేశారు.

ఔరంగజేబుకి బదులు బహుశా దారా షుకోయ్ రాజ్యానికి వచ్చి ఉంటే, బహుశా భారతదేశపు ఇతిహాసం ఇంకోలా ఉండేదేమో!

ఇక్కడ మనం నేర్చుకోదగ్గ పాఠాలు చాలా ఉన్నాయి. రాజు తన రాజ్యంలోని అన్ని మతవిశ్వాసాలవారూ సామరస్యంగా బ్రతకడానికి కావలసిన పరిస్థితులు కల్పించాలి; అన్ని మతాలనూ సమదృష్టితో చూడగల తాత్త్విక పరిణతి కలిగి ఉండాలి; అంతేకాదు దాన్ని ఆచరణలో ప్రతిఫలించాలి. మనుషులకోసం మతంగాని మతంకోసం మనుషులు కాదన్నది తెలియాలి. కానీ, రాజ్యకాంక్షగలవారికి ఇవేవీ పట్టవు. వాళ్ళకి తమ అవసరాలే ముఖ్యమై, మతాలమధ్య సామరస్యతని, ప్రజలమధ్య ఐక్యతని “బూచి”లా చూపించి మనుషుల్ని విడగొట్టగల నేర్పు ఉంటుంది. అధికారానికి అడుగులకు మడుగులొత్తేవారెప్పుడూ తమ లాభంకోసం చూసుకుంటారు తప్ప, వ్యక్తిగత విలువలకుగాని, ప్రజా ప్రయోజనాలగురించిగాని ఎన్నడూ  పట్టించుకోరు.  రాచరిక వ్యవస్థలోనే ఇవి ఇలా ఉంటే, ప్రజా స్వామ్య వ్యవస్థలో అవి ఇంకా తీసికట్టుగా ఉంటాయి.

అయితే మనం ఎప్పుడూ ప్రతికూల విషయాలే కాదు, మంచిని చూడగలగాలి. మనుషుల్ని విడదియ్యడం సులువు. కలపడమే కష్టం. ఒక దేశం సమిష్ఠిగా సుభిక్షంగా ఉండాలంటే, మేధావి వర్గం క్రియాత్మకంగా ఈ పనికి పూనుకోవాలి.

దారా షుకోయ్ వంటి మేధావి తన జీవితంలో చాలా భాగాన్ని ఒక విషయం గురించి ధారపోసేడంటే,  అతను ప్రజలందరికీ ఆమోదయోగ్యుడయ్యేడంటే, ఆ రోజుల్లో సామాన్య ప్రజల మానసిక పరిణతి మనం ఊహించవచ్చు.   అధికారం కోసమో, మన వర్గానికి లాభం చేకూరుతుందనో మనం మనుషుల్ని చీల్చే వర్గాలకి చెయ్యి అందిస్తే,  కొన్ని తరాల జీవితాలు అతలాకుతలం అయిపోతాయన్న విషయం మరచిపోకూడదు.

దారాదృష్టిలో దేముడంటే

హిందూ- ఇస్లాం మతాలలోని ఏకేశ్వరత్వాన్ని ఎంత చక్కగా దారా షుకోయ్ అక్షరబద్ధం చేశాడో గమనించండి.  ఇందులో ఎక్కడా హిందూ అని గాని, ముస్లిం అని గాని అనలేదు. దేముడొక్కడే. దేముడుని నమ్మినపుడు అతను అన్ని జీవరాసుల్లోనూ కనిపిస్తాడు. మాలలూ జపమాలలూ అన్ని పైకి వేషాలు తప్ప అవి దేముడి దగ్గరకు తీసుకుపోయే సాధనాలు కావు.  డబ్బు, బంగారం మీద వ్యామోహంతో మునిగిన ఆత్మకి మోక్షం లేదు. దేముడెక్కడో ఉన్నాడని వెతికే వాడికి జీవితాంతమూ వెతుకులాటే కాదు, చచ్చినా ఆ వెతుకులాట పోదు. దేముడిని తనలో తాను చూసుకున్నవాడే నిజమైన మోక్షం పొందగలడు.

ఇంతకంటే దేమునిగురించి మెరుగ్గా చెప్పగల నిర్వచనం ఉందా?



1. ఏకేశ్వరత్వం

నువ్వెటుచూడదలుచుకుంటే అటు చూడు, అంతటా అతనే
దేముని ముఖం నీకెప్పుడూ ఎదురుగానే ఉంటుంది.
అతను కానిది నువ్వేదిచూసేవనుకున్నా అది కేవలం నీ ఊహ.
అతని కాని వస్తువుల ఉనికి ఎండమావి లాంటిది.
భగవంతుని ఉనికి అంతులేని సముద్రం లాంటిది.
మనుషులు ఆ నీటిమీది ప్రతిబింబాలూ, కెరటాలవంటివారు
అతనికంటే భిన్నంగా నన్ను నేను ఊహించుకోనప్పటికీ,
నేను దేముణ్ణని మాత్రం అనుకోను.
నీటిబిందువుకి సముద్రంతో ఎటువంటి అనుబంధం ఉంటుందో
అది తప్ప, అంతకు మించి నా అనుబంధాన్ని తలపోయను .
ఏ అణువునీ సూర్యుడినుండి వేరుచేసి చూడలేము.
సముద్రంలోని ప్రతి నీటిబొట్టూ సముద్రంలోభాగమే
సత్యాన్ని ఏ పేరుపెట్టి మనం పిలవాలి?
ఉన్న పేర్లలో ప్రతీదీ దేమునికి చెందిందే.



2. మార్మిక మార్గము

దేముడిని తప్ప మరెవ్వరినీ శరణు కోరకు
జంధ్యాలూ, తావళాలూ లక్ష్యానికి సాధనాలు మాత్రమే
ఈ నియమనిష్టలన్నీ వట్టి బూటకం, కేవలం స్వాతిశయం.
భగవంతుడిని అవి ఎలా చేరువ చేస్తాయి?

రాజవడం సుళువు, ముందు పేదరికమేమిటో తెలుసుకో,
వానచినుకు సముద్రంగా మారగలిగినపుడు
ముత్యంగా ఎందుకు మారాలి?

బంగారం అంటిన చేతులే ముక్కవాసనవేస్తాయి గదా,
పాపం, బంగారం అంటుకున్న ఆత్మ గతి ఎలా ఉంటుందో కదా!
ప్రతిరోజూ ఏదో ఒక చావు వార్త వింటూనే ఉంటావు,
నువ్వు కూడా పోవలసిందే. ఐనా నీ ప్రవర్తన ఎంత చిత్రంగా ఉంటుంది!

బాటసారికి భుజం మీద బరువు ఎంత తక్కువుంటే
ప్రయాణంలో అతనికి అంత తక్కువ చింతలు ఉంటాయి.
నువ్వు కూడా ఈ ప్రపంచంలో బాటసారివే,
నీకు గాని తెలివి ఉంటే, ఇది సత్యమని తెలుసుకో.
నీలోంచి అహంభావాన్ని అవతలకి పారద్రోలు, ఎందుకంటే
గర్వమూ, దురహంకారంలా అదికూడా బరువే.
భూమి మీద బ్రతికినన్నాళ్ళూ, స్వతంత్రంగా జీవించు.
ఇదే కాద్రి హెచ్చరిక. గుర్తుంచుకో.

ఇది గుర్తుంచుకున్నవాడు, దినం తీర్చుకున్నాడు.
ఎవడు తననితాను కోల్పోయేడో, వాడు దేవుణ్ణి కనుగొన్నాడు .
ఎవడు దేముణ్ణి తనలోకాకుండా బయట వెతికేడో,
తనతో పాటే తన వెతుకులాటనీ వెంట తీసుకుపోయాడు.
కాద్రీ తను వెతుకుతున్న దైవాన్ని తనలోనే చూసుకున్నాడు
మంచి మనసు కలిగి ఉండడంతో దైవకృపకి పాత్రుడయ్యాడు.

నువ్వు ఏ వస్తువుని చూడు, అందులో అతను కనిపిస్తాడు.
నీకు కనిపించదా? మరి “నేనే దేవుడిని” అని చెప్పుకుంటావేం?
--------------------------------------------------------
రచన - నౌడూరి మూర్తి, 
వాకిలి సాహిత్య పత్రిక సౌజన్యంతో

Wednesday, August 8, 2018

స్వప్నవాసవదత్తమ్ – చివరి భాగం


స్వప్నవాసవదత్తమ్ – చివరి భాగం




సాహితీమిత్రులారా!
నిన్నటి తరువాయి............

కథ వెనుక కథలు, ఆ కథల వెనుక తొంగిచూచే చరిత్రా…:

భాసుని కొన్నినాటకాలలో అక్కడక్కడా అర్థం కాని సన్నివేశాలు లేదా ఏదో తెలియని కథలను ఉద్దేశించిన మాటలు అగుపిస్తాయి. దీనికి కారణాలు రెండు. మొదటిది – భాసుని కాలానికి రామాయణ, భారతాదులతో బాటు ఉదయనుని కథాకలాపాలు మౌఖికంగా వ్యాప్తి చెంది ఉండుట. రెండు – భాసుడు కాలంలో సంస్కృతనాటకాలు విరివిగా ప్రదర్శిస్తూ ఉండే సంభావ్యత. ఉదయనచరిత్రలో కొంతభాగమే నాటకంగా కవి స్వీకరించాడు కనుక అక్కడక్కడా ఉదయనునికి సంబంధించిన ఇతర కథలను అన్యాపదేశంగా సూచించి వదిలేశాడు. మౌఖికసాహిత్యవాప్తి కారణంగా నాటి ప్రేక్షకులకు ఆ కథలు సుపరిచితమే కాబట్టి నాటకంలో అలాంటి సూచనలను వారు పట్టించుకోకపోవడం జరిగి ఉంటుంది.

ఉదయనుని ప్రస్తావనలు మౌఖికంగా వ్యాప్తి చెందినాయని స్వప్నవాసవదత్తంలో రెండవ అంకంలో ఒక చిన్న సూచన ఉంది. పద్మావతికి ఉదయనునిపై అనురాగం ఉందని చేటి చెబితే, ఏ కారణాన అని అడుగుతుంది వాసవదత్త. అతడు దయగలవాడంటుంది పద్మావతి. ఒకవేళ అనాకారి అయితేనో అని హాస్యపూర్వకంగా అడుగుతుంది చేటి. వాసవదత్త ఛప్పున (తను అజ్ఞాతంలో ఉన్నానని తెలీక) లేదు లేదు, అతడు అందగాడేనంటుంది, నీకెలా తెలుసని పద్మావతి అడిగితే – ఉజ్జయినిలో ప్రజలందరూ అనుకుంటున్నారులే అని తప్పించుకుంటుంది. ఉజ్జయినిలో ప్రజలు ఉదయనకథాకోవిదులు.

కాళిదాసు మేఘసందేశంలో సరిగ్గా ఇదే మాట చెపుతాడు.

ప్రాప్యావన్తీ నుదయనకధాకోవిదగ్రామ వృద్ధాన్‌
పూర్వోద్దిష్టా మనుసర పురీం శ్రీవిశాలాం విశాలామ్ |….

భాసకవి అలా సూచించి వదిలివేసిన ఆ కథలను చూద్దాం.

ప్రథమాంకంలో వాసవదత్త మరణించిందని వత్సరాజు – “హా అవంతీరాజపుత్రీ! హా ప్రియశిష్యురాలా!” అని రోదిస్తాడు. ఉదయనునికి వాసవదత్త శిష్యురాలెప్పుడయింది? అది ఒక కథ!

ఉదయనుని కథలకన్నిటికీ పైశాచీభాషలో వ్రాసిన బృహత్కథ ఆధారం. బృహత్కథ ఇప్పుడు అలభ్యం. దీని సంస్కృతానువాదం సోమదేవసూరి వ్రాసిన కథాసరిత్సాగరం. ఇందులో ఒక కథ ప్రకారం – అవంతీరాజు ప్రద్యోతుని కుమార్తె వాసవదత్త. ఈమె ఉదయనుని గుణగణాలు, వీణావాదనాచాతుర్యం విని ప్రేమలో పడింది. ప్రద్యోతుడు ఉదయనుని ఒక మాయోపాయంతో బంధించాడు. తన కూతురికి వీణ నేర్పిస్తే తదనంతరం ఆమెకూ, ఉదయనునికి కల్యాణం చేస్తానంటాడు. అప్పుడు ఉదయనుడు వాసవదత్తకు వీణ నేర్పుతాడు. ఇద్దరూ ప్రేమలో పడతారు. (ఇద్దరూ కలిసి మంత్రి యౌగంధరాయణుడు పన్నిన ఉపాయంతో చండసేనుని బందీ నుండి తప్పించుకుంటారు. అది భాసుని ప్రతిజ్ఞాయౌగంధరాయణ నాటకం).

కథాసరిత్సాగరంలో లేని కథ, ఇంకేదో నాటకంలో ప్రస్తావించిన ఉపకథ కూడా ఒకటి ఉంది.

తన కూతురు ఉదయనుని ప్రత్యక్షంగా చూస్తే అతని సౌందర్యానికి ఆకర్షణ చెంది ప్రేమలో పడుతుందని అనుకొని, చండసేనమహారాజు ఒక తెరను ఏర్పాటు చేసి అటువైపు ఉదయనుణ్ణీ, ఇటువైపు వాసవదత్తను కూర్చోబెడతాడు. అంతే కాక వాసవదత్తతో తెరకు అటువైపు ఉన్న నీ గురువు ఒక గూనివాడని, అయితే వీణావాదనలో సిద్ధహస్తుడని చెబుతాడు. ఇటువైపు ఉదయనునికి కూడా తన కూతురు అనాకారి అని చెబుతాడు. ఇద్దరూ ఒకరినొకరు చూసుకోకుండా గురుశిష్యులవుతారు. ఒకనాడు వాసవదత్త వీణావాదనలో స్ఖాలిత్యాన్ని ఎత్తి చూపుతాడు ఉదయనుడు. వాసవదత్తకు కోపం వస్తుంది. ఇద్దరికి మాటా మాటా పెరుగుతుంది. “పోవే అనాకారీ” అని అతడు అంటే “పోవోయ్ గూని వాడా” అని ఈమె అంటుంది. “నేను గూని వాణ్ణా” అని అతడూ, “నేను అనాకారినా” అని ఈమె మండిపడి, కాసేపటికి విషయాన్ని గ్రహిస్తారు. ఇద్దరూ నవ్వుకుంటారు. ఇద్దరి మధ్యా ప్రేమ చిగురించి, పెద్దదవుతుంది.

(పెళ్ళయిన తర్వాతా వాసవదత్త ఉదయనునికి వీణావాదనలో శిష్యురాలిగా కొంతకాలం ఉన్నట్టుంది. ఆమె శిష్యరికం ఎలా ఉండేదో ఒక చిన్న శ్లోకం స్వప్నవాసవదత్తం లో ఉంది.

అపిచ స్మరామి,
బహుశః అప్యుపదేశేషు యయా మామీక్షమాణయా |
హస్తేన స్రస్తకోణేన కృతమాకాశవాదితమ్ ||

ఇది ఒక పదచిత్రం. ఉపదేశవేళల్లో – అన్నాడు కాబట్టి ఉదయనుడు, వాసవదత్తా ఇద్దరూ ఎదురెదురుగా కూర్చుని (ఒకే రాగాన్ని) తమ తమ వీణలతో పలికిస్తున్నారు. అతణ్ణే చూస్తున్న ఆమె – తన వీణ జారిపోయినా గుర్తించక గాల్లో తీగలు కదుపుతోంది. అతడి వీణనుండి రాగం వస్తున్నది కాబట్టి తన వీణ నుండి శబ్దం రాకపోయినా ఆమెకు తెలియలేదు.

వివాహం విద్యానాశాయ – అని ఊరికే అనలేదు.:))

స్వప్నఘట్టంలో వత్సరాజు విచరిక అనే పరిచారిక గురించి ప్రస్తావిస్తాడు. పూర్వాశ్రమంలో విచరిక అనే పరిచారికతో చనువుగా ఉండబోతే వాసవదత్త కోపించింది. (భాసుడు కేవలం విచరిక పేరును మాత్రమే ప్రస్తావించాడు. వెనుక కథ నాటి కాలంలో మౌఖికం కావచ్చు)

వత్సరాజు ఉదయనుని కథలు మహాభారత, రామాయణాల తర్వాత భారతదేశంలో విస్తృతంగా వ్యాప్తి చెందినట్టు కథాసరిత్సాగరం ద్వారా తెలుస్తుంది. పలువురు నాటకకర్తలు ఉదయనకథలను నాటకాలుగా మలిచారు. ఈ ఉదయనమహారాజు మహాభారతంలో అర్జునునికి ఆరవతరం వాడు. అర్జునుడు – అభిమన్యుడు – పరీక్షిత్తు – జనమేజయుడు – శతానీకుడు – సహస్రానీకుడు – ఉదయనుడు. ఇది ఆ వరుస. చంద్రవంశంలో 24 వ తరపు రాజు పేరు కూడా ఉదయనుడు. ఈ రెండవ ఉదయనుడు బహుశా బుద్ధుని సమకాలికుడు. బౌద్ధ సాహిత్యంలో కనిపించే ఈ ఉదయనుడు కూడా వీణావాదనానిపుణుడు. అయితే దుష్టస్వభావి. ఈతనికి మువ్వురు భార్యలు. ఈతని భార్యలలో ఒకానొక భార్య పేరు కూడా పద్మావతి! ఈ ఉదయనుడు తన మొదటి భార్య మాగంధియ సహాయంతో వీణలోపల పామును నిక్షేపించి పద్మావతిని చంపబోయినట్టు ఒక కథ. (నిజానికి బుద్ధుని సమకాలికుడు మొదటి ఉదయనుడా, రెండవ ఉదయనుడా అన్న విషయం స్పష్టంగా తెలియని చారిత్రక సమస్యగా కనబడుతూంది)

క్షేమేంద్రుని అవదానకల్పలతలో ఈ మరొక ఉదయనుని గురించిన ప్రస్తావన రెండు కథలలో వస్తుంది.

***

భాస కవిత, భాసోక్తులు:
———————-

నటునికి ఆంగికము, వాచికము, సాత్వికము, అభినయమూ ప్రధానమయితే నాటకకర్తకు ఇతివృత్తం, పాత్రచిత్రణ, సన్నివేశం, సంభాషణలూ, సంభాషణలకు బలాన్ని చేకూర్చగల అందమైన కవిత్త్వప్రతిభ అవసరమైన దినుసులు. భాసకవి వీటి మధ్య సమన్వయాన్ని చాలా సంయమనంతో పోషిస్తాడు. సన్నివేశాన్ని అధిగమించే వర్ణనలూ, లక్ష్యానికి మించిన భావుకతా, పాండిత్యప్రకర్షా, సుదీర్ఘసమాసాలు – ఇవి భాసకవి కవిత్త్వంలో సాధారణంగా కనిపించవు. అక్కడక్కడా కొన్ని సూక్తులు చెప్పినా సన్నివేశానికి పుష్టి కలిగించటం కద్దు. స్వప్నవాసవదత్తమ్ లోని కొన్ని శ్లోకాలను ఇప్పుడు చూద్దాం.

విస్రబ్ధం హరిణాః చరన్త్యచకితా దేశాగత ప్రత్యయా
వృక్షాః పుష్పఫలైః సమృద్ధవిటపాః సర్వేదయారక్షితాః |
భూయిష్టం కపిలాని గోకులధనాన్యక్షేత్రవత్యోదిశః
నిస్సందిగ్ధమిదం తపోవనమయం ధూమోహి బహ్వాశ్రయః ||

బాగా తెలిసిన ప్రదేశమన్న నమ్మకంతో లేళ్ళు స్వేచ్ఛగా తిరుగుతున్నాయి. ఫలపుష్పాలతో సమృద్ధిగా ఉన్న చెట్లకు కరుణతో రక్షణ దొరుకుతున్నది. గోవులు మిక్కిలిగా ఉన్నాయి. భూములు సాగు చేయక సహజమైన వృక్షాలతో కూడి ఉన్నాయి. అనేకములు ఆశ్రయంగా ఉన్న ఈ (యజ్ఞధూమం) తో కూడిన ఈ ప్రదేశం తప్పకుండా తపోవనభూమి.

(స్వభావోక్తి అలంకారంతో ఉన్న ఈ పద్యం శాకున్తలంలో కాళిదాసు ఆశ్రమవర్ణనకు మూలము కావచ్చును.)

అంకం చివర సాయంకాల వర్ణన:

ఖగా వాసోపేతాః సలిలమవగాఢో మునిజనాః
ప్రదీప్తోऽగ్నిర్భాతి ప్రవిచరతి ధూమో మునివనమ్ |
పరిభ్రష్టో దూరాద్రవిరపి సంక్షిప్తకిరణః
రథం వ్యావర్త్యాऽసౌ ప్రవిశతి శనైరస్తశిఖరమ్ ||

పక్షులు గూళ్ళకు చేరుతున్నాయి. మునిజనులు నీటిని తెచ్చుకుంటున్నారు. (సాయంకాల నిత్యకర్మల కోసం). అగ్నిహోత్రం ప్రకాశిస్తూంది. దూరంగా జారిన ఉదయనుడు (సూర్యుడు) సంక్షిప్తకిరణాలతో రథాన్ని మరల్చి మెల్లగా అస్తాచలాన్ని చేరుకుంటున్నాడు.

మునివాటికల చిత్రీకరణ స్వభావోక్తి అలంకారం. ఉదయనుని పరిస్థితిని కూడా సమానంగా ప్రస్తావిస్తున్నది కనుక సమాసోక్తి. (ఒకే పద్యంలో రెండు సందర్భాలు ప్రస్తావిస్తూ, రెండూ సమానంగా చమత్కారభరితంగా ఉంటే అది సమాసోక్తి. ఒక సందర్భంలో చమత్కారం వాచ్యంగా, మరొక చమత్కారం సూచనగా ఉంటే ’ధ్వని’.)

వాసవదత్తకై వత్సరాజు వగపాటు:

దుఃఖం త్యక్త్వా బద్ధమూలోऽనురాగః
స్మృత్వా స్మృత్వా యాతి దుఃఖం నవత్వమ్ |
యాత్రాత్వేషా యద్విముచ్యేహ భాష్పం
ప్రాప్తానృణ్యా యాతి బుద్ధిః ప్రసాదమ్ ||

చిరపరిచయమైన అనురాగాన్ని విడువడం కష్టమవుతున్నది. పదే పదే స్మరించడం వల్ల దుఃఖం కొత్తదనాన్ని పొందుతూంది. ఈ స్మృతి ప్రసాదం కన్నీళ్ళై కరిగి నా చెలిఋణం తీరుతోంది. వ్యక్తిగతశోకాన్ని మించిన హృదయంగమమైన ఒక స్నేహభావం మనసుకు తట్టే అందమైన శ్లోకం ఇది.

కిం ను సత్యమిదం స్వప్నః సా భూయో దృశ్యతే మయా |
అనయాప్యేవమేవాऽహం దృష్టయా వంచితస్తదా ||

ఇది కలా? నిజమా? ఆమెను నేనిప్పుడు నిజంగా చూస్తున్నాను. ఈమే కదూ ఒకప్పుడు నన్ను చూసి చూడనట్లుగా మోసం చేసింది!

***

పూర్వరంగము – నాట్యశాస్త్ర ప్రస్తావనాంశాలు:

స్వప్నవాసవదత్తమ్ ఆరంకాల నాటకం. ఇందులో రెండు, మూడు అంకాలు స్త్రీపాత్రలతో, పూర్తిగా ప్రాకృతంలో నడుస్తుంది. మొత్తం నాటకంలో పురుషపాత్రలు, స్త్రీపాత్రలు దాదాపుగా సమానం. మొదటి మూడు అంకాలు గడిచిన తర్వాత కానీ నాయకుడు కనిపించడు. అయితే చివరికంటా నాటకం (చదవడం/చూడడం) పూర్తి అయిన తర్వాత నాయకుడే సామాజికుని మనసును ఆక్రమిస్తాడు. అది ఒక అందమైన మాయ. ఈ మాయను మరింత పొడిగించి, ఉదయనుడు-వాసవదత్త వీరికి సంబంధించిన మరొక కథను ఈ ఇద్దరు పాత్రలు లేకుండా ప్రతిజ్ఞాయౌగంధరాయణం అన్న నాటకంగా మలచాడు భాసుడు!

సంస్కృత నాటకాలు అన్నీ నాందితో ఆరంభమవుతాయి. నాంది అంటే దేవతాస్తుతి. అంతర్లీనంగా కథాసూచన/పాత్రలపరిచయం ఉండాలి. నాంది తర్వాత సూత్రధారుని ప్రవేశం ఉంటుంది. అయితే “నాంద్యంతే తతః ప్రవిశతి సూత్రధారః” – అన్న నిర్దేశంతో భాసనాటకాలు ఆరంభమవుతాయి. (ఈ నిర్దేశం కేవలం భాసనాటకాలలోనూ, చతుర్భాణి అన్న ప్రాచీనమైన నాటకాలలోనూ తప్ప మరే సంస్కృతనాటకాలలోనూ కనిపించదు.) ఆ పైన సూత్రధారుడు ఒక దేవతాస్తుతిని ఆరంభిస్తాడు.

స్వప్నవాసవదత్తమ్ లో దేవతాస్తుతి ఇది.

ఉదయనవేందుసవర్ణా వాసవదత్తాబలౌ బలస్య త్వామ్ |
పద్మావతీతీర్ణపూర్ణౌ వసన్తకమ్రౌ భుజౌ పాతామ్ ||

1. ఉదయనవేందుసవర్ణౌ = ఉదయ నవ ఇందు సవర్ణౌ = ఉదయించే సమయంలో కొత్తగా ఉన్న చంద్రుని కాంతికి సమానకాంతి కలిగిన
2. ఆసవదత్తా బలౌ = సురాపానముచేత కలిగిన బలము గల
3. పద్మావతీర్ణపూర్ణౌ = లక్ష్మీ అవతారముచే పూర్ణములైన
4. వసన్తకమ్రౌ = వసన్తుని వలె మనోజ్ఞములైన
5. బలస్య = బలరాముని
6. భుజౌ = రెండు భుజములు
7. త్వామ్ = నిన్ను
8. పాతామ్ = కాపాడుగాక !

నాంది ఎనిమిది, పంద్రెండు, పదునెనిమిది, ఇరువది రెండు పదములతో ఉండాలని, సూత్రధారుడు మధ్యమస్వరంతో గానం చేయాలని నాట్యశాస్త్రనియమం. ఇక్కడ అష్టపద నాంది. అయితే ప్రాచీనకాలంలో వాక్యాన్ని పదం అనేవారు. లేదా పదంగా శ్లోకపాదాన్ని పరిగణించేవారు. నాందిస్తుతి చంద్రుని సంప్రీతుణ్ణి చేయడానికని భరతముని నిర్దేశం. కొతమంది అర్వాచీనులు చంద్రనామాంకితం కావాలని పేర్కొన్నారు. ఈ నేపథ్యంలో పైన ఉదయనవేందు – అన్న చంద్రుని ప్రస్తావన ఆసక్తి కలిగిస్తుంది.

కథాపాత్రలను శబ్దశ్లేష ద్వారా సూచించాడు కవి. ప్రకృతార్థాన్ని సూచించటం ముద్రాలంకారం అంటారు.

భాసకావ్యాలలో ఈ విషయాన్ని, స్థాపనా అన్న మాటనూ వ్యాఖ్యాతలు ఇతరనాటకాలతో పోల్చి ఇది ఒక కొత్తగా వింత అన్నట్లుగా వ్యాఖ్యానించారు. అయితే భరతముని నాట్యశాస్త్రంలో పూర్వరంగం గురించి వివరించిన ఐదవ అధ్యాయంలో అంతర్యవనికా విధులు (ఇవి 9) బహిర్యవనికా విధుల (ఇవి మొత్తం 10) గురించి విశదంగా చెప్పారు. నాంది అన్నది బహిర్యవనికా విధిలో నాలుగవది. మొదటి మూడు – గీతవిధి, ఉత్థాపనము, పరివర్తనము. అన్ని విధులూ తప్పనిసరి కాదు కానీ నాంది తప్పనిసరి. ఇది సూచించటానికి “నాంద్యంతే తతః ప్రవిశతి సూత్రధారః” అని ప్రాచీనకవులు సూచిస్తారని నాట్యశాస్త్రానికి అభినవగుప్తుని వ్యాఖ్యానం. భాసుని కావ్యాలలో (చతుర్భాణి అన్న ప్రాచీనభాణాలలో) మాత్రమే ఈ వాక్యం, స్థాపనా అన్న శబ్దం కనిపిస్తాయి. అలాగే సూత్రధారుడు ప్రస్తావనను స్థాపన చేస్తాడు కాబట్టి అతడే స్థాపకుడు. ఆతడు చేసిన పనిని స్థాపనా అని భాసుడు పేర్కొన్నట్లు గమనించవచ్చు. భాసుని ప్రాచీనతకీ విషయాలు ఋజువు. అయితే భరతముని నిర్దేశించినట్లు స్థాపకుడు వచ్చి ’కావ్యపరిచయం’ చేయడమనే పద్ధతి ఎందుచేతనో భాసకవి పాటించలేదు. ఇందువల్ల ఈయన భరతునికి పూర్వుడని కొందరన్నారు. అది సబబుగా కాదనిపిస్తుంది. భాసకవికి, ఇంకా భారతదేశంలో అనేక ప్రాచీన కవులకు ఆత్మప్రశంసాపరాయణత్వం లేదన్నది సరైన కారణంగా కనబడుతుంది.

పూర్వరంగానికి నాట్యశాస్త్రవ్యాఖ్యాత అభినవగుప్తుడు ఒకానొక విచిత్రమైన లౌకిక ప్రయోజనం కూడా చెప్పాడు. నాటకం చూడ్డానికి వచ్చే ప్రేక్షకులు ఒకరొకరుగా వస్తారు కాబట్టి నాటకం ఆరంభం అవడానికి ముందు అలా ముందుగా వచ్చిన వారిని ఆనందపర్చడం ఒక ప్రయోజనమట.

పాశ్చాత్యదేశాల నాటకాలకూ ఇలాంటిది పద్ధతి ఉన్నట్టుంది. ఆంగ్లేయులు పెద్ద నాటకానికి ముందు curtain-raiser అని చిన్న ప్రహసనాన్ని ప్రదర్శించేవారట. మన దేశంలోనూ ప్రాంతీయభాషానాటకాలు ఆడబోయే ముందు ఏవేవో గమ్మత్తులు చేయడం ఉండేదని, తెలుగులో ’రెడ్డొచ్చె తిరిగి మొదలెట్టండి’అన్న సామెత కూడా వీధి నాటకాల నుండి వచ్చిందని చెపుతారు.

భాసుని నాటకాలను, ముఖ్యంగా స్వప్నవాసవదత్తాన్ని కేరళలో కూడియాట్టం అన్న నాట్యపద్ధతి ద్వారా చాక్యార్లు అనే ఒక గుంపు వారు వందల యేళ్ళుగా ప్రదర్శిస్తూ ఉన్నారు. నాందికి ముందు దీపం వెలిగించడం కేరళ నాట్యకళారూపాలలో ఉన్న సాంప్రదాయం. బహుశా ఇది పూర్వరంగం అనే సాంప్రదాయానికి లుప్తావశేషం కావచ్చు

భరతముని విశదీకరించిన పూర్వరంగం తదనంతరం సంస్కృతనాటకాలలో పూర్తిగా తగ్గిపోయింది. పదవశతాబ్దంలో దశరూపకం అన్న లాక్షణికగ్రంథంలో కర్త ధనంజయుడు పూర్వరంగాన్ని నామమాత్రంగా పేర్కొన్నాడు.

***

ఇతివృత్తనిర్వహణా – నాట్యశాస్త్రమూ:
———————————-

ఇతివృత్తంతు నాట్యస్య శరీరం పరికల్పితమ్ – నాటకానికి ఇతివృత్తం శరీరమైతే రసం ఆత్మ. రసం – ఆత్మ కాబట్టి రసనిర్వహణ ఇతివృత్తానికంటే ప్రధానమైనదని ఒక కృతకవాదం నేడు ఉంది. భాసుని నాటకాలలో ఈ రెండు అంశాలు అవిభాజ్యాలుగా గ్రహించవచ్చు.

ఈ ఇతివృత్తనిర్వహణకు సంబంధించి – భారతీయ నాట్యశాస్త్రం నాటక రచయితలకు క్రమబద్ధమైన నిర్మాణాన్ని సూచిస్తుంది. చాలా చిన్న ఇతివృత్తాన్ని ఎంచుకుని దానిని క్రమపద్ధతిలో పెంచుకుంటూ పోవడం ఈ నియమాల లక్షణమూ, లక్ష్యమూ కూడా. స్థూలంగా ఐదు అర్థప్రకృతులను – ఐదు సంధుల ద్వారా – ఐదు అవస్థలకు చేర్చడమే ఇతివృత్త నిర్వహణ.

1) అర్థప్రకృతులు అంటే – ప్రయోజనసిద్ధిహేతువులు. ప్రతి నాటకానికి ప్రయోజనం ఉంటుంది. ఆ ప్రయోజనం సిద్ధించడానికి పాత్రల ద్వారా కవి కొన్ని హేతువులను కల్పిస్తాడు. అవి స్థూలంగా ఐదు రకాలు -
బీజము – విత్తు. తొలుదొల్త చిన్నగా మొదలై, అనేకప్రకారాలుగా విస్తరించే హేతువిశేషం.
బిందువు – నూనెచుక్క నీటితలం పైన పడగానే అన్ని వైపులకు విస్తరిస్తుంది కదా. అలా ప్రధానకథలో భాగమైన ఒక కథాంశం పూర్తి కాగానే మరొక కార్యం ఘటించి అవిచ్ఛేదంగా విస్తరించే హేతుకారణాన్ని బిందువు అంటారు.
పతాక – ప్రధానకథకు దోహదపడే అవాంతరకథ. రామాయణంలో జటాయువృత్తాంతం లాంటిది.
ప్రకరీ – ప్రధాన కథకు దోహదపడే పెద్దదైన అవాంతరకథ. ఉదా: రామాయణంలో సుగ్రీవుని కథ.
కార్యము – ధర్మార్థకామములకు దోహదమైన ఫలకారణము.

2) హేతువుద్వారా సంక్రమించే ఫలితం అవస్థ. ఇవీ ఐదు విధాలు.
ఆరంభము – ఔత్సుక్యమాత్రమారంభము. (సంకల్పించుకోవడం)
యత్నము – అనుకొన్న పని త్వరితంగా చేయడానికి చేసే ఉపాయవిశేషము.
ప్రాప్త్యాశ – ఉపాయము, అపాయశంకా కలిగిన అనిశ్చితఫలప్రాప్తి.
నియతాప్తి – అపాయ అభావమైన నిశ్చయఫలప్రాప్తి.
ఫలాగమము – సమగ్రఫలసంపత్తి.

హేతువు(1) —-> ఫలము(2). వీటిని కలపడానికి ఉపయోగించే సంవిధానం సంధి.
3)ఈ సంధులు ఐదు.
ముఖసంధి – బీజసముత్పత్తి, నానార్థరససంభవయోగం
ప్రతిముఖ సంధి – కనీ కనబడకుండా బీజం ప్రకాశించడం
గర్భసంధి – అదివరకు ప్రకాశమైన బీజం ప్రకాశమై, లాభనష్టాలు పొందౌట, వాటి అన్వేషణ
అవమర్శసంధి – అదివరకు జరిగిన బీజార్థంలో నష్టాన్ని పరిహరించడం కోసం చేసే పర్యాలోచన
నిర్వహణ (ఉపసంహృతి) సంధి – చెదిరి ఉన్న బీజార్థాలను ఒక చోట చేర్చుట.

బీజం —ముఖసంధి— ఆరంభము
బిందువు — ప్రతిముఖసంధి— యత్నము
పతాక — గర్భసంధి — ప్రాప్త్యాశ
ప్రకరీ — అవమర్శసంధి — నియతాప్తి
కార్యము — నిర్వహణసంధి — ఫలాగమము

సంధులకు ఒక్కొక్కదానికి సంధ్యంగాలు ఉన్నాయి. విస్తృతంగా ఉన్న ఈ విషయాలను ఇక్కడ చర్చించడం లేదు. భరతముని నిర్దేశం ప్రకారం – ఇతివృత్తం సామాన్యమైనదైనా, సంధినిర్వహణ సక్రమంగా ఉంటే నాటకం రక్తికడుతుంది.

***

బీజం —ముఖసంధి— ఆరంభము

పై సమీకరణానికి స్వప్నవాసవదత్తం ప్రకారం ఉదాహరణ ఇది:

1) పద్మావతిని వత్సరాజుకు కట్టబెట్టాలని యౌగంధరాయణుడు కల్పించిన వాసవదత్తాన్యాసం (వాసవదత్తను దాచడం) “బీజం”.
2) పద్మావతి ఆశ్రమరాక బీజసముత్పత్తి, నానార్థరససంభవమైన “ముఖసంధి”.
3) పద్మావతిని యౌగంధరాయణుడు చూసిన ఉత్సాహం “ఆరంభం”. (ఔత్సుక్యమాత్రమారంభః)

***

బీజాన్ని ముఖసంధి ద్వారా ఆరంభమనే అవస్థకు చేర్చడం మొదటి అంకంలో జరిగింది. ఇలాగే మిగిలిన అర్థప్రకృతులను, అవస్థలనూ నాటకంలో కలపడం జరుగుతుంది.

నిర్వహణసంధిలో అద్భుతరసం నిర్వహించాలని భరతముని ఆదేశం. చివరి అంకంలో వత్సరాజుకు వాసవదత్త బ్రతికి ఉందన్న విషయం తెలియడం, మంత్రి యౌగంధరాయణుడు వత్సరాజుకై సంకల్పించిన పద్మావతి అన్న కన్యాలాభ ప్రాప్తి యొక్క పరిపూర్ణానందమనే బీజార్థము – చివరి అంకంలో వస్తుంది. అవంతిక అనబడే వాసవదత్త గురించి పద్మావతి చెప్పగానే వత్సరాజు ఇలా అంటాడు.

“కథమ్? మహాసేనపుత్రీ! దేవి! ప్రవిశత్యభ్యన్తరం పద్మావత్యా సహ – ఎట్టూ? మహాసేనపుత్రి వాసవదత్తా! దేవి! పద్మావతితో సహా అభ్యన్తర మందిరానికి రమ్ము”

వాసవదత్తా! అన్న తర్వాత దేవి అనడం తత్తరపాటు. అభ్యన్తరమందిరప్రవేశం – ఇదివరకే సన్నివేశనిర్వహణలో చర్చించబడింది. మరణించిన ప్రియురాలు బ్రతికే ఉందన్న నిజం, అదీ రాజ్యం దక్కిన తర్వాత జరిగే ఆనందకరఘట్టంలో తెలియడం – అద్భుతరసావిష్కరణ. ఇక్కడ రాజు ఉద్వేగంతో కూడిన ఉత్సాహం స్థాయీభావం. వాసవదత్త – విభావం. తత్తరపాటు – అనుభావం.

***

ముగింపు:
———-
నాటకానుశీలనం – అంటే ఒక ఆనందకరమైన అనుభూతిని పొందే ప్రయత్నం. అంతేనా అంటే అంతమాత్రమే కాదు. ఇది ఒక చరిత్ర, ఒక సంస్కృతి, ఒక సంస్కారం, సాంప్రదాయాల సమ్యగనుశీలనం. తద్వారా అంతర్ముఖంగానూ, బహిర్ముఖంగానూ ఏర్పడే సమ్యగవగాహన. కళారూపాలను, సంస్కారవంతమైన సాహిత్యాన్ని అనుశీలనం చేస్తున్న కొద్దీ వ్యక్తికి ఆ సాహిత్యాంతర్గతమైన సంస్కారం తనకు తెలియకుండా అలవడుతూ పోతుంది. ఈ సంస్కారపు అభివృద్ధిని బయటకు కనిపించకుండా అలవోకగా, గుంభనగా నిర్వహించే కాంతాసమ్మితాలలో దృశ్యకావ్యాలు ప్రధానమైనవి. ఆ దృశ్యకావ్యాకాశంలో భాసుడు ఉజ్జ్వలంగా భాసించే భాస్కరుడు భాసుడు. మహాకవి భాసమైన రచన స్వప్నవాసవదత్తమ్. ఈ కావ్యానుశీలనం ద్వారా ప్రకటించిన ఈ వ్యాసంలో మంచి ఏ కొంచెమైనా గ్రహించే సహృదయులయిన పాఠకులకు నమ్రతాపూర్వకమైన ప్రణామాలు.
-------------------------------------------------------
రచన - రవి E.N.V, 
వాకిలి సాహిత్య పత్రిక సౌజన్యంతో

Tuesday, August 7, 2018

పాదుకాసహస్రం


 పాదుకాసహస్రం




సాహితీమిత్రులారా!




  శ్రీ వేదాంతదేశికులవారు శతాధిక గ్రంథకర్త.వారి గ్రంథాలన్నీ కూడా విద్వద్వత్కవితా గంగాలహరీ విలసితాలు.  వాటిలో 'పాదుకా సహస్రం'అనే గ్రంథరాజం శ్రీరంగనాథులవారి పాదుకలను స్తుతిస్తూ ఆశువుగా 1008 శ్లోకాలలో ఒక్క రాత్రిలో   రచించారు. దీనికి కారణం  మరొక  ఆశుకవితో  కలిగిన  స్పర్థ మూలమని "వేదాంతాంచార్యవిజయం" అనే సంస్కృత గ్రంథంలోనూ మరికొన్ని పూర్వగ్రంథాలలోనూ ఉంది.
పాదుకాసహస్రం 32 (భాగాలు)పద్ధతులుగా రచించబడింది.
అవి-1ప్రస్తావనపద్ధతి,2సమాఖ్య,3 ప్రభావ,4.సమర్పణ, 
5ప్రతిప్రస్థాన,6అధికార పరిగ్రహ,7అభిషేక,8నిర్యాతన,
9వైతాళిక,10శృంగార,11సంచార,12పుష్ప,13పరాగ,
14నాద,15రత్నసామాన్య,16బహురత్న,17పద్మరాగ,
18ముక్తా,19మరకత,20ఇంద్రనీల,21బింబప్రతిబింబ,
22కాంచన,23శేష, 24 ద్వంద్వ,25సంనివేశ,26యంత్రికా,
27రేఖా,28సుభాషిత,29ప్రకీర్ణ,30చిత్ర,31నిర్వేద,32ఫలపద్ధతి.
    వీటిలో30 క్రమసంఖ్యగల "చిత్రపద్ధతి"లో చిత్రకవిత్వం
పుష్కలంగా ఉంది.
    చిత్రపద్ధతి 911శ్లోకం నుంచి మొదలై 950శ్లోకంతో ముగుస్తుంది.
అంటే చిత్ర పద్ధతిలోని శ్లోకాలు 40.
     సకలచిత్రాలకూ ఆస్పదమైన శ్రీరంగనాథులవారి మణీ
మయ పాదుకాదేవిని ప్రపత్తిపొందుతూ  ఈ పద్ధతిలోని 1వశ్లోకం
 ప్రారం భించబడింది.2వ శ్లోకంలో భగవంతునికన్న
పాదుకాశీలంమిన్నఅనేచిత్రప్రశంసఉంది.3వశ్లోకంగోమూత్రికా
బంధం,4వశ్లోకంలో గూఢచతుర్థం అనే శబ్దచిత్రం ఉంది.
5వశ్లోకం నిరోష్ఠ్య శబ్దచిత్రం,6క్రియాగుప్త చిత్రం, 7అకార విభక్తి చిత్రం,8పాదావృత్తియమకచిత్రం,9పాదానులోమప్రతిలోమ
ప్రతిలోమయమకచిత్రం,10 అపునరుక్తవ్యంజన చిత్రం, 11
మురజబంధచిత్రం,12అనతిరిక్త పదపదార్థానులోమ ప్రతిలోమ శబ్దచిత్రం,13 శరబంధచిత్రం,14గరుడగతి చక్రబంధచిత్రం,15ద్విశృంగాటక చక్రబంధ చిత్రం, 16ద్విచతుష్క చక్రబంధ చిత్రం,17చతురరచక్రబంధచిత్రం/
అష్టదళపద్మబంధచిత్రం,18 స కర్ణిక షోడశదళ పద్మబంధ చిత్రం,
19స్తుతి, 2౦ చతురంగ తురంగ పదబంధ చిత్రం,
21అర్ధభ్రమక యమక చిత్రం,22సర్వతోభద్రబంధచిత్రం, మళ్లీ
23సర్వతోభద్రబంధచిత్రం,24త్ర్ర్యక్షర యమక చిత్రం, 25ఏక
హల్  శ్లోకచిత్రం,26మహాయమకచిత్రం-దీనిలో గోమూత్రిక,
కంకణ,మురజ,పద్మబంధాలూ ,అనులోమప్రతిలోమగతి
చిత్రమూ,అర్ధయమక-పాదచతురావృత్తియమక పాదార్థాష్టా
వృత్తియమక-పాదషోడశవృత్తియమక-ఏకాక్షర ద్వాత్రింశత్
ఆవృత్తి యమకచిత్రాలూ ఉన్నాయి.27పాదచతుష్టయభాగా
వృత్తియమకచిత్రం,28పాదభాగ చతురావృత్తి యమకచిత్రం,
29షోడశావృత్తియమకచిత్రం, దీనిలోనే షోడశదళపద్మ బంధచిత్రం,
అష్టదళ పద్మబంధచిత్రం చతుర్దళ పద్మబంధ చిత్రం-అనేవీ  ఉన్నాయి,
30కవినామాంకిత అష్టదళపద్మ బంధచిత్రం,31 కావ్యనామాంకిత కవినామాంకిత
మహాచక్రబంధ చిత్రం,32చతురంక(అనుష్టుప్ శ్లోకగర్భిత)అష్టారచక్ర
బంధచిత్రం,33,34అనులోమగోమూత్రికాబంధచిత్రం,35,36
భిన్నవృత్తానులోమ గోమూత్రికాబంధచిత్రం, 37,38 భిన్న వృత్తానులోమ ప్రతోలోమ చిత్రం,39పాదుకాయుగళ గర్భక
ర్ణికమష్టదళ పద్భబంధచిత్రం(ఈ పాదుకాబంధం దేశికుల
వారి స్వీయ ప్రతిభా జనితం)'40 పాద ద్వయభాగ ద్వయావృత్తి యమకచిత్రం.
      కేవలనామమాత్రంగ పాదుకాసహస్రంలోని చిత్రకవితా
పరిచయం ఇది.ప్రతి చిత్రకవితనూ సలక్షణంగా సచిత్రంగా
వివరిస్తే 1/8డెమ్మీ 400 పుటల గ్రంథమౌతుంది.
      ఇదంతా శ్రీరంగనిథులవారి పాదుకా స్తుతి. అంటే
దేశికులవారి ఆశు కవన జవన స్తవన శక్తి భువనం లో
నభూతో నభవిష్యతి.
---------------------------------------------------------
వైద్యంవేంకటేశ్వరాచార్యులు