Thursday, December 5, 2019

జిహ్వకో రుచి


జిహ్వకో రుచి




సాహితీమిత్రులారా!


“ఎవ్వరైనా అరటి పండుని ఎలా తింటారబ్బా! తొక్క ఒలిచిన అరటి పండు ఆకారం చూస్తే చాలు, నాకు దానిని నోట్లో పెట్టుకో బుద్ధి పుట్టదు!” అంటూ అరటి పండు ఇష్టంగా తినే నా బోంట్లని చూసి ఆశ్చర్య పడ్డది ఒక గృహిణి.

నేను అప్పుడే నోట్లో పెట్టుకుని ఒక కొరుకు కొరికిన అరటి పండు ముక్కని మింగాలో కక్కాలో తెలియని తికమక పరిస్థితిలో పడ్డాను. అరటి పండు నాకు ఇష్టం. రోజుకో పండైనా తింటాను. అరటి పండు ఎంత ఇష్టమైనా ఎవ్వరైనా ప్రసాదం అంటూ చేత్తో చిదిమి, ఒక ముక్కని నా చేతిలో పెడితే నాకు తినబుద్ధి కాదు.

కొందరు అరటి పండు తొక్కంతటినీ ఒలిచేసి, తొక్కని పారేసి అప్పుడు పండుని తింటారు. కొందరు పండుని చక్రాలులా కోసుకుని, ఒకొక్క చక్రాన్నే ఫోర్కుతో తింటారు. వెంకట్రావు పండు మొదటి భాగాన్నీ, చివరి భాగాన్నీ విరచి పారేసి, మధ్య భాగాన్నే తింటాడు. సూజన్ ‘మీట్ అండ్ పొటేటో’ పిల్ల. ఆమెకి పళ్ళల్లో కాని, కాయగూరల్లో కాని గింజ కనబడ కూడదు. ఒక సారి ఇండియన్ రెస్టారాంటుకి తీసికెళ్ళి బైంగన్ బర్తా తెప్పిస్తే వేలేసి ముట్టుకో లేదు – వంగ గింజలని చూసి. కడుపుతో ఉన్న కేటీ సాల్ట్ బిస్కట్ మీద పీనట్ బటర్ రాసుకుని, దాని మీద టూనా ఫిష్ పెట్టుకుని, దాని మీద నిలువుగా కోసిన అరటి పండు బద్దని పేర్చి తింటూంటే చూసే వాళ్ళకి కడుపులో తిప్పిందంటే తిప్పదూ?

పళ్ళన్నిటిలోనూ అగ్రగణ్యమైన మామిడిపండు అంటే మా అన్నయకి ఇష్టం లేదు. కాదు, కూడదు అని మొహమాట పెడితే కోసుకు తినే ఏ బంగినపల్లి పండో ఒక ముక్క తింటాడు తప్ప పిసుక్కు తినే పళ్ళంటే అస్సలు పడదు. మూతి చిదిమి, జీడి పిండేసి, సువర్ణరేఖ పండుని తింటూ ఉంటే రసంతో పాటు మామిడి పండు గుజ్జు చిన్న చిన్న ముక్కలుగా నోట్లోకి వస్తూ ఉంటే దాని రుచితో స్వర్గానికి ఒక మెట్టు దిగువకి చేరుకుంటాను నేను. అదే పండుని నోట్లో పెట్టుకుని వాంతి చేసుకున్నంత పని చేసేడు మా అన్నయ్య.

లోకో భిన్న రుచి అన్నారు. మనుష్యులు ఎన్ని రకాలు ఉన్నారో వాళ్ళ రుచుల ఎంపకాలు, తిండి అలవాట్లు కూడ దరిదాపుగా అన్ని రకాలూ ఉన్నాయి. మా పెద్దన్నయ్య కూతురు లక్ష్మి చిన్నప్పుడు కందిగుండ అన్నంలో కలుపుకు తినేది తప్ప కంచంలో ఉన్న మరొక వస్తువుని ముట్టుకునేది కాదు. నూనెలో వేసి సాతాళించిన చిక్కుడు కాయలని తప్ప మరేదీ ముట్టుకునేవాడు కాదు మా అబ్బాయి సునీలు. యోగర్టు అంటే అసహ్యించుకునేవాడు. ఇప్పుడు నాకు అరటి పండు ఎంత ఇష్టమో వాడికి యోగర్టు అంత ఇష్టం. వయస్సుతో పాటు రుచులు, అభిరుచులు మారతాయి మరి.

ప్రజలని వేలి ముద్రలతో ఎలా పోల్చుకో వచ్చో అలాగే వ్యక్తుల మధ్య తారతమ్యాన్ని “నాలుక ముద్రలు” తో పోల్చుకో వచ్చేమోనని నాకు అప్పుడప్పుడు అనిపిస్తుంది. వేలి ముద్రలు జీవితాంతం ఒకేలా ఉంటాయి. కాని, “నాలుక ముద్రలు” జీవితంలో క్రమేపీ మారుతూ ఉంటాయి. “నాలుగు రుచులూ తినటం అలవాటు చేసుకోవాలి” అంటూ మా మామ్మ మా చేత తను కాచిన వేప పళ్ళ పులుసుని బలవంతాన్న తినిపించేది. అప్పుడు ఈసురో మంటూ ఆ చేదు పులుసు తిన్నా, ఇప్పుడు అలాంటి పులుసు ఎవ్వరైనా కాచిపెడితే తిందామని కలలు కంటూ ఉంటాను.

కారానికి రుచేమిటి అని మీరనొచ్చు కానీ, అలవాటు పడని నోటికి కారం కారంగానే అనిపిస్తుంది; అలవాటు పడ్డ తర్వాత కారంలో కారం కంటే “రుచిని” నాలుక ఎక్కువగా పోల్తి పడుతుంది. కాఫీ కాని, కారం కాని, కాకరకాయ వేపుడు కాని – ఇవేవీ కూడా మొదటి సారి రుచించవు. అలవాటు పడ్డ తర్వాత వాటిని వదలబుద్ధి కాదు. కుంకుడుకాయ రసంలా ఉందని ఒకప్పుడు బీరుని చీదరించుకున్న నేను ఇప్పుడు బీరులలో రకరకాలని గుర్తించి, వాటిలో తేడాలు చెప్పగలను.

ప్రతి వ్యక్తికి ఒక వ్యక్తిత్వం ఉన్నట్లే ఆ వ్యక్తి తినే ఆహార పదార్ధాలలలోనూ, తినే విధి విధానాలలోనూ కూడ ఒక ‘వ్యక్తిత్వం’ ఉంటుంది. మనం ఎక్కువ ఇష్టపడి తినే వస్తువులు, మనకి ఇష్టం లేని వస్తువులు, మనకి అసహ్యమైన వస్తువులే కాకుండా మనం తినే పదార్ధాలని మనం తినే విధానం కూడ మన జఠర వ్యక్తిత్వాన్ని (గేస్ట్రొనోమిక్ పెరసనాలిటీ) వెల్లడి చేస్తుంది. కొన్ని ఉదాహరణలు చెబుతాను. “నేను శాకాహారం అయినంత సేపూ, ఏది ఎలా వండి పెట్టినా సమదృష్టితో రుచులు ఎంచకుండా తింటాను” అని అందరితోటీ చెప్పేవాడిని. అంటే నాకు ఒక జఠర వ్యక్తిత్వం అంటూ లేదని గొప్పగా చెప్పుకునేవాడిని. నాకు పెళ్ళయిన తర్వాత నా శ్రీమతి వచ్చి, నేను అనుకున్నట్లు నాకు అన్నీ సాయించవనిన్నీ, నాకు కూడా ఇష్టమైనవీ, ఇష్టం లేనివీ ఉన్నాయనీ సోదాహరణంగా రుజువు చేసింది. నేను ఎప్పుడు ఇండియా వెళ్ళినా నా అక్క చెళ్ళెళ్ళు, “నీకు చేగోడీలు ఇష్టంరా, అందుకని చేసేం” అని చేసి పెట్టేవరకూ నాకు చేగోడీలు ఇష్టమనే తెలియదు. అయినా ఇంత అమెరికా వచ్చీ ఏ ఫేషనబుల్ గా ఉన్న తిండినో ఇష్టపడాలి కానీ ఈ నాటు వంటకం ఇష్టం అని నలుగురికీ తెలిస్తే నా పరువు పోతుందో ఏమో.

ఈ జఠర వ్యక్తిత్వం అనే ఊహనాన్ని వ్యక్తిగత స్థాయి నుండి జాతీయ స్థాయికి లేవనెత్తవచ్చు. మానవుడు సర్వాహారి. దేశ, కాల పరిస్థితులని బట్టి ఏది దొరికితే అది తిని బతకనేర్చిన జీవి. అయినా సరే కొన్ని కొన్ని జాతులు ఒకొక్క రకమైన జఠర ముద్రని ప్రదర్శిస్తాయి. హిందువులు ఆవుని తినరు. ముస్లింలు పందిని తినరు. కొరియా వారు కుక్కలని, చైనా వారు పాములనీ తింటారు కాని, అమెరికాలో కుక్కలని, పాములని తినరు. కీటకాలనీ, వానపాములనీ చాల మంది తినరు. ఫ్రాంసులో నత్తలని గుల్లల పాళంగా వేయించి, దాని మీద వెల్లుల్లి జల్లి ఎంతో ఇష్టంగా తింటారు. ఇవి ఆయా సంస్కృతుల జఠర వ్యక్తిత్వాలు.

ఈ విపరీతమైన ఉదాహరణలని అటుంచి, మనం సర్వ సాధారణంగా తినే వస్తువుల సంగతి చూద్దాం. మా చిన్న బావ కొత్తిమిర దుబ్బు కనిపిస్తే చాలు మైలు దూరం వెళ్ళిపోతాడు. ఇలాగే బెండ కాయలు, టొమేటోలు, బ్రోకలీ, కేబేజీ, కొబ్బరికాయ మొదలైనవి తినలేని వాళ్ళు మనకితరచు తారస పడుతూ ఉంటారు.

ఈ అయిష్టతలు అన్నీ పుట్టుకతో వచ్చినవి కావు. పిల్లలందరికీ పుట్టగానే తెలిసేది తల్లి పాల రుచి. తర్వాత నెమ్మదిగా ఆవు పాలో, డబ్బా పాలో మొదలు పెట్టేసరికి కొంచెం తీపి అలవాటు అవుతుంది. ఆ తర్వాత సంస్కృతులకి అనుగుణంగా రుచులు అలవాటు అవుతాయి. మన దేశంలో అయితే అన్నంలో వాము నెయ్యి కలిపి కొత్త రుచులు అలవాటు చేస్తాం. సాధారణంగా పిల్లలు ఏ కొత్త రుచిని పరిచయం చేసినా మొదట్లో నచ్చుకోరు. మనం వాళ్ళ నోట్లోకి కుక్కటం, వాళ్ళు దాన్ని ఉమ్మెయ్యటం, మనం దానిని మళ్ళా చెంచాతో నోట్లోకి తొయ్యడం – ఈ తంతు ప్రతి తల్లికి తెలిసినదే.

పుట్టుకతో పసి పాపలు తీపిని నచ్చుకోవటం, చేదుని ఏవగించుకోవటం సర్వసాధారణంగా జరిగే పని. నాలుగు నెలల ప్రాంతాలలో ఉప్పదనం మీద మోహం పెరుగుతుంది. ఆ తర్వాత నెమ్మది నెమ్మదిగా రకరకాల రుచులు అలవాటు అవుతాయి. పాపకి భవిష్యత్తులో ఏయే రుచులు అలవాటు అవుతాయో ఆ పాప గర్భంలో ఉన్నప్పుడు తల్లి తినే రుచుల మీద కూడ ఆధారపడి ఉంటుందిట. తల్లి వెల్లుల్లి తింటే పిల్లలకి కూడ వెల్లుల్లి మీద ఇష్టత పుట్టటానికి సావకాశాలు ఎక్కువట. ఈ సిద్ధాంతం ఎంత శాస్త్రీయమైనదో చెప్పలేను కాని, నా శ్రీమతికి వంకాయ ఇష్టం, మా అమ్మాయి సీతకి వంకాయ అంటే అసహ్యం.

కొత్త రుచులని ప్రయత్నించటానికి కూడ భయపడే పరిస్థితిని ఇంగ్లీషులో నియోఫోబియా అంటారు. ఈ భయమే పెద్దయిన తర్వాత “పికీనెస్” గా మారుతుంది. ఈ పికీనెస్ ని తెలుగులో ఏమంటారో ప్రస్తుతానికి స్పురించటం లేదు కాని, ఈ రకం వ్యక్తులు మనకి తరచు తారసపడుతూ ఉంటారు. కొందరు కంచంలో వడ్డించిన వస్తువులని వేళ్ళతో కోడి కెక్కరించినట్లు కెక్కరించి, ఏదీ సయించటం లేదని లేచి పోతారు. ఇలాంటి వాళ్ళతో రెస్టారెంటుకి వెళితే మన పని గోవిందా. వీళ్ళకి మెన్యూలో ఉన్నవి ఏవీ నచ్చవు. నూనె ఎక్కువ వేసేడనో, కారం సరిపోలేదనో, సరిగ్గా ఉడకలేదనో, అన్నం మేకుల్లా ఉందనో, ముద్దయిపోయిందనో, మరీ కరకరలాడుతోందనో, మాడిపోయిందనో, ఏదో ఒక వెలితి కనిపిస్తుంది వీరికి. వీరిని చూసి జాలి పడాలి కాని కోపగించుకునీ, విసుక్కునీ లాభం లేదు. మనందరికీ భక్ష్యాలూ, భోజ్యాలూ, చోష్యాలూ, పానీయాలు లా కనిపించేవే వీరికి ఏకుల్లాగో, మేకుల్లాగో కనిపిస్తాయి. అందుకని తినలేరు.

జేన్ కావర్ అనే ఆవిడ ఇటువంటి పికీ ఈటర్స్ మీద పరిశోధన చేసి డాక్టరేట్ పట్టా కూడ పుచ్చుకుంది. ఫిలడెల్ఫియాలో 500 మందిని కూడగట్టి వారికి ఒక ప్రశ్నావళి సమర్పించింది. వీటికి ప్రజలు ఇచ్చిన సమాధానాలు చదవటం ఒక అనుభూతి. “నేను కరకరలాడే వస్తువులని తినలేను.” “నారింజ రంగులో ఉన్న తినుభండారలనే నేను తినగలను.” “పళ్ళెంలో వడ్డించిన వస్తువులని ఎల్లప్పుడూ అనుఘడి దిశలోనే తింటాను.” “నేను ఇంట్లో వండినవి తప్ప బయట వండినవి తినలేను.” ఇవీ ఆమె సేకరించిన సమాధానాలలో కొన్ని మచ్చు తునకలు. ఆవిడ పరిశోధనలో తేలిందేమిటంటే ప్రతి వ్యక్తీ ఏదో ఒక విధంగా పికీ ఈటరే. ఆవిడ వరకుఎందుకు. అమెరికాలో మన తెలుగు వాళ్ళల్లో నేను చూసేను. బయటకి వెళ్ళి ఏది తిన్నా ఇంటికివచ్చి ఆవకాయ డొక్క తో ఇంత మజ్జిగ అన్నం దబదబా తింటే కాని నిద్ర పోలేరు.

కొన్ని అలవాట్లు కొట్టొచ్చినట్లు కనిపిస్తాయి. కొన్నింటికి మనం అలవాటు పడిపోయి పట్టించుకోము. కార్న్ ఫ్లేక్సు, ఓట్ మీలు మొదలైనవి ఉదయమే తినాలని ఎక్కడైనా నియమనిబంధనలు ఉన్నాయా? ముందు పప్పూ అన్నం, ఆ తర్వాత కూర, ఆ తర్వాత పచ్చడి, ఆఖరున పులుసు, చారు, మజ్జిగ తినాలని ఎవరు నియంత్రించేరు? మా ఇంట పురోహితులు సోమయాజులు గారు ముందు కూర, పచ్చడి తిని, తర్వాత పిండివంటలు తిని, అప్పుడు పప్పు అన్నం తినే వారు. ఎందుకు అలా తిరకాసుగా తింటున్నారని నేను చిన్నతనంలో మర్యాద తెలియని రోజులలో అడిగేసేను. “పప్పు అన్నం ముందు తినెస్తే కడుపు నిండిపోతుంది. అప్పుడు మిగిలినవి తినటం కష్టం. అందుకని” అని ఆయన చెప్పేసరికి మా అమ్మ, నాన్నగారు కూడ తర్కబద్ధంగా ఉన్న ఆ సమాధానం విని ఆశ్చర్యపోయేరు.

నేను అమెరికా వచ్చిన తర్వాత తిండి తినే పద్ధతిలో ఒక కొత్త బాణీ ప్రస్పుటం కావటం మొదలైంది. ఇంటి దగ్గర అన్నంలో కలుపుకుందుకి పప్పు, కూర, పచ్చడి, తర్వాత పులుసు, చారు, మజ్జిగ – ఆ వరసలో తినేవాళ్ళం. ఆయ్యరు హొటేలుకి వెళ్ళి తిన్నా దరిదాపు అవే వంటకాలు తగిలేవి. మొన్న వాషింగ్టన్ వెళ్ళినప్పుడు వెతుక్కుంటూ ఇండియన్ రెస్టరాంటు కి వెళ్ళేను. వాడు ఒక కప్పు అన్నం, దానితో తినటానికి బైంగన్ బర్తా ఇచ్చేడు. ఎంతకని బైంగన్ బర్తా తింటాను? మర్నాడు చైనా వాడి దగ్గరకి వెళ్ళేను. వాడూ కప్పుడు అన్నం తో పాటు మరొక పాత్ర నిండా వేయించిన చిక్కుడు కాయలు పెట్టేడు. ఎంతకని చిక్కుడు కాయలు తింటాను? పోనీ అని రాత్రి పీట్జా తినటానికి వెళ్ళేను. అక్కడా అంతే. అంటే ఏమిటన్న మాట? ఒక్కళ్ళం రెస్టరాంటుకి వెళితే, వెళ్ళిన చోట మనకి థాలీ లాంటిది దొరకక పోతే మనకి నాలుగు రకాల ఆధరువులు లేకుండా “ఏక భుక్తమే” గతి.

ఇలాంటి ఇబ్బందులనుండి తప్పించుకోవాలంటే చైనా రెస్టరాంటుకీ, ఇండియన్ రెస్టారాంటుకీ, ఒక్కళ్ళూ వెళ్ళకూడదు, ఒక చిన్న మందలా వెళ్ళాలని ఒకడు నాకు హితోపదేశం చేసేడు. ఇంట్లో మా ఆవిడ చెప్పినట్లు, ఆఫీసులో మా సెక్రటరీ చెప్పినట్లు వినటం అలవాటయిపోయిందేమో మనమంచికే చెబుతున్నాడు కదా అని ఆ హితైషి చెప్పినట్లు ఒక సారి అరడజను మంది సహోద్యోగులతో చైనా రెస్టరాంటుకి వెళ్ళేను. వాళ్ళంతా బాతులని, కుక్కలని, పందులనీ ఆర్డరు చేసుకుంటున్నారు. నేను బితుకు బితుకు మంటూ బుద్ధాస్ డిలైట్ ఆర్డరు చేసేను. అందరివీ ఒకటీ ఒకటీ వస్తున్నాయి. నేను తప్ప అందరూ వడ్డించుకుని లొట్టలు వేసుకుంటూ తింటున్నారు. నేను బిక్క మొహం బైటకి కనిపించకుండా బింకంగా పోజు పెట్టి బుద్ధాస్ డిలైట్ కోసం ఎదురు చూస్తున్నాను. ఆది వచ్చే సరికి ఒక వాయి భోజనాలు కానిచ్చేసిన నా సహోద్యోగులు దీని మీద కలబడి పంచేసుకుని, “రావ్, మేము కూడ నీలాగే వెజిటేరియన్ ఆర్డర్ చెయ్యవలసింది, ఇది చాలా బాగుంది” అంటూ ఆ ప్లేటుని ఒకరి చేతుల మీదుగా మరొకరు నా దగ్గరకి పంపేసరికి అది కాస్తా ఖాళీ అయిపోయింది. నేను మొర్రో మొర్రో అంటే మరొక ప్లేటు తెప్పించేరు. ఆది వచ్చేసరికి అందరి భోజనాలు అయిపోయాయి.

నా తిండి అలవాట్లని తలచుకొని నా మీద నేను జాలి పడిపోయేలోగా మరొక సంగతి. కొందరికి అన్ని రకాల తిండి వస్తువులు పడవు. అంటే ఎలర్జీ. అమెరికాలో నాలుగింట ఒక వ్యక్తికి ఎదో విధమైన తిండి ఎలర్జీ ఉందిట. ఈ ఎలర్జీలలో కూడ రకాలు ఉన్నాయి. కొంతమందికి నువ్వులు, వేరుశనగ తింటే నోరు పూసెస్తుంది. మరికొందరికి వేరుశనగ పొడ తగిలితే చాలు ప్రాణాంతకమైన పరిస్థితి ఎదురౌతుంది.

అందుకోసం ఎవరినైనా ఇంటికి భోజనానికి పిలచినప్పుడు వారిని అడగెయ్యటమే. నిషిద్ధం కావచ్చు, పడక పోవచ్చు, ఇష్టం లేక పోవచ్చు. మతం ఒప్పుకోకపోవచ్చు. మా చిన్న బావని ఎవ్వరైనా భోజనానికి పిలిస్తే, మొహమాటం లేకుండా,”అమ్మా! దేంట్లోనూ కొత్తిమిర వెయ్యకండి. కొత్తిమిర వాసన కూడ దేనికీ తగలకుండా చూడండి” అని చెప్పెస్తాడు.

ఇంకో రకం ప్రజలకి మరొక సమస్య. వీరి నాలుక రుచులలో అతి చిన్న తేడాలని కూడ ఇట్టే పట్టేయగలదు. వీరి రుచి బొడిపెలు అతి సున్నితం. మన బోంట్లకి చక్కెర లేని కాఫీ, టీ లు కొద్దిగా చేదనిపిస్తే వీరికి పరమ చేదుగా ఉంటాయి. అదే టీ లో ఒక చెంచాడు పంచదార వేసుకుంటే మనకి సరి పోతుందికాని వీరి నోటికి ఆ టీ పానకంలా అనిపిస్తుంది. వీళ్ళని ఇంగ్లీషులో “సూపర్ టేస్టర్స్” అంటారు. మామిడి పండు ఇష్టం లేని మా అన్నయ్య ఒక సూపర్ టేస్టర్. వంట వండి వాడిని మెప్పించటం ఆ బ్రహ్మ దేవుడి తరం కాదు. ఉప్పు ఎక్కువైంది, పులుపు సరిపోలేదు, కారం మరి కాస్త పడాలి అంటూ వాడి గొణుగుడు భరించటం మాకు అలవాటైపోయింది. కాని ఆవకాయలు పెట్టే రోజులు వచ్చినప్పుడు మాత్రం పాళ్ళు సరిగ్గా పడ్డాయో లేదో చూడటానికి వాడు లేకపోతే ఆవకాయ సరిగ్గా వచ్చేదే కాదు. ఇండియాలో పుట్టి గుర్తింపు లేక, రుచులు ఎంచుతాడని నలుగురి చేత చివాట్లు తినేవాడు కాని, వాడి వంటి సూపర్ టేస్టర్స్ కి అమెరికాలో మంచి ఉద్యోగాలే దొరుకుతాయి.
---------------------------------------------------------
రచన: వేమూరి వేంకటేశ్వర రావు, 
ఈమాట సౌజన్యంతో

Tuesday, December 3, 2019

థాయ్‌లాండ్ యాత్రాగాథ – 5


థాయ్‌లాండ్ యాత్రాగాథ – 5





సాహితీమిత్రులారా!

ఒక కొలను, రెండు కోవెలలు
కమలాల కొలను అనగానే బాగా తెల్లారకముందే నలుగురం రడీ అయిపోయి మా వాహనం ఎక్కాం. పైగా అంతకు ముందటి రోజు రికీ ఆ కొలను దాకా తీసుకువెళ్లి ‘ఇపుడు సాయంత్రం గాబట్టి కొలను నిండుగా లేదు. రేపు సూర్యోదయపు సమయానికల్లా రాగలిగితే నీళ్లు కనపడకుండా కమలాలే కమలాలు!’ అని ఊరించి ఉన్నాడాయే. ఊరించి ఊరుకోకుండా తనదైన బాణీలో స్మార్ట్‌ఫోన్ తెరచి కమలాలతో నిండిపోయివున్న కొలను(పాత) ఫోటోలు చూపించీ ఉన్నాడాయే…


ఎంత బుద్ధిగా అందరం రెడీ అయిపోయి వాహనం ఎక్కినా సూర్యోదయంలోగా గమ్యం చేరుకోవాలంటే సమయంతో చిరుసమరం తప్పదని తేలింది. అంచేత పిట్ట తప్ప చెట్టు కనిపించని అర్జునుడిలా సత్యజిత్ డ్రైవింగ్! ఆ ఏకాగ్రత శ్రుతి మించి ఎక్కడైనా రోడ్డు మిస్సవుతాడేమోనని మిగిలిన ముగ్గురిలో గుబులుగుబులు. పక్కన కనిపిస్తోన్న మెయిక్‌లాంగ్ నదీసరోవరాన్ని, కొండలమీద కనిపిస్తోన్న గుడులని, కొండవాలుల్లో ఉన్న అతి కళాత్మకమైన సమాధుల పరంపరనూ పట్టించుకోకుండా మేవు కూడా గమ్యం మీదే మనసు నిలిపి ముందుకు సాగిపోయాం. పెద్ద రోడ్డు మీద ఓ పది కిలోమీటర్లు, అది దాటి మరో చిన్న రోడ్డు మీద మరో నాలుగయిదు, చిట్టచివరికి అదీ వదిలిపెట్టి ఓ కిలోమీటరు దూరం అచ్చమైన పల్లెటూరిబాట. దారంతా మాతోపాటే తోడువచ్చిన పెద్ద పంటకాలవ. చక్కని ప్రయాణం. సూర్యుడికన్నా ముందుగా కొలను చేరుకోవడంలో సఫలమయ్యాం. కానీ కొలనులో నిన్నటి సాయంత్రంకన్నా ఎక్కువ పూలున్న మాట నిజమేగానీ, మేవు అనుకొన్నట్టు కిక్కిరిసిపోయి ఏంలేదు. ఆ కొరత మమ్మల్ని నిరాశపరచకుండా మాకు మేవు సర్దిచెప్పుకొన్నాం. అయినా మనసును రాగరంజితం చెయ్యడానికి అరవిరిసిన ఒక్క కమలం, ఒక్క సహ సహృదయపు సాహచర్యం చాలదూ?!


చిన్న చెరువు. అంతా కలసి రెండు కిలోమీటర్ల లోపు చుట్టుకొలత. అచ్చమైన గ్రామీణ ప్రాంతం. పార్కింగ్ దగ్గర చుట్టూ పరచుకొన్న ఓ నిడుపాటి వృక్షమూ ఒక చిన్నపాటి టీ దుకాణమూ తప్ప ఏ ఇతర అట్టహాసాలూ లేని సహజ వాతావరణం. ‘చెరువు చుట్టూ పలకల కాలిబాటలు’ బాపతు ఆధునిక టూరిజం హంగులు ఏమీ లేకుండా పలకరిస్తోన్న గడ్డీగాదం. మనసు చల్లబడింది. ఆటో ట్యూన్ మోడ్‌లోకి వెళిపోయి తెలియకుండానే శ్రుతి అయిపోయి రాగాలాపన మొదలెట్టింది!


కొలను లోపలికో విశాలమైన కాలిబాట ఉంది. దానిమీద ఓ పాతిక ముప్పై మీటర్లు నడిస్తే వృత్తాకారంలో కూడలి. దానికి ఒక అంచున ఆకట్టుకొనే బుద్ధప్రతిమలు. చుట్టూ చేతికందే దూరంలో ఎర్రతామరలు. అప్రయత్నంగా మధుర తీస్తోన్న కూనిరాగాలు. గబగబగబా అక్కడి అందాలను కెమెరాలలో బంధించే ప్రయత్నాలు… సంతోషంతో ఆ అరవిందాలకన్నా సుందరంగా విచ్చుకొన్న ముఖారవిందాలు… సమయస్పృహ లేకుండా తనివిదీరా ఆ వృత్తాకారపు కూడలిలో గడిపాక అందరం మళ్లా చెరువుగట్టుకు చేరి వాటిల్ని శోధించడం మొదలెట్టాం. సరళంగా చెప్పాలంటే అది అందమైన దృశ్యాలకోసం, అనుభవాలకోసం వేట. సన్నపాటి కాలిబాట చెరువుగట్టున కనబడితే దానివెంబడి ఓ అర కిలోమీటరు… గట్టున చెట్లూ, నీటిలోపల పచ్చటి ఆకులూ మొక్కలూ కనిపిస్తే వాటిని పలకరిస్తూ అక్కడో పావుగంట. స్థానికులు కనిపిస్తే పలకరించి కాసేపు కబుర్లు. కబుర్లాడడానికి భాషకన్నా హావభావాలు బాగా పనికొస్తాయి అన్న అవగాహన మా అందరికీ ఉంది!

పార్కింగ్ దగ్గర తేనీరూ చెరుకురసం తీసుకుని సంతృప్తభావనతో ఆ కమలాల కొలనును వదిలిపెట్టాం.


మా తదుపరి మజిలీ–బౌద్ధాలయం–వేపు కాలవగట్టున వెళుతోంటే ఆవలి గట్టున కనిపించిన దృశ్యం మమ్మల్ని నిలవరించింది. కాలువ ఒడ్డునే సుమారు ఏభై అడుగుల పొడవూ పదిహేను అడుగుల వెడల్పున ఓ సిమెంటు చేసిన ప్లాట్‌ఫామ్, దానిలో అమర్చి ఉన్న ఓ పటిష్టమైన ఇనప ఫ్రేము. ఆ ఫ్రేములో పదిపదిహేను చోట్ల పంపులు విరజిమ్ముతోన్న జలధారలు. ఆ నీళ్లలో ఆకుకూరలను కడిగి శుభ్రపరుస్తోన్న థాయ్ గ్రామీణులు! వాహనం నిలిపేసి చకచకా ఫోటోలు. అవతలి గట్టునుంచి ముందుగా అనుమానపు చూపులు… క్షణాల్లో చేతి ఊపులు… మరికాసేపట్లో ప్రోత్సాహక కేరింతలు… మా తిరుగు పలకరింపులు–ఆనందం అర్ణవమవడానికి ఇలాంటి ‘అల్ప’మైన అనుభవాలు చాలవూ?!

రిసార్టు వదిలి దాదాపు రెండుగంటలు గడచినా టైము ఇంకా ఎనిమిది దాటలేదు. ఏదో అంటారే, అభీ భీ దిన్ బాకీ హై!

మొదటి మందిరం మరో పావుగంటలో!


అప్పటికే రోడ్డు మెయిక్‌లాంగ్ నదీతీరం చేరింది. ఒడ్డుకు రెండువందల గజాల దూరాన ఓ గుట్ట. గుట్ట మీద వాట్‌థమ్‌సుయా అన్న కోవెల. పార్కింగ్ ప్రాంతమే ఎత్తుమీద ఉందనుకొంటే మళ్లా అక్కడినుంచి గుడి ప్రాంగణం చేరడానికి మరో నూట ఏభై మెట్లు. మెట్లు ఎక్కలేనివారికోసం కేబుల్ కారు. అంతా కలసి గుడిమీదకు చేరేసరికి దాదాపు రెండువందల అడుగుల ఎత్తు. గుడి, దాని సౌందర్యం, గాంభీర్యం, వైశాల్యం ఒక ఎత్తయితే ఆ గుట్టమీద నుంచి దిగువున కనపడే దృశ్యమాలిక మరో ఎత్తనిపించింది. కుడివేపున అంత వేసవిలోనూ పచ్చదనాన్ని గొప్పగా సంతరించుకొనివున్న పంటచేలు, ఎదురుగా ఎడమవేపున మెలికలు తిరుగుతూ ప్రవహిస్తోన్న విశాలమైన మెయిక్‌లాంగ్ నది. నదికీ గుట్టకీ నడుమ నిడుపాటి వృక్షాలు. వెనకవేపున ఆ ప్రాంతంలో వ్యాపించి ఉన్న దుకాణాలూ, ఇళ్ల సమూహాలూ… క్షణంసేపు ఆ ఆశించని ఊహించని అందాలకు గుండె లయతప్పింది!


చూస్తోంటే అది ఒక్క మందిరం కాదు, మూడు నాలుగు మందిరాల సమూహం అనిపించింది. మాకంటె తెల్లవారి అప్పటికే రెండుగంటలు దాటినా ఆ గుడికి మాత్రం ఇంకా తెలతెలవారుతూనే ఉంది. మెట్లన్నీ ఎక్కి పైకి వెళితే విశాలమైన ప్రాంగణం నిండా పెద్ద పెద్ద చెట్లు. అవి రాల్చిన ఆకుల్ని ఊడుస్తూ శ్రామికులు… వాళ్ల పనికి అడ్డం రాకుండా ఆ ప్రాంగణపు నలుమూలలా మా సౌందర్య శోధనలు… ఆహా ఓహో అంటూ నిట్టూర్పులు, కేరింతలు.


అక్కడి ముఖ్యమైన ఆకర్షణ బంగారపు రంగులో పద్మాసనం భంగిమలో ఉన్న ఒక బృహత్తరమైన బుద్ధ విగ్రహం. ఉదయపుటెండలో ఆ బంగారం దాదాపు మిరుమిట్లుగొలిపినా, కోరికలే సకలానర్థాలకు మూలం అంటూ సంపదను ఈసడించిన మహానుభావుడికి ఈ బంగారు విగ్రహాలు ఏమిటో అనిపించక పోలేదు. విగ్రహం పరిసరాల్లో బౌద్ధ పురాణ గాథలకు చెందిన శిల్ప సమూహాలు. అతి విలక్షణమైన శిల్పరీతిలో నిర్మించి అలంకరించిన రెండుమూడు గుమ్మటాలు. ప్రాంగణంలో ఓ వృక్షానికి వేలాడుతోన్న గంటలు. ఓ పక్కన త్రిభుజాకారపు పెద్దపాటి గవాక్షంలోంచి ప్రస్ఫుటంగా కనిపిస్తోన్న నది. ఈ మందిర సముదాయాన్ని ఏభై ఏళ్ల క్రితం కట్టారట.


అక్కడికి మరో నాలుగయిదు కిలోమీటర్ల దూరాన ఉన్న రెండో మందిరం పేరు వాట్‍బన్‍థమ్. ఇదీ కొండ మీదే ఉంది. పైకి వెళ్లాలంటే ఏకంగా ఏడొందల మెట్లు ఎక్కాలి. మిగిలిన ముగ్గురూ ‘అలసిపోయాం. మెట్లెక్కే ఓపిక లేదు, మీరు వెళ్లిరండి…’ అనేశారు. మామూలుగా అయితే నేనూ మిత్రధర్మం పాటించి ఆ గుడిని వదిలేసే వాడినేగానీ అక్కడి మెట్లు వెళ్లి వెళ్లి నిప్పులు కక్కుతోన్న బృహదాకారపు డ్రాగన్ నోటిలోకి చేరడమూ, ఆ తర్వాత ఆ మహాసర్పపు పొట్టలోంచి కొనసాగడమూ కనిపించి నాలోని బాలుడు పదపదలెమ్మన్నాడు.


అలసటనూ శ్రమనూ జయించడానికి అతి ఉత్తమ మార్గం కుతూహలం, ఉత్సాహం. అవి రెండూ పుష్కలంగా ఉండటంతో మెట్లన్నిటినీ తూనీగలాగా ఎక్కేసి మహాసర్పపు పొట్టలోకి చేరాను. ఏడెనిమిది అడుగుల వెడల్పూ, అంతే ఎత్తూ ఉన్న సౌకర్యమైన సోపానమార్గమది. రెండుపక్కలా గోడల మీద ఏవేవో చిత్రాలు ఉన్నాయి. థాయ్‌లాండ్ దేశపు ఒక సుప్రసిద్ధ నవలకు చెందిన దృశ్యాలట. సర్పం తోకలోంచి బయటపడగానే మళ్లా సువర్ణ బుద్ధ దర్శనం. మరికాస్త దూరాన ఒక బండరాయి–జానపద గీతాలు పాడే ఒకానొక మహిళను అనుమానంతో భర్త చంపేశాడని, ఆ మహిళ బండరాయి రూపంలో ఈ కొండమీద వెలసి అందరికీ శుభం చేకూరుస్తోందనీ స్థలపురాణం. ఆ మధ్య ఎప్పుడో థాయ్‌లాండ్ రాజుగారు–రామ-9–ఈ గుడికి వచ్చారట. అదో విలక్షణత.

మొత్తానికి రెండు ఆలయాలూ ఆకట్టుకొనేవే అయినా ఈమధ్యే కట్టినందువల్ల కాబోలు, మహిమలూ మహత్యాలూ అంటూ పెద్దగా ప్రచారం జరిగినట్టు లేదు. మేం వెళ్లిన సమయంలో రెండుచోట్లా ఇతర సందర్శకులు దాదాపు లేరు. ‘ఈ కాంచనబురి ప్రాంతాలకు ఇవి అపురూప దేవాలయాలే. కానీ దూరతీరాల నుంచి వచ్చేవాళ్లు చాలా అరుదు’ అన్నాడు అక్కడి స్థానికుడు.


గుడి మెట్ల పక్కనే కొండవాలులో అనేకానేక చిన్న చిన్న కట్టడాలు కనిపించాయి. బాగా ఆకర్షించాయి. ఏమిటా అని పరీక్షగా చూశాను. అవన్నీ సమాధులు! బహుశా ఉన్నత వర్గాలకూ, ఆధ్యాత్మిక ప్రముఖులకూ చెందినవి అయివుండాలి. ‘ఇందాక దారిలో కొండచరియల్లో మరో బాణీ సమాధుల్ని గమనించామే…’ అని అడిగితే ‘అవి చైనా దేశపు సంపన్నులవి. ఇవి థాయ్‌లాండ్ దేశపు స్థానిక ప్రముఖులవి.’ అన్న వివరణ.

ఈ మందిరం వదిలి రహదారి ఎక్కీ ఎక్కగానే విశాలమైన జలాశయం. మెయిక్‌లాంగ్ నదిమీద ఆ దగ్గర్లోనే కట్టిన ఆనకట్ట సృష్టించిన జలాశయమది. అలాంటి జలసంపద కనిపిస్తే ఆగని మనిషి ఉంటాడా! ఆగాం. అదో పావుగంట. అక్కడ నది ఒడ్డున మరో విలక్షణ విగ్రహం… పూజలు జరిగిన చిహ్నాలు.

ముందుగా మేవు అనుకోకపోయినా రికీ ప్రోద్బలం వల్ల చేసిన ఆ గ్రామసీమల కమలాల యాత్ర మా అందర్నీ తెలియని ఆనందంతో నింపింది. ఈ మాత్రం పద్మాలు ఉన్న కొలనులు మన దేశంలో లేవా? దానికోసం థాయ్‌లాండ్ దాకా రావాలా అంటే ఆ ప్రశ్నకు నా దగ్గర సమాధానం లేదు. కమలాల చుట్టూ అసంకల్పితంగా పోగుపడిన అనేకానేక సున్నిత స్పందనల సమాహారం ఆ ఉదయపు సమయం. ఎన్నోరోజులపాటు మా నలుగురినీ ‘కమలాల కొలను’ అనగానే ఒక విలక్షణ స్పందనకూ, జ్ఞాపకాల్లోకి ప్రయాణానికీ కారణమవగల శక్తి ఉన్న క్షణాలవి.

తిరిగి మా ప్లకన్ రిసార్ట్ చేరేసరికి పదీపదిన్నర. గబగబా సామాన్లు సర్దుకొని అంతా లాబీలో చేరాం. సత్యజిత్ బిల్లులూ అవీ చెల్లించే పనిలో పడ్డారు.


రిసెప్షన్‌కు ఎదురుగా–ఆ హాలుకు అటు చివర ఉన్న గది నన్ను ఆకర్షించింది. వచ్చిన దగ్గర్నుంచీ దానిమీద ఒక చూపు వేస్తూనే ఉన్నాను. ఏదో రహస్య మందిరంలా అది నన్ను ఆకర్షిస్తోనే ఉంది. అటు అడుగుపడటానికి ఆ చివరి నిమిషాలే ముహూర్తమయ్యాయి.

గదిలోకి అడుగుపెట్టాను. అదో విశాలమైన హాలు! అదో పురావస్తు ప్రదర్శనశాల! గత అరవై డెబ్బై ఏళ్లలో వాడుకలో ఉండి ఇప్పుడు కనుమరుగు అయిన వస్తువులన్నీ కొలువుదీరి నన్ను పలకరించి సంభ్రమాశ్చర్యంలో ముంచేసిన సమయమది!


పాత హరికేన్ లాంతర్లు, పెట్రోమాక్స్ లైట్లు, సైకిళ్లు, స్కూటర్లు, తేలికపాటి మోటారు సైకిళ్లు, ఫ్రిజ్‌లు, టీవీలు, బొగ్గు ఇస్త్రీ పెట్టెలు, రోటరీ టెలిఫోన్లు, టైపురైటర్లు, పాడటానికి ఒకటిరెండు నిమిషాలు తీసుకునే మూడు నాలుగు బాండ్ల రేడియో సెట్లు, గడియారాలు, కోకోకోలా వెండింగ్ మెషీన్లు, బూరగొట్టపు గ్రామొఫోను, గణగణ మోగే అలారం టైమ్‌పీసు, మగ్గులు, జగ్గులు, హాట్‌కేసులు, ఎన్నో ఎన్నెన్నో గ్రూప్ ఫోటోలు–ఒక్కసారి బాల్యం లోకి అడుగుపెట్టిన భావన!


పాత హరికేన్ లాంతరు అంటే 1958, చీరాల; నాలుగు బాండ్ల రేడియో అంటే 1959, ఏలూరు; బూరగొట్టం గ్రామొఫోను అంటే 1960, బంటుమిల్లి; రోటరీ టెలిఫోను అంటే 1963, బెజవాడ; మాన్యువల్ టైపు రైటర్ అంటే 1969, విజయవాడ… అప్పుడుగదా వాటిల్ని మొట్టమొదటిసారి చూసింది, చూసి అబ్బురపడింది, వాడి ఉపయోగించింది! మళ్లా ఆ ఏభైలు, అరవైల నాటి అనుభవాలలోకీ, జ్ఞాపకాలలోకీ నన్ను ఇపుడు తీసుకువెళుతోంది ఎవరూ?!

‘మా ఓనరుగారు. ఆయనకీ పాత వస్తువులంటే ప్రాణం!’ రిసెప్షనావిడ సమాచారం.

ఎక్కడున్నాడో ఆ మహానుభావుడు! వెళ్లి చేతులు తాకాలనిపించింది. గట్టిగా కృతజ్ఞతలు చెప్పాలనిపించింది.

‘అమరేంద్రా! రండి, బయల్దేరదాం.’ పిలిచారు సత్యజిత్.

పదకొండింటికల్లా రిసార్టు వదిలాం. రెండూ రెండున్నర గంటల ప్రయాణం.

అనుకోకుండా సత్యజిత్‌తో కబుర్లలో పడ్డాను. “మీరు మన దేశంలో వివిధ ప్రదేశాల్లో పనిచేశారు. బాధ్యతగల ఉద్యోగాల్లో ఉంటూ సహోద్యోగులతో పనిచేయించారు. గత రెండేళ్లుగా బ్యాంకాక్‌లో కూడా మీ పెప్సీ కంపెనీలో మీకు అదే పనిగదా… మనదేశపు అనుభవానికీ, ఇక్కడి అనుభవానికీ తేడా ఉందా? ఉద్యోగుల నైపుణ్యాలలోనూ, విషయ పరిజ్ఞానంలోనూ, పనితీరులోనూ తేడా కనిపించిందా?”


కాసేపు ఆలోచించి సమాధానం చెప్పారాయన. “నైపుణ్యం, పరిజ్ఞానం అన్న విషయాలలో పెద్ద తేడా లేదు. మా కంపెనీవాళ్ల కొలబద్దలు అక్కడా ఇక్కడా ఒకటే. అంచేత మనుషుల స్థాయి అక్కడా ఇక్కడా ఒకటే. కానీ పని తీరు, వర్క్ ఎథిక్స్‌లో చాలా తేడా ఉంది. వీళ్లకు మనలాంటి శ్రుతిమించిన పోటీతత్వం లేదు. నింపాదిగా తమ పని తాము చేసుకొంటూ పోతారు. రేయింబవళ్లు పనిచేసి అందరికన్నా ముందు ఉండాలి అన్న తాపత్రయం లేదు. ఒక పట్టాన సహనం కోల్పోరు, ఆవేశపడరు. మనం కోల్పోయి ఆవేశపడినా స్పందించనే స్పందించరు. తరిమో, ఆశపెట్టో, భయపెట్టో వీళ్లతో పనిచేయించలేం. అలా అని పని నుంచి తప్పించుకొనే ప్రయత్నం చెయ్యరు. పనిమీద గౌరవం ఉంది. నిబద్ధత ఉంది…”

“ఆ మనస్తత్వం వీళ్లకు ఎలా వచ్చిందంటారూ? గత నాలుగు రోజులుగా నేనూ షాపుల్లోనూ రెస్టారెంట్లలోనూ ఇదే గమనిస్తున్నాను.”

“బహుశా అది బౌద్ధమత ప్రభావం. సరళ జీవితం, సహజ ప్రవర్తన అన్నవి వీళ్లల్లో బాగా జీర్ణించుకుపోయాయి.”

“దేశపు దక్షిణ ప్రాంతంలో ముస్లిములు ఎక్కువ అని విన్నాను. మరి మత విబేధాలు లేకుండా బతుకుతున్నారా, లేక బర్మాలో లాగా గొడవ పడుతున్నారా?”

“నిజమే! అక్కడ మలేషియా ప్రభావం ఎక్కువ. విబేధాలు పూర్తిగా లేవు అనలేం. ఎంతో కొంత టెన్షన్లు ఉన్నాయి. ఆ టెన్షన్లను పెంచి పోషించే నాయకులూ ఉన్నారు. అడపాదడపా కల్లోలాలు జరుగుతున్నాయి.”

తప్పదన్నమాట! ఎక్కడైనా ఇది తప్పదన్నమాట!


“నాదింకో ప్రశ్న… ఇక్కడివాళ్లంతా అతి చక్కని సివిక్ సెన్స్ చూపిస్తున్నారు. అటు బ్యాంకాక్‌లోనూ, ఇటు ఈ కాంచనబురి, చుట్టుపక్కల గ్రామాలలోనూ అంతా నియమాలు పాటిస్తూ, మర్యాదను దాటకుండా, క్రమశిక్షణతో వ్యవహరిస్తున్నారు. ఉదాహరణకి బ్యాంకాక్ రోడ్లమీద అంత రద్దీ ఉన్నా, ట్రాఫిక్ వత్తిడి విపరీతంగా ఉన్నా ఎవరూ రాంగ్ ఓవర్‌టేకింగ్‌లూ, ఎర్ర లైటు దాటడాలూ లేవు. వీళ్లకింత పౌరస్పృహ ఎలా వచ్చిందీ? పోనీ, యూరోపియన్ పాలనవల్లా అనేద్దామంటే అదీ లేదాయే!”

“మీరన్నది నిజం. వీళ్లు చాలా గొప్ప క్రమశిక్షణ పాటిస్తారు. ఎలా వచ్చిందీ అంటే నిజానికి నేనూ చెప్పలేను. బహుశా రెండేళ్ల క్రితం వెళ్లిపోయిన రామా-9 రాజుగారి ప్రభావం అయివుండవచ్చు. ఆయన పాశ్చాత్య దేశాల్లో పుట్టిపెరిగాడు. చదువుకున్నాడు. పందొమ్మిదేళ్ల వయసులో రాజు అయ్యాడు. దాదాపు డెబ్బై ఏళ్లు రాజుగా వ్యవహరించాడు. ముందుచూపు ఉన్న మనిషి. తన పాలన సమయంలో ఎన్ని ఒడిదుడుకులు వచ్చినా నిలబడి దేశాన్ని నడిపాడు. ప్రజలూ ఆయన్ని బాగా గౌరవించారు. బహుశా ఆయనవల్ల ఇంత క్రమశిక్షణ వచ్చివుండాలి. సరే, బౌద్ధం ప్రభావం శతాబ్దాలుగా ఉండనే ఉంది.”

“అవును, ఆయన గురించి విన్నాను. ఆయన పోయినపుడు ఇండియాలో కూడా మంచి కవరేజ్ వచ్చింది. కానీ మితవాది అని విన్నానే… సరే, మరి ఈ కొత్త రాజుగారి సంగతేమిటి? తండ్రి అంత సమర్థత ఉన్న మనిషేనా?”

“లేదనే చెప్పాలి. ఇతనికీ యూరప్‌తో అనుబంధం ఉంది. చాలాకాలం జర్మనీలో గడిపాడు. జనసామాన్యంలో తండ్రికి ఉన్నంత గౌరవం లేదు. కానీ వీళ్లు ఎవరు రాజయినా మౌలికమైన గౌరవం, భక్తి చూపిస్తారు. రాచరిక వ్యవస్థకు సమాంతరంగా సైనిక ఆధిపత్యం, మధ్యలో నియంత్రీకృత ప్రజాస్వామ్యం ఏకకాలంలో కొనసాగుతున్నా, ప్రజలకు ‘రాజు’ అన్న వ్యవస్థ మీద భక్తి ఉంది. ఆ వ్యవస్థకు అధిపతి అయిన మనిషిని గౌరవిస్తారు. ఈ రామ-10గారికి ఆ గౌరవం దక్కుతోంది. అందుకే అంత వైభవంగా ఇపుడు పట్టాభిషేకం జరుగుతోంది. అన్నట్టు తండ్రి రామ-9 చనిపోయి రెండేళ్లు దాటినా ఆయన పట్ల గౌరవం వల్ల కాబోలు ఈ రామ-10 ఇప్పటిదాకా సంప్రదాయపరమైన పట్టాభిషేకం జరిపించుకోలేదు.”

మాటల్లోనే బ్యాంకాక్ పొలిమేరలు చేరాం.

“రెండు దాటేసింది కదా ఇహ ఇంటికేం వెళతాం, ఇక్కడి ఇండియన్ రెస్టారెంట్లో భోంచేద్దాం.” ప్రతిపాదించారు సత్యజిత్.


కాస్త పైస్థాయి రెస్టారెంటది. గుజరాతీలదనుకొంటాను. ఒక్కసారిగా ఇండియా చేరుకొన్న భావన. ధారాళంగా వినిపిస్తోన్న హిందీ. అవడానికి ఉత్తర భారతదేశానికి చెందినదేగానీ అన్ని రకాల భారతీయ వంటకాలూ ఉన్నాయి. “బ్యాంకాక్‌లో మన భోజనాలు ధారాళంగా దొరుకుతాయి. మలేషియాలో ఉన్నంతగా కాకపోయినా ఇక్కడా భారతీయులు బాగానే ఉన్నారు. మన తెలుగువారి సంఘం కూడా ఉందట, నేనింతవరకూ వెళ్లలేదు.” వివరించారు కల్యాణి.

సాయంత్రమవగానే మా సుఖమ్‌విట్ మిలేనియం రెసిడెన్స్ టవర్ల చుట్టూ ఉన్న ప్రాంతంలో బాగా తిరుగాడాలని, ఆ ప్రదేశంతో పరిచయం పెంచుకోవాలనీ కోరిక కలిగింది. “నిజమే, మేవూ పెద్దగా ఈ వీధుల్లో తిరిగింది లేదు. పదండి వెళదాం,” అంటూ కల్యాణి సిద్ధమయ్యారు. ఆమెతోపాటు మధుర. “మీరు తిరగడం ముగించాక ఫోను చెయ్యండి. ఆ దగ్గర్లో ఉన్న ఫ్యామిలీ మార్ట్‌లో ఇంటిసామాన్లూ కూరగాయలూ కొనే పనుంది. నేవచ్చి అక్కడ కలుస్తాను.” అన్నారు సత్యజిత్.
ముగ్గురం బయల్దేరాం.
మామూలుగా మేవు ఇంట్లోంచి బయటపడి సిటీలోకి వెళ్లేది ఉత్తర దిక్కుగా సాగి అశోక్ మెట్రో స్టేషన్ దిశలో. అప్పటికే అందరికీ ఆ ఉత్తరాన ఉన్న వీధులూ షాపులూ బాగా పరిచయం కాబట్టి మా అన్వేషణ దక్షిణ దిశలో చేద్దామనుకొన్నాం. రెండు మూడువందల గజాలు వెళ్లగానే అప్పటిదాకా విశాలంగా పరచుకొని ఉన్న రోడ్లూ షాపులూ తగ్గిపోయి సన్నపాటి సందులూ, చిన్నపాటి దుకాణాలూ, అతి విరివిగా గృహసముదాయాలూ కనిపించాయి. ఆరా తీస్తే అది యోట్‌సోన్‌థాన్ అన్న గ్రామ ప్రాంతమని తెలిసింది. అలాంటి గ్రామాలు ఆ చుట్టుపక్కల మూడునాలుగు ఉన్నాయని తెలిసింది.


అన్ని నగరాలలో జరిగినట్టుగానే బ్యాంకాక్‌లో కూడా నగర విస్తరణ ధాటికి పరిసర గ్రామాలు తలవొగ్గి నగరంలో భాగమయిపోవడమూ, అలా భాగమయిపోయినా కూడా అవి పూర్తిగా అదృశ్యమయి పోకుండా తమ తమ ఉనికిని నిలుపుకుంటూనే మహానగరపు నీడలో సహజీవనం చెయ్యడమూ జరుగుతోంది అన్నమాట. మన హైదరాబాద్ సికింద్రాబాద్ నగరాలలో చింతల్ బస్తీలూ, కూకట్‌పల్లిలూ; ఢిల్లీ నగరంలో మెహ్రోలీ, నజఫ్‌గఢ్ లాంటి పెద్ద పెద్ద గ్రామాలూ విలీనమైపోయిన ప్రక్రియ బ్యాంకాక్‌కూ అపరిచితం కాదన్నమాట. కానీ ఒక ముఖ్యమైన తేడా నా స్వల్ప పరిశీలనలో కనిపించింది. రోడ్లు సన్నపాటివే అయినా ఇళ్లూ వాకిళ్లూ బీదరికం దాటుకొని, నాగరికం నేర్చుకొన్నట్టు అనిపించింది. శుభ్రత, క్రమశిక్షణ విషయంలో కిలోమీటరు ఉత్తరాన ఉన్న నవనాగరీక నగరం బాణీలోనే ఈ గ్రామాలూ ఉన్నాయి. నిజానికి ఏ మహానగరమైనా అనేక ఉపశకలాల సమారోహం; విభిన్న స్థాయిల జనావాసం అన్న విషయం మరోసారి మరోసారి కళ్లకు కనిపించింది.

“ఇక్కడ ఒక సర్దార్జీ దుకాణం ఉంది. చాలా స్నేహంగా ఉంటారా పెద్దాయన. మా చిరు కొనుగోళ్లన్నీ ఆయన షాపులోనే చేస్తాం. రండి, పరిచయం చేస్తాను…” అని దారి తీశారు కల్యాణి. తీరా వెళితే ఆయన లేరు. సర్దారిణి ఉన్నారు. చిన్న దుకాణం. జీవితంలో పెద్దగా పరుగులు తీసే పని పెట్టుకోని మనిషి నడిపితే ఓ దుకాణం ఎలా ఉంటుందో అలా ఉంది. ఆకర్షణలు, ఆడంబరాలు లేవు. కావలసిన వస్తువులన్నీ ఉన్నాయి. నాణ్యంగా కనిపించాయి.
ఫ్యామిలీ మార్ట్‌లో సత్యజిత్ వచ్చి కలిశారు.
బహు పెద్ద దుకాణమది.
పళ్లు, కూరగాయలు, బేకరీ పదార్థాలు, శీతల పానీయాలు, పప్పులూ దినుసులూ, పాలూ పెరుగూ, చిన్న చిన్న చిరుతిళ్లు–దొరకని సామగ్రి లేదక్కడ. “అన్నీ దొరికే మాట నిజమేగానీ, ఇందాక మీరు వెళ్లిన సర్దార్జీ దుకాణంలాంటి వాటితో పోలిస్తే ఇక్కడ ఖరీదులు కనీసం ఏభై శాతం ఎక్కువ. ఒక్కోసారి నూటికి నూరు శాతం.” వివరించారు సత్యజిత్. ఖరీదెక్కువయినా కొనడానికి సందేహించని వాళ్లు, ఆ మాటకొస్తే ఖరీదు ఎక్కవ కాబట్టే అక్కడికి కొనడానికి వచ్చేవాళ్లు ఉన్నంతకాలం ఈ మార్టుల వ్యాపారాలకు ఢోకా ఉండదు!
(సశేషం)
------------------------------------------------------
రచన: దాసరి అమరేంద్ర, 
ఈమాట సౌజన్యంతో

Sunday, December 1, 2019

బడి పిల్లల అయోమయం


బడి పిల్లల అయోమయం




సాహితీమిత్రులారా!

నామిని బడిపిల్లల కోసం ఒక పుస్తకం రాశారు. ఇందులో రచయిత సదుద్దేశాన్ని అపార్థం చేసుకోకూడదు. పిల్లలకి ఎన్నో మంచి విషయాలు చెప్పాలనే రచయిత తాపత్రయం. పొలాల్లో కష్టపడి పని చేయడం, తల్లితో కలిసి పనిచేయడం, వగైరా మంచి విషయాలన్నీ పిల్లలకి చెప్పాలనుకోవడం చాలా చాలా మంచి వుద్దేశ్యం. కానీ ఎంత మంచి వుద్దేశ్యం వున్నా, రచయితకి కొన్ని ముఖ్యమైన విషయాలు తెలియకపొతే, ఆ చెప్పే విషయాలు పొరపాటుగా వుంటాయి. పిల్లలకి నేర్పించే ముందర రచయిత కూడా నేర్చుకోవాలి కొన్ని మంచి విషయాలు.నామిని రాసిన బడిపిల్లల పుస్తకం, “మా అమ్మ చెప్పిన కతలు” (మొదటి ముద్రణ, ఏప్రిల్ 2002). ముందు మాటలో “ధైర్యంగా” ఈ పుస్తకం “బడిపిల్లల కోసం” అని చెప్పుకున్నారు రచయిత. అంటే ఎలిమెంటరీ స్కూలు పిల్లల కోసం అని అనుకోవచ్చు. ఒకటి నించీ అయిదో క్లాసు వరకూ చదివే పిల్లల కోసం. ఈ పుస్తకంలో రచయిత బడిపిల్లలకి చెప్పిన విషయాలు ఏమిటి?

దేవుళ్ళూ, వాళ్ళ మహిమలూ
చావులూ, చంపడాలూ
బండతనం, లాజిక్ లేకపోవడం
పిల్లలకి చెప్పకూడని విషయాలు చెప్పడం
కొన్ని మంచి విషయాలు
ఈ పరిశీలన అంతా బడిపిల్లలని మాత్రమే దృష్టిలో పెట్టుకుని చేశాను.

1. దేవుళ్ళూ, వాళ్ళ మహిమలూ

పిల్లలకి కష్టపడి జీవించాలని చెబుతూ, ఆ జీనవంలో వున్న ఆనందాన్ని వారికి తెలియచేసే కథలు చెబుతున్నపుడు, ఆ కథల్లో దేవుళ్ళ మహిమల గురించి చెప్పచ్చా? అలా చెప్తే “పుట్టపర్తి సాయిబాబా” మహిమల పుస్తకాలకీ, ఇటువంటి మంచి పుస్తకాలకీ తేడా ఏముంటుంది?”కాకమ్మ-చీమమ్మ” అనే కథలో చీమమ్మ కష్టజీవి. కాకమ్మ అన్యాయం చేస్తే, దేవుళ్ళొచ్చి చీమమ్మకి వరాల రూపంలో బోలెడు డబ్బిచ్చి, కాకమ్మని శిక్షిస్తారు. చీమమ్మ జాలితో కాకమ్మని చేరదీసి, ఇంత తిండి పెడుతుంది.ఒక బళ్ళో రకరకాల మతాలకి చెందిన పిల్లలుంటారు. వారికి పార్వతీ, పరమేశ్వరుల మహిమ గురించి కథలో చెప్పడం అంటే ఏదో ఒక మతం గురించి మాత్రమే మాట్లాడ్డం అన్నమాట. “చీమ ఏమి, కంటికి కడవడు నీళ్ళు కార్చడం ఏమి’ తెలుసుకుందామని ఆకాశమార్గాన పోతున్న పార్వతీ పరమేశ్వరులు రథాన్ని కిందికి దించినారు.” (“మా అమ్మ చెప్పిన కతలు”, పేజీ – 7).

“కాకమ్మ-చీమమ్మ” అన్న కథలో కాకమ్మ చీమమ్మకి అన్యాయం చేస్తే, “పార్వతమ్మ” వచ్చి వరాలిచ్చేస్తుంది.కాబట్టి పిల్లలూ, ఇకనించి మీ పక్క పిల్లో, పిల్లాడో మీకు అన్యాయం చేస్తే టీచరు దగ్గరకి న్యాయానికి పోకండేం! ఎంచక్కా ఆకాశమార్గాన దేవుళ్ళ కోసం ఎదురు చూడండి. వాళ్ళొచ్చి మీకు వరాలిచ్చేస్తారు.ఈ విధమైన దేవుళ్ళ మహిమలోనూ చూపించిందేమిటి? కష్టపడకుండా బోలెడు డబ్బు సంపాదించేయడం! అదీ వరాల రూపంలో! ఇంక పిల్లలకి కష్టపడటం అంటే ఇష్టం ఏం కలుగుతుందీ?ఇలా కాకుండా, చీమమ్మ ఎవరో పెద్ద మనిషికి కష్టం చెప్పుకున్నట్టూ, ఆ పెద్దమనిషి కాకమ్మని శిక్షించి, చీమమ్మకి న్యాయం చేసినట్టూ చూపిస్తే, పిల్లలకి ఎంతో నేర్పించినట్టుంటుంది.లేకపోతే కష్టపడ్డ వాళ్ళకి మనుషులు ఏమీ న్యాయం చేయలేరూ, దేవుళ్ళే (అదీ ఒక మతానికి మాత్రమే చెందిన దేవుళ్ళే) న్యాయం చేస్తారూ అని చెప్పినట్టవుతుంది. ఈ దేవుళ్ళ న్యాయం కూడా కష్టం కన్నా ఎన్నో రెట్లు డబ్బివ్వడం ద్వారా చెప్పడం లెండి.

“అన్నదానంలో వున్న మహిమ” అన్న కథలో ఒక “బాపన” బిక్షువు కొడుక్కి ఒకాయన అన్నం పెట్టి, పడుకోవడానికి చోటిచ్చి, జంతువు వాత పడి చనిపోయి, రాజు కొడుకుగా పుడ్తే, ఆ ఒకాయన భార్య ఏమీ సాయం చేయకుండా పంది పిల్లగా పుడుతుంది. (“మా అమ్మ చెప్పిన కతలు”, పేజీలు – 10 నించి 13 వరకూ)మళ్ళీ మహిమలు! ఈ మహిమ కూడా ఎప్పుడు? జంతువు వాత పడి ఘోరంగా చచ్చిపోయేక! ఆ గొప్ప మహిమ కూడా ఏమిటి? రాజు కొడుకుగా పుట్టడం. రాజు కొడుకుగా పుట్టడం గొప్ప మహిమ అని పిల్లలెందుకు అనుకుంటారు? ఇలాంటి కథలన్నీ పిల్లలకి, “రాజు కొడుకుగా పుడితే పనులేం చేయక్కరలేదూ, బోలెడుమంది సేవకులుంటారూ” అని ఎప్పటి నించో నేర్పిస్తూ వుంటాయి.అన్నదానం చేసి, పడుకోవడానికి తన చోటిచ్చినందుకు ఆ మనిషికి ముందరగా దొరికిందేమిటి? ఘోరమైన చావు జంతువు వల్ల. ఇదీ పిల్లలు ఈ కథలో నేర్చుకోవలసిన మహిమ!నిజానికి “రాజుకొడుకు” కన్నా “పందిపిల్ల”కే సమాజంలో ఎంతో వుపయోగం!మళ్ళీ ఈ కథలో ఒక మతానికి చెందిన “బ్రహ్మదేముడు” కూడా వుంటాడు.

ఇంక “పాపిష్టి పిల్లి” అనే కథ చూడండి. (“మా అమ్మ చెప్పిన కతలు”, పేజీలు – 41 నించి 44 వరకూ)ఈ కథలో, ఒక పిల్లి వాన వచ్చి, తన పిడకిల్లు కొట్టుకుపోతే, కొంగమ్మ ఇంట్లో చేరి, కొంగమ్మ గుడ్లు తినేస్తే, కొంగమ్మ మంత్రి దగ్గరకి న్యాయానికి వెళితే, ఆ మంత్రి పిల్లి చేత దేముడి మీద ప్రమాణాలు చేయించి, నీళ్ళలో దింపితే, ఆ దేముడి మహిమ వల్ల పిల్లి నీళ్ళలో మునిగి చచ్చిపోతుంది.”పాపిష్టి పిల్లి” అని కాకుండా “చెడ్డ పిల్లి” అని పేరు పెడితే కొంచెం బాగుండేది. పిల్లలకి పాపాలూ, పుణ్యాలూ, మహిమలూ నేర్పడం, వాటిమీద నమ్మకాలు పెంచడం ఈ కథలో విషయాలు.కొంగమ్మ తెలివిగా మనిషి న్యాయం చేస్తాడని మంత్రి దగ్గరకి వెడితే, ఆ మంత్రి మాత్రం మన రచయితలాగా, దేముడి సాయం తీసుకుని పిల్లిని శిక్షిస్తాడు.ఒక మతానికి చెందిన “గంగమ్మ” కూడా వచ్చేస్తుంది ఈ కథలో. “తేలించు గంగమ్మ తేలించు” (“మా అమ్మ చెప్పిన కతలు”, పేజీ – 43)”దేముడంటే నాకెందుకు భయమూ, భక్తీ లేవు? నిద్ర పడక లేవగానే మొహాన బొట్టు పెట్టుకోందే నేను గడపే దిగను.” (“మా అమ్మ చెప్పిన కతలు”, పేజీ – 42)ఒక మతానికి చెందిన బొట్టూ, ఆ నమ్మకాలూ!

“అవ్వ-పొటేలు” అన్న కథలో కూడా కష్టంలో వున్న పొటేలుకి, “దేముడా! నన్ను బద్రంగా మా అవ్వ దగ్గరకి చేర్చు” (“మా అమ్మ చెప్పిన కతలు”, పేజీ – 47) అని ప్రార్థిస్తేనే గానీ ఒక వుపాయం దొరకలేదు.ఇంట్లో దేముడు, బళ్ళో దేముడు, వీధిలో దేముడు, కథల్లో దేముడు అంటే ఇదే మరి!ఇంక కష్ట పడటం గురించి ఎవరు వింటారు?అసలు బళ్ళో ఏ మతం గురించీ నేర్పించకూడదు.దేముడి విషయం గురించే మాట్లాడకూడదు.అవన్నీ ఇళ్ళలో పెద్దవాళ్ళ దగ్గరే నేర్చుకోవాలి.బళ్ళో ఆస్తికుల పిల్లలే కాదు, నాస్తికుల పిల్లలు కూడా వుంటారు.కష్ట జీవనం గురించి పిల్లలకి నేర్పించే కథల్లో దేవుళ్ళూ, వాళ్ళ మహిమలూ వుండకూడదు.కష్ట జీవనం అనేది అన్ని మతాల పిల్లలకీ, నాస్తికుల పిల్లలకీ కూడా మంచిది.అలా వుండచ్చు అనుకుంటే, పాత చందమామలు తిరగేస్తే చాలు, ఇలాంటి కథలు ఎన్నో!ఇలాంటి కథలు పిల్లలకి చెప్పడానికి నామిని లాంటి మంచి రచయిత ఎందుకు?

2. చావులూ, చంపడాలూ

చిన్న పిల్లలకి మంచి విషయాలు నేర్పించే కథల్లో చావులూ, చంపడాలూ వుండకూడదు. ఎంతో అవసరం అయినప్పుడు మాత్రం ఒక చావు గురించి ప్రస్తావించ వచ్చునేమో గానీ చంపడం గురించి మాత్రం చెప్పకూడదు ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ. ఇది మామూలు ఇంగితం.ఈ బడిపిల్లల కథల్లో ఎన్నెన్ని చావులో, ఎన్నెన్ని చంపడాలో!సినిమాల్లో హింస ఎక్కువైపోతోందని ఎన్నో కేకలేస్తాం గానీ, ఇలాంటి చిన్న పిల్లల పుస్తకాల్లో ఎంత హింసని తెలివి తక్కువగా చూపిస్తున్నామో అర్థం చేసుకోము.”అన్నదానంలో వున్న మహిమ” అన్న కథలో ఒక మంచి మనిషి ఒకబ్బాయికి అన్నం పెట్టి, పడుకోవడానికి చోటిచ్చి, జంతువు వాత పడి ఘోరంగా మరణిస్తాడు. (“మా అమ్మ చెప్పిన కతలు”, పేజీ – 12)

ఇంక “లొట్టిగాడు” అన్న కథ చూడండి. ఇది చదువుతున్నప్పుడు ఎంత దడుచుకున్నానో నేను.ఈ కథ గురించి మాట్లాడే ముందర ఒక సంగతి చెప్పాలి.అమెరికా వాళ్ళ టీవీలో “అమెరికాస్ ఫన్నీయెస్ట్ వీడియోస్”్ (అమెరికా వాళ్ళ సరదా పుట్టించే వీడియోలు) అనే ప్రోగ్రామ్ వస్తుంది. మామూలు మనుషులు వాళ్ళ పరగణాలో జరిగిన విషయాలు అనుకోకుండా వీడియో కెక్కించినపుడు, వాటిని టీవీ వాళ్ళకి పంపుతారు. ఆ వీడియోల నిండా మనుషులు జారి పడిపోవడాలూ, జంతువులు దెబ్బలు తగిలించుకోవడాలూ! అవతల వాడు కాలు జారి పడితే ఫక్కున నవ్వే మనస్తత్వం గల మనుషులే చుట్టూ. “అయ్యో” అనే వాళ్ళు తక్కువే. ఈ వీడియోలు చూసి, జనాలు “ఫన్నీగా వున్నాయంటూ” పకపకా నవ్వేస్తూ వుంటారు. ఇలా వుంటుంది వెకిలి హాస్యం.అలాగే కథల్లో కూడా సరదాగా మనుషులని చంపేయడం.”లొట్టిగాడు” కథలో “లొట్టిగాడు” అని అన్నందుకు లొట్టిగాడు ఇద్దరు పెళ్ళాల్నీ, ఒక ఎనుమునీ, ఒక కుక్కనీ చంపేసి, చివరకి నీళ్ళలోకి దూకి చచ్చిపోతాడు. (“మా అమ్మ చెప్పిన కతలు”, పేజీలు – 21 నించి 24 వరకూ)

ఈ కథలో ఏం నీతి వుందో రాసిన వాళ్ళకే తెలియాలి.హింస అయితే విపరీతంగా వుంది.”లొట్టిగాడు కోపానికి పోయి చిన్న పెళ్ళాన్ని నరికేసినాడు.” (“మా అమ్మ చెప్పిన కతలు”, పేజీ – 21)అంతేనా! ఒక్క నరుకుడేనా!?”లొట్టిగాడు కోపానికి పోయి పెద్ద పెళ్ళాన్ని కూడా నరికేసినాడు.” (“మా అమ్మ చెప్పిన కతలు”, పేజీ – 22)అమ్మయ్య! రెండు నరుకుళ్ళయ్యాయి. కథ పాకాన పడింది.వుత్తినే నరికేసి, వదిలేస్తే ఏం బావుంటుందీ?”ఇద్దరి పెళ్ళాల్నీ నరికేసి పూడ్చి పెట్టినాడు గదా.” (“మా అమ్మ చెప్పిన కతలు”, పేజీ – 22)ఇంచక్కా నరికేసాక ఏం చెయ్యాలో కూడా పిల్లలకి నేర్పించేశాం!ఇక్కడ “ఇద్దరి పెళ్ళాల్నీ” అని రాయడం నా అచ్చు తప్పు కాదు. అది రచయిత అచ్చు తప్పు. కోట్ చేస్తున్నానని ఎలా వున్నది అలాగే వుండనిచ్చాను.”ఎనుముకు గూడా మనం అలుసై పోయామా, అని చెప్పి ఎనుమును నరికేసి…….” (“మా అమ్మ చెప్పిన కథలు”, పేజీ – 22)మనుషుల్నే వదల్లేదు, జంతువుల్ని వదులుతామా?”కుక్కకు కూడా మనం అలుసై పోయామా అని చెప్పి, ఆ కుక్కను పట్టుకుని పోయి బావిలో వేసేసినాడు.” (“మా అమ్మ చెప్పిన కతలు”, పేజీ – 23)కొంచెం సంతోషం! కుక్కని నరకలేదు.చివరికి లొట్టిగాడు, “మునిగి పోయి చచ్చిపోయినాడూ.” (“మా అమ్మ చెప్పిన కతలు”, పేజీ – 24)ఈ కథను బడిపిల్లలు ఎగురుకుంటూ చదువుకోవాలి.ఇన్ని నరకడాలున్న కథని పిల్లలకి కానుకగా ఇస్తున్నందుకు ఎంత సంతోషించాలో బాబూ!!

“డాం డాం డాం” (“మా అమ్మ చెప్పిన కతలు”, పేజీలు – 29 నించి 32 వరకూ) అన్న కథ చూడండి. ఈ కథ సరదాగా మొదలవుతుంది. చిన్నప్పుడు విన్న కోతీ-ముల్లూ కథ ఇది. నవ్వుతూ చదువుతూ వుంటే, “దొమ్మరోళ్ళు ఆ పిల్లకు గెడెక్కేది నేర్పిస్తూ వుంటే కింద పడి చచ్చిపోతుంది.” (“మా అమ్మ చెప్పిన కతలు”, పేజీ – 31).ప్రాణం వుసూరు మంటుంది చదవగానే.ఈ కథలో ఆ పిల్ల చచ్చిపోవాల్సిన అవసరం ఎంత మాత్రమూ లేదు. అదీగాక చిన్నప్పుడు మేం నేర్చుకున్న కోతీ-ముల్లూ కథలో ఈ చావు లేదు.నామినికి చావులు అంటే చాలా మామూలు విషయం అయిపోయింది.చిన్న పిల్లల కథలో కావాలా, అక్కరలేదా అన్న ఆలోచన లేకుండా చావులు గుప్పించెయ్యడం!”పాపిష్టి పిల్లి” కథలో గూడా చెడ్డ పిల్లి చచ్చిపోతుంది లెండి.మంచి జంతువులకీ, మంచి మనుషులకే దిక్కు లేదు. ఇంక చెడ్డ జంతువులూ, చెడ్డ మనుషులూ చచ్చిపోతే ఏ పిల్లలు పట్టించుకుంటారు లెండి.

“అవ్వ-పొటేలు” కథలో పొటేలు అవ్వకి, “అప్పుడు నువ్వు నన్ను అమ్ముకుంటే దండిగా రూపాయలొస్తాయి. కోసుకుంటే దండిగా కూరవుతుంది.” (“మా అమ్మ చెప్పిన కతలు”, పేజీ – 45) అని చెబుతుంది. అంతే గానీ, నేను ఎక్కువ బలం తెచ్చుకుని నీ పనుల్లో సాయంగా వుంటాను అని మాత్రం చెప్పదు. పిల్లల కథల్లో మాట్లాడే జంతువులని కోసుకుని కూరొండుకోవడం గురించి చెప్పకూడదని కూడా తెలియదు. మాట్లాడే పొటేలు పని చేస్తే తప్పా? అలా చెప్తే, “కోసుకోవడం” గురించి చెప్పలేము గదా! పిల్లలకి “కోసుకోవడాలూ”, “నరకడాలూ” నేర్పద్దూ మరి!కానీ ఈ చావులూ, చంపడాలూ పిల్లల కథల్లో వున్నాయన్న విషయం మాత్రం గుర్తు పెట్టుకోవాలి.అమెరికాలో రెండు, మూడు స్కూళ్ళలో జరిగిన సంఘటన ఇది. ఎలిమెంటరీ స్కూలు పిల్లలు తమ ఇళ్ళలోంచి తుపాకులు స్కూళ్ళకి తీసుకువచ్చి, తమని కించపరుస్తున తోటి పిల్లలనీ, అడ్డం వచ్చిన టీచర్లనీ కాల్చి చంపేశారు. ఈ సంఘటనలు జరిగినప్పటినించీ ఏ పిల్లాడన్నా కోపంగా “చంపేస్తాను” అని పక్క పిల్లాడినంటే చాలు, స్కూలు వాళ్ళు పోలీసుల్ని పిలిచేయడం, పెద్దాళ్ళని పిలిచేయడం, ఇళ్ళని తుపాకుల కోసం వెదకడం జరిగాయి కొన్నాళ్ళు.పిల్లలు హింస నేర్చుకుంటారంటే నేర్చుకోరూ ఇలా బండతనంగా!

3. బండతనం, లాజిక్ లేకపోవడం

పిల్లలకి కథలు చెప్పేటప్పుడు అవి చక్కగా, సాఫీగా సాగి పోయేటట్టు చెప్పాలి. ఆ కథల్లో చక్కటి తర్కం వుండాలి. కొన్ని, కొన్ని విషయాలు ఎగర కొట్టేయ కూడదు. కథలు పిల్లలకి సున్నితత్వం నేర్పాలి గానీ, బండతనం కాదు. కొన్ని పరిస్థితుల్లో ఒక కథలో ఒక పాత్ర సరిగా ప్రవర్తించకపోతే, దాన్ని ప్రశ్నించాలి పిల్లలు. ఏది ముఖ్యమో, ఏది కాదో అర్థం అయిపోతూ వుండాలి పిల్లలకి. మళ్ళీ ఇవన్నీ చిన్న, చిన్న విషయాల్లోనే. ఇటువంటి పద్ధతులు పాటించకపోతే, పిల్లలు ఆ కథలు చదివి బండతనం మాత్రమే నేర్చుకుంటారు. తర్కమనేదే వుండదు.

“అన్నదానంలో వున్న మహిమ” అనే కథ చూడండి. ఈ కథలో ఒక చిన్నవాడు అడవిలో పోతూ, ఒకాయన ఇంటికి వెళ్తాడు. ఆయన చిన్నవాడికి తిండి పెట్టి, మంచె మీద పడుకోవడానికి చోటిచ్చి, ఆ రాత్రి మంచె మీదనించి కింద పడి, జంతువు వాత పడి చచ్చిపోతాడు.అప్పుడు, “చిన్నవాడు నిద్ర లేచి, మంచె దిగి, మళ్ళీ అడవి మార్గం పట్టి పోయినాడు పోయినాడు పోయినాడు.” (“మా అమ్మ చెప్పిన కతలు”, పేజీ – 12)ఎంత బండతనం! తనకి తిండి పెట్టి, పడుకోవడానికి తన చోటిచ్చినాయన చచ్చిపోతే, ఆ చిన్నవాడు మామూలుగా వెళ్ళిపోతాడా!ఈ కథ చెబితే, మూడో క్లాసు చదివే పిల్లలు, “అమ్మయ్య! ఆ మంచాయన పోతే పోయాడు గానీ మన చిన్నవాడు “బ్రహ్మదేముడి”ని పట్టుకుంటాడా, లేదా” అని తపించిపోతారు కదూ?కథలో చిన్నవాడు, ఆ మంచి మనిషి చచ్చిపోయినందుకు కొంతసేపు ఏడిచి, ముందుకు సాగిపోయాడు అని రాస్తే ఎంత చక్కగా వుంటుంది!ఒక పక్క చావులు. ఇంకో పక్క వాటిని చాలా మామూలుగా తీసేసుకుని ముందుకి సాగిపోవడం. ఎంత బాగా కర్తవ్య పాలన గురించి నేర్పిస్తుందో ఈ కథ.

“లొట్టిగాడు” అన్న కథ చూడండి. ఈ కథలో లొట్టిగాడు పొద్దున్న చద్దికూడు తీసుకు వచ్చిన చిన్న పెళ్ళాన్ని నరికేస్తే, ఏమీ జరగనట్లు పెద్ద పెళ్ళాం మధ్యాహ్నం సంగటి ఎత్తుకుపోతుంది. ఈ పెద్ద పెళ్ళానికి ఏమీ పట్టదు తన చెల్లెలి చావు గురించి.ఏమన్నా అంటే, ఇది చిన్న పిల్లల కథ కాబట్టి ఇందులో అన్ని వివరాలూ ఇవ్వం అంటారేమో!చావుల మీద చావులకి బాధ పడకపోవడం బండతనమైతే, ఆ చావులు గురించి మిగిలిన వాళ్ళు అడగలేదేమని అడగకపోవడం లాజిక్ లేకపోవడం.”పాపిష్టి పిల్లి” కథ చూడండి. పిల్లి పిడకలిల్లు వానకు కొట్టుకుని పోతే, కొంగ ఇంటికి వెళ్ళి, కొంగ గుడ్లు “పటక్ పటక్”్ మని కొరుక్కుతింటే, కొంగ ఏం తింటున్నావని అడుగుతుంది.”మా అత్తగారు నిన్ననే మురుకులు కాల్చి పంపించినారు. ఈ చలికి వాటిని నాలుగు తెచ్చుకుని కొరుక్కుతింటున్నాను కొంగమ్మా” (“మా అమ్మ చెప్పిన కతలు”, పేజీ – 41) అంటుంది పిల్లి.వానకి పొట్టుకుపోయిన ఇంట్లోంచి కరకలాడే మురుకులు తెచ్చుకుంది పిల్లి. ఆ విషయం కొంగమ్మ నమ్మేస్తుంది.ఈ కథ చదివిన పిల్లలు కూడా ఆ విషయం నమ్మేస్తారు అప్పటికి.పొలాల్లో పని చేస్తూ, పల్లెటూళ్ళలో వుండే లొట్టిగాడు నీళ్ళలో మునిగి చనిపోవడం ఏమిటీ, వాడికి ఈత రాదూ అన్న ప్రశ్న లాజికల్గా పిల్లలకి కలగకూడదు. మీరు పిల్లలు గదా! మేం చెప్పే కథలు నోరు మూసుకుని, సంతోషంగా వినాలంతే మరి! లాజికల్ ప్రశ్నలు అడగ్గూడదు.

4. పిల్లలకి చెప్పకూడని విషయాలు

కథలు చెప్పేటప్పుడు చిన్న పిల్లలకి కొన్ని విషయాలు చెప్పకూడదు. కొన్ని విషయాలు కొన్ని పద్ధతుల్లో చెప్పకూడదు. ఎంతసేపూ పిల్లలకి కథలు చెబుతున్నామన్న విషయం గుర్తు పెట్టుకోవాలి.”తిండిగింజలు” (“మా అమ్మ చెప్పిన కతలు”, పేజీ – 14)లో, “అమ్మ అలిగి పస్తు పడుకుంటే నాకు దుఃఖం వస్తుంది.” అని రచయిత నేర్పిస్తారు.అమ్మ అలగడం, పస్తు పడుకోవడం!ఇలాంటి విషయాలు పిల్లలకి చెప్పచ్చా?అలిగి తిండి మానేసేది తల్లైనా సరే, తండ్రైనా సరే, ఎవరూ జాలి చూపించకూడదు.అలిగి తిండి మానేయడం అనే బండ విషయం పిల్లలకి చెప్పకూడదు.ఇదే పేజీలో, “చక్కెర వ్యాధికి సంగటి ఎంతో మంచిది.” అని రచయిత చెప్తారు.అయిదో క్లాసు లోపల పిల్లలకి చక్కెర వ్యాధి గురించి చెప్పడం ఎందుకు? వాళ్ళకేం అర్థం అవుతుంది?

“అన్నదానంలో వున్న మహిమ” అన్న కథలో “ఒకూళ్ళో ఒక బాపనాయన.” (“మా అమ్మ చెప్పిన కతలు”, పేజీ – 10) అంటూ కథ మొదలు పెడతారు రచయిత. ఆ తర్వాత ఈ కథలో “బాపనాయన” అన్న పదం ఇంకో నాలుగు సార్లు వాడతారు రచయిత. ఎందుకు ఈ కులాలకి సంబంధించిన పేర్లు పిల్లలకి చెప్పడం?”లొట్టిగాడు” అనే కథలో, “ఒకూళ్ళో ఒక లొట్టిగాడు. వాడికిద్దరు పెళ్ళాలు.” (“మా అమ్మ చెప్పిన కథలు”, పేజీ – 21) అంటూ కథ మొదలవుతుంది.ఇద్దరు పెళ్ళాలూ, ముగ్గురు మొగుళ్ళూ లాంటి కథలు పిల్లలకి చెప్పచ్చా?”ఎవరు బలశాలి” (“మా అమ్మ చెప్పిన కథలు”, పేజీలు – 33 నించి 36 వరకూ) కథలో ఒకావిడ, “ఆయన ముందే కోపగల్లోడు, నేను వేళకి ఆయనకి చద్దికూడు పెట్టాలి….” (“మా అమ్మ చెప్పిన కతలు”, పేజీ – 34) అంటుంది.ఎందుకంటే ఆ మొగుడు ఈవిడని కొడుతూ వుంటాడు. ఈ విషయం కూడా ఒక తప్పు విషయం గురించి చెప్పినట్లు చెప్పరు రచయిత. మరీ మామూలు విషయం, అంటే మొగుళ్ళనే వాళ్ళు పెళ్ళాలని కొడుతూ వుంటారనే విషయం, చాలా సీదా, సాదాగా చెప్తారు.”నిన్న రెండు దెబ్బలు కొట్టాం కదా, ఆ కోపంతో మన పెళ్ళాం మన మీదికి కొట్లాటకు వస్తా వుంది గదరా స్వామీ” (“మా అమ్మ చెప్పిన కతలు”, పేజీ 34) అని ఆవిడ మొగుడు అనుకుంటాడు.పిల్లలు ఈ విషయం చదివి ఏమనుకుంటారు?మొగుడు పెళ్ళాన్ని కొట్టడం మామూలు విషయమే అనుకుంటారు. అప్పుడప్పుడు పక్కింట్లో మొగుడు తన పెళ్ళాన్ని కొడుతూ వుంటాడు గదా! మగ పిల్లలయితే కొట్టడానికీ, ఆడపిల్లలయితే దెబ్బలు తినడానికీ చిన్నప్పడినించే తయారయి పోతూ వుంటారు ఇటువంటి కథల్తో.

“ఆలీ-మొగుడు” (“మా అమ్మ చెప్పిన కతలు”, పేజీలు – 37 నించి 39 వరకూ) కథలో పాడె గురించీ, స్మశానం గురించీ పిల్లలకి చెపుతారు రచయిత. ఎంత ముఖ్యమైన సహజ విజ్ణ్జానమో!”వూళ్ళో వాళ్ళు పాడె కట్టీనారు. ఆ ఆలీ మొగుణ్ణీ చెరొక పాడెమీద పెట్టి స్మశానానికి చేర్చినారు. రెండు గుంతలు తవ్వినారు.” (“మా అమ్మ చెప్పిన కతలు”, పేజీ – 38) అని రచయిత ఎంతో వివరంగా విజ్ణ్జానాన్ని పిల్లలకి సవినయంగా అందచేస్తారు.అంతా చేస్తే, ఈ కథలో ఏముందో పిల్లలకే కాదు, పెద్దవాళ్ళకి కూడా అర్థం కాదు. మొగుడూ, పెళ్ళాం రొట్టె కోసం కొట్టుకుంటూ వుంటారు కథంతా.పిల్లల కథల్లో చెడు ఎప్పుడూ ఓడిపోతూ వుండాలి.మంచి ఎప్పుడూ గెలుస్తూ వుండాలి.చెడ్డవాళ్ళు బుద్ది తెచ్చుకుని మంచిగా అయిపోతూ వుండాలి.ఇవీ పిల్లల కథల్లో వుండాల్సిన కనీస విషయాలు.”అమ్మకి జే జే” (“మా అమ్మ చెప్పిన కతలు”, పేజీ – 40) లో, “అప్పుడు మీ అమ్మ భలేగా నవ్వి మీ తలకాయి చుట్టూ చేతులు తిప్పి దిష్టి తగలకుండా మెటికలు విరుస్తుంది.” అని రచయిత పిల్లలకి తెలియజేస్తారు.ఎలిమెంటరీ స్కూలు పిల్లలకి దిష్టి గురించి చెప్పాలి!హైస్కూలు పిల్లలకి చేతబడి గురించి చెప్పాలి!కాలేజీ పిల్లలకి కాష్మోరా గురించి చెప్పాలి!విజ్ణ్జానం అనేది ఇలా అంచెలంచెలుగా సాగిపోతూ వుండాలి!

5. కొన్ని మంచి విషయాలు

ఇంత విమర్శించాం గదా అని ఈ పుస్తకం చెత్త పుస్తకం అనుకోకూడదు.”గువ్వ చాతుర్యం” (“మా అమ్మ చెప్పిన కతలు”, పేజీలు 15 నించి 19 వరకూ) చాలా అంటే చాలా బాగుండే కథ.”అబ్బోడు” (“మా అమ్మ చెప్పిన కతలు”, పేజీలు – 25 నించి 27 వరకూ) కథ చక్కగా వుంది.”పిల్ల చచ్చిపోవడం” అన్న సంగతి మార్చేస్తే, “డాం, డాం, డాం” కథ కూడా సరదాగా వుంది.”పార్వతీ పరమేశ్వరులూ”, “వరాలూ” అన్న విషయాలు మార్చేస్తే, “కాకమ్మ-చీమమ్మ” కూడా చక్కటి కథ.”మొగుడు పెళ్ళాన్ని కొట్టడం” అన్న విషయం మార్చేస్తే, “ఎవరు బలశాలి” అన్న కథ కూడా బాగుంటుంది.”కోసుకోవడం” అనే ముక్కని వదిలేస్తే “అవ్వ-పొటేలు” కథ కూడా బాగుంటుంది.ఈ కథలన్నింటినీ కొంచెమంటే కొంచెం మార్చి రాయచ్చు కూడా!కథలే కాకుండా, కథ చివరలో రచయిత ఎన్నో మంచి విషయాలు చెబుతారు పిల్లలకి. ఈ విషయాలు చదువుతూ వుంటే పిల్లలకే కాదు, పెద్దాళ్ళకి కూడా సంతోషం కలుగుతుంది. ఈ విషయాలు పెద్దవాళ్ళు పిల్లలకి చక్కగా నేర్పించవచ్చును.బడి పిల్లల కోసం నామిని రాసిన మొదటి పుస్తకం ఇది. తప్పులుండటం సహజం. అవి దిద్దుకుంటే, పిల్లల కోసం ఇంకా అద్భుతమైన పుస్తకాలు రాయవచ్చు. లేకపోతే ఇది కూడా కాలప్రవాహంలో కొట్టుకుపోతుంది.
------------------------------------------------------
రచన: జె. యు. బి. వి. ప్రసాద్, 
ఈమాట సౌజన్యంతో

Saturday, November 30, 2019

శ్రుతిలయల నందనవనం


శ్రుతిలయల నందనవనం




సాహితీమిత్రులారా!


ఈ రోజుల్లో తమ పిల్లలకు సంగీతం నేర్పించాలని చాలా మంది తల్లిదండ్రులకు అనిపిస్తూ ఉంటుంది. ఎక్కడ ఎవరివద్ద నేర్చుకోవాలనేది ఒక సమస్య అయితే ఎటువంటి సంగీతం అనేది రెండో సమస్య. నేర్చుకున్నది ఏదైనా తరవాత పాడబోయేది శాస్త్రీయ సంగీతమా, సినిమా పాటలా, లలితసంగీతమా అనేది తేల్చుకోవడం కూడా కొంతమందికి కష్టమే. ఇటువంటి సందేహాలకు తావివ్వకుండా పిల్లలకు చక్కని సంగీతం నేర్పే మంచి స్కూళ్ళుంటే ఎంత బావుంటుంది? సరిగ్గా అలాంటిదే కోల్‌కతాలోని “శ్రుతి నందన్‌” అనే సంస్థ. దీని వ్యవస్థాపకుడు పండిత్‌ అజయ్‌ చక్రవర్తి అనే హిందూస్తానీ గాయకుడు. పేదకుటుంబంలో పుట్టిన అజయ్‌చక్రవర్తి తన తండ్రి అజిత్‌కుమార్‌ వద్ద సంగీతం నేర్చుకోవడం మొదలెట్టి తరవాత ఉస్తాద్‌ బడేగులాంఅలీఖాన్‌ కుమారుడైన మునవ్వర్‌అలీ వద్ద శిష్యరికం చేశాడు. ప్రకాశ్‌ఘోష్‌ అనే ఆయనవద్ద లలిత సంగీతం, హార్మోనియం వగైరాలు కూడా అభ్యసించి రవీంద్ర భారతి యూనివర్సిటీలో మాస్టర్స్‌ డిగ్రీ పుచ్చుకున్నాడు. ప్రఖ్యాత తబలా, హార్మోనియం విద్వాంసుడు జ్ఞానప్రకాశ్‌ ఘోష్‌ కూడా ఆయనకు గురుతుల్యుడే.

దేశ విదేశాల్లోఎన్నో కచేరీలు చేసి ప్రశంసలనూ, ప్రేక్షకుల అభిమానాన్నీ పొందిన అజయ్‌ చక్రవర్తికి 1993లో మధ్యప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వపు “కుమార్‌ గంధర్వ” తొలి అవార్డు లభించింది. సంగీత రిసెర్చ్‌ అకాడమీ ఫెలోగా స్వర్ణపతకం కూడా పొందారు. కొన్నేళ్ళ క్రితం రేడియో (వివిధ్‌భారతి) లో క్లాసికల్‌ రాగాలను పరిచయం చేసే “సంగీత్‌ సరితా” కార్యక్రమాన్ని కూడా ఆయన కొన్నాళ్ళు నిర్వహించాడు. అందులో రాగేశ్రీవంటి రాగాలను శాస్త్రీయ, లలిత సంగీతాల్లో ట్రీట్‌ చేసే రెండు రకాల పద్ధతులను ఆయన ఆసక్తికరంగా వివరించాడు.

అజయ్‌ చక్రవర్తికి యాభై సంవత్సరాలు నిండిన సందర్భంగా ఇటీవల ముంబాయిలోని నెహ్రూ సెంటర్లో సన్మానం జరిగింది. సభలో ప్రఖ్యాత సినీ సంగీత దర్శకులు నౌషాద్‌, ఇళయరాజా, ఉత్తమ్‌సింగ్‌, ప్రసిద్ధ గాయకుడు దినకర్‌ కైకిణీ తదితరులు ప్రసంగించి అజయ్‌ చక్రవర్తి కృషిని మెచ్చుకున్నారు. ఆనాడు పటియాలా,జైపూర్‌ వంటి “ఘరానా”లు సంగీతానికి పేరు పొందితే ఇప్పుడంతా ఎమ్‌టీవీ ఘరానాయే వినబడుతోందని నౌషాద్‌ చమత్కరించారు. పాశ్చాత్యులకు ఆనాటి మొజార్ట్‌ను ఆరాధించడమే తెలుసనీ ఈనాడు అజయ్‌ చక్రవర్తి రెండు వందలమంది మొజార్ట్‌లను తయారు చేస్తున్నారనీ ఇళయరాజా మెచ్చుకున్నారు. ఆ సభలో అజయ్‌ కుమార్తె కౌశికి గానాన్ని అందరూ ప్రశంసించారు. అనంతరం “శ్రుతినందన్‌” సంస్థ గురించిన డాక్యుమెంటరీ చిత్రాన్ని ప్రదర్శించారు. అది అయిదంతస్తుల “సెల్ఫ్‌ కంటెయిన్‌డ్‌” భవనం. దాని బేస్‌మెంట్‌లో స్టూడియో,ఇతర అంతస్తుల్లో సంగీత పాఠాలు నేర్పే గదులూ, కాంటీన్‌, అతిథులుగా వచ్చే సంగీతజ్ఞులకు వసతులూ, విద్యార్థులు సంగీతాన్ని ఆస్వాదించడమే కాక సంగీతంలో మైక్‌ల ఉపయోగాలూ, రికార్డింగ్‌ విశేషాలూ, హాల్‌ అకూస్టిక్స్‌ వివరాలూ ఇలా ఎన్నో నేర్చుకునే సదుపాయాలున్నాయి. శ్రుతినందన్‌లో ఎనిమిదివందలమందిదాకా విద్యార్థులు శిక్షణ పొందుతున్నారు. వీరిలో అధికసంఖ్యాకులు స్థానికులూ, పొరుగు ప్రాంతాలవారే అయినా ఇతర రాష్ట్రాలనుంచి వచ్చేవారు లేకపోలేదు. అజయ్‌, ఆయన భార్య చందన వీడియో మానిటర్ల ద్వారా ఒకేసారిగా ప్రతి క్లాసులోనూ ఏం నేర్పుతున్నారనేది పర్యవేక్షిస్తూ ఉంటారు. డాక్యుమెంటరీలో విద్యార్థుల సోలో, బృందగానాలు రెంటిలోనూ గొప్ప ప్రతిభ కనిపించింది. అందులో హిందూస్తానీ శాస్త్రీయగానం, వాద్య సంగీతం, లలిత సంగీతం, జానపదసంగీతం ఇలా అనేక రకాలు నేర్చుకోవడం చూపించారు. అన్నిటికన్నా ఆశ్చర్యపరిచినది ఆ బెంగాలీ పిల్లలు డా.బాలమురళీకృష్ణ స్వరపరిచిన కల్యాణి రాగ ఠాయమాలిక తిల్లానా పాడడం. (ఆ సంస్థకు విచ్చేసిన ప్రముఖులలో బాలమురళి కూడా ఉన్నారు) మంచి సంగీతం ఎక్కడిదైనా అనుకరించి నేర్చుకోదగినదే అనే అభిప్రాయం సంస్థ సంచాలకులకు ఉన్నట్టూ దీన్ని బట్టి తెలియవస్తోంది. ముంబాయి సభలో నౌషాద్‌గారు అన్నట్టు శాస్త్రీయసంగీతం మన దేశపు గొప్ప సాంస్కృతిక వారసత్వంలో అతి ముఖ్యమైన అంశం. అజయ్‌ చక్రవర్తి వంటివారు దాన్ని పరిరక్షించడానికి చేస్తున్న ఈ ప్రయత్నం ఇతరులకు కూడా స్ఫూర్తినిస్తే ఎంతో బావుంటుంది.

తెలుగు విద్వాంసులలో పారుపల్లి రామకృష్ణయ్య, ద్వారం వెంకటస్వామినాయుడు, శ్రీపాద పినాకపాణిగార్లు మూడు ముఖ్యమైన బాణీలకు ప్రతినిధులు. నేటి సంగీత విద్వాంసులూ,శిక్షకులలో వీరి శిష్యులు కానివారు అరుదు. వీరిలో కొందరైనా శ్రద్ధగా సంగీతం నేర్పుతున్నారు. ఇదికాక ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఎన్నో సంగీత శిక్షణాలాయాలున్నాయి. విజయనగరం,విజయవాడ, హైదరాబాద్‌ సంగీత కళాశాలలు ప్రసిద్ధమైనవి. పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, వెంకటేశ్వర, కాకతీయ మొదలైన విశ్వవిద్యాలయాలన్నీ సంగీతానికి ప్రోత్సాహాన్నిస్తున్నాయి. తక్కిన పెద్ద నగరాలలాగే హైదరాబాద్‌లో భక్త రామదాసు కళాశాల, త్యాగరాయ సంగీత కళాశాల, సంస్కార భారతి,సంగీతాంజలి, సుర్‌మండల్‌, సింఫనీ అకాడమీ ఆఫ్‌ మ్యూజిక్‌, నాట్యసదన్‌, నాట్యవేద, నృత్యాంజలి వగైరా ఎన్నో సంగీత పాఠశాలలున్నాయి.వీటిలో చాలామటుకు నాట్యం, సంగీతం నేర్పిస్తాయి. తక్కినప్రాంతాల్లో విజయవాడలోని మానస్‌ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌, వెంపటి సత్యం ఆర్ట్‌ అకాడమీ, కాకినాడలోని అభ్యుదయ ఆర్స్ట్‌, గుంటూరులోని నాగార్జున కళాకేంద్రం, ఏలూరులోని నృత్యభారతి, త్యాగరాజ గానసభ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్ర సంగీత సభల ఫెడరేషన్‌, తణుకులోని సిద్ధేంద్ర నృత్య సంగీత అకాడమీ, విశాఖపట్నంలోని విశాఖ మ్యూజిక్‌ అండ్‌ డాన్స్‌ అకాడమీ, స్వరరంజని, కూచిపూడి కళాక్షేత్రం, విజయనగరంలోని విజయ కళాభారతి, వగైరాలు కాక సూర్యాపేటలోని గ్రామ వెలుగు నాట్యమండలి, ప్రొద్దటూరులోని చలన చిత్ర సంగీత నృత్య అనుకరణ కళకారుల సంఘం కూడా ఉన్నాయని ఇంటర్నెట్‌ వల్ల తెలుస్తోంది.

పూర్వం దేవాలయాల్లోనూ రాజాస్థానాల్లోనూ ఆశ్రయం పొందిన శాస్త్రీయ సంగీతం ఇప్పుడు వినడానికీ, నేర్చుకోవడానికీ అందరికీ అందుబాటులో ఉంది. భారతీయ సంగీతం నేర్పే సంస్థలు ఈనాడు చాలా దేశాల్లో ఉన్నాయి. వీటిలో కొన్ని “ఆన్‌లైన్‌” శిక్షణ ఇస్తామని కూడా ఇంటర్నెట్‌లో ప్రకటిస్తాయి. మహారాష్ట్రలోని మీరజ్‌లో గ్వాలియర్‌ ఘరానా దిగ్గజాల్లో ముఖ్యుడైన విష్ణు దిగంబర్‌ పలూస్కర్‌ స్థాపించిన గాంధర్వ మహావిద్యాలయం గత ఆరు దశాబ్దాలుగా మహారాష్ట్ర, ఉత్తర కర్ణాటక ప్రాంతాల్లో హిందూస్తానీ సంగీతవ్యాప్తికి చాలా తోడ్పడింది. బైజూ బావ్‌రా సినిమా ద్వారానూ , తన మధురగానంతోనూ అందర్నీ అలరించిన డి.వి.పలూస్కర్‌ ఈ సంగీతవేత్త కుమారుడే. అలాగే అలహాబాద్‌, బెనారస్‌లలో పేరుపడ్డ సంస్థలున్నాయి. మరొక సంగీతజ్ఞుడి పేర నడుస్తున్న లక్నోలోని భాత్‌ఖండే మ్యూజిక్‌ యూనివర్సిటీ కూడా ముఖ్యమైనదే. ఇవన్నీ సంగీతంలో కోర్సులు నిర్వహించి పరీక్షలు పాసైనవారికి డిగ్రీలు ఇస్తాయి. కోల్‌కతాలో ఇండియన్‌ టొబాకో నడుపుతున్న సంగీత రిసెర్చ్‌ అకాడమీ సంగీతపు అరుదైన రికార్డింగులను భద్రపరచడమే కాక తగినవారికి స్కాలర్‌షిప్‌లిచ్చి ఉన్నత సంగీత శిక్షణ నందించే ప్రయత్నాలు చేస్తోంది. నేటి మేటి యువ గాయకుడు రషీద్‌ఖాన్‌ అలా నేర్చుకున్నవాడే.

ఇవికాక కొన్ని సంస్థలు కొందరు ప్రసిద్ధ సంగీతజ్ఞులు స్థాపించినవి కాగా మరికొన్నిటికి ప్రసిద్ధుల సహకారం అందుతోంది. పుణే యూనివర్సిటీ లోని లలిత్‌ కళాకేంద్ర ఈ రెండో రకానికి చెందినది. అందులో గురుకుల పద్ధతిలో శాస్త్రీయసంగీతం, నాట్యం, నాటకకళలలో శిక్షణ ఇస్తున్నారు. ఆ రంగాల్లో నిష్ణాతులు అక్కడికి “అతిథి” అధ్యాపకులుగా వస్తూ ఉంటారు. ప్రసిద్ధగాయని ఎమ్‌.ఎస్‌.సుబ్బులక్ష్మి, శ్రుతి ఫౌండేషన్‌ “సముద్రి” అనే సంగీత సంస్థను నిర్వహిస్తున్నారు. అందులో సంగీతశిక్షణకన్నా కార్యక్రమాల ఏర్పాటును గురించి ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఉన్నట్టు కనిపిస్తుంది. అమెరికాలో సాన్‌ఫ్రాన్సిస్కో సమీపంలో సరోద్‌ విద్వాంసుడు అలీ అక్బర్‌ఖాన్‌ నడుపుతున్న సంస్థ చాలా ప్రసిద్ధమైనది. సితార్‌ విద్వాంసుడు రవిశంకర్‌ “రిమ్‌పా” అనే కేంద్రం స్థాపించారు. అందులో ముఖ్యంగా సితార్‌, వేణువు, తబలావంటి వాద్యాలను నేర్పుతారు. ప్రసిద్ధగాయకుడు జస్‌రాజ్‌ అట్లాంటాలో తన మ్యూజిక్‌ ఫౌండేషన్‌ ఒకటి నిర్వహిస్తున్నారు. ఈ విధంగా అనేకమంది వ్యక్తిగతంగానూ, సంస్థాగతంగానూ సంగీతానికి ప్రాచుర్యం కలిగించడానికి ప్రయత్నిస్తున్నారు. ఈ వ్యాసంలో వీటన్నిటి గురించీ పూర్తిగా ప్రస్తావించడం అసాధ్యం కనక కొన్నిటిని మాత్రమే ఉదహరించడం జరిగింది.

తెలుగువారికి శాస్త్రీయ సంగీతం అంటే అంత ఆసక్తి ఉండదని అనిపిస్తుందిగాని అది పూర్తిగా నిజంకాదు. మనవాళ్ళకి “శాస్త్రకట్టు” కంటే “మెలొడీ” అంటే ఎక్కువ ఇష్టమేమో. లైట్‌ మ్యూజిక్‌ వినడానికి ఎంత బావున్నా లోతైనవేళ్ళు కలిగిన శాస్త్రీయ సంగీతంతో అది పోటీ పడలేదు. అందులో అభిరుచి ఏర్పడ్డాక ఈ తేడా మరింత బాగా అర్థం అవుతుంది.
-----------------------------------------------------
రచన: కొడవటిగంటి రోహిణీప్రసాద్‌, 
ఈమాట సౌజన్యంతో

Thursday, November 28, 2019

గంధర్వులెవరు?


గంధర్వులెవరు?




సాహితీమిత్రులారా!


మన పురాణాల్లో భూతలవాసులు కొందరు దేవతల్తో కలిసిమెలిసి తిరుగుతూంటారు. ఇంద్రుడి దగ్గరికెళ్ళడం, రంభాఊర్వశుల నాట్యాలు చూడ్డం, ఇంద్రుడితో అర్ధసింహాసనాలు పంచుకోవడం జరిగిపోతూంటాయి. ఇదంతా అభూతకల్పన అనుకుంటే సమస్యే లేదు. కల్పన కాకపోతే, ఈ కథల్లో కొంతైనా నిజం ఉండాలి. వెంటనే “అలా ఐతే ఆ రాకపోకలు ఏమయిపోయాయి? ఎందుకు తర్వాత ఆగిపోయాయి? వీటిల్లో నిజం పాలు ఎంత?” అనే ప్రశ్నలు తలెత్తుతాయి.

మనవాళ్ళ కథల్ని బట్టి చూస్తే, స్వర్గం లేదా త్రివిష్టపం (3) అన్నది ఇప్పటి టిబెట్‌, దానికి ప్రక్కన ఉన్న ప్రదేశాలు. ఎ్తౖతెన హిమాలయాల్ని (అప్పట్లో హిమాలయాల్ని హిమాలయాలని అనేవారు కారట. కాళిదాసు కాలానికి అలా పిలవడం మొదలైంది కుమార సంభవమ్‌ 1.1) ఎక్కి, అవతలి ప్రదేశాలకి వెళ్ళడం ఆ కాలం నుంచి ఈకాలం వరకూ కష్టమైన పనే. కాబట్టి, చాలా తక్కువ మంది దేవతల్నీ, దేవతా గణాల్నీ(గంధర్వులు, యక్షులు, విద్యాధరులు మొదలైన వాళ్ళు (3) ) కలుసుకునేవారు లేదా చూసేవారు. మిగిలిన జనమంతా వాళ్ళ గురించి కర్ణాకర్ణిగా వినేవారు. హిమాలయాలు ఆకాశాన్ని అంటుతూ కనిపిస్తూంటే దేవతలు ఆకాశంలో ఉన్నారని అనుకునేవారు.

రఘువు, దుష్యంతుడు మొదలైన రాజులు దేవతలకు యుద్ధాల్లో సహాయం చేసి స్వర్గం నుంచి (ఆకాశం నుంచి) క్రిందకి దిగినప్పుడు, అంతా హిమాలయాల దగ్గర దిగారే తప్ప (“క్షణాదాయుష్మాన్‌ స్వాధికార భూమౌ వర్తిష్యసే”అభిజ్ఞాన శాకున్తలమ్‌ (2) ), మరే ప్రదేశంలోనూ దిగినట్లు దాఖలాల్లేవు. అందువల్ల స్వర్గం టిబెట్‌ పశ్చిమ చైనాల ప్రాంతం అయే అవకాశం ఉంది. టిబెట్‌సౌందర్యం అందరికీ తెలిసిందే. మానస సరోవరపు అందం వర్ణించనలవి కాదని అనేవాళ్ళు ఈ రోజుల్లోనూ ఉన్నారు. అలాంటి సుందర ప్రకృతిలో బహుముఖంగా వెలిసిన ఒక గొప్ప ధనవంతమైన నాగరికత ఉండి ఉండాలి. అదే మన స్వర్గమై ఉండాలి. ఆ నాగరికతకు చుట్టూ, వాళ్ళని ఆశ్రయిస్తూ, కొన్ని జాతులు హిమాలయాలకు ఉత్తరాన (టిబెట్‌వైపు) పర్వతపుటంచుల్లో తూర్పు వైపుకు వ్యాపించి ఉండాలి. వాళ్ళే గంధర్వులూ, విద్యాధరులూ, యక్షులూ అయి ఉండాలి. యక్షులు మనకు ఆగ్నేయ మూలగా (అస్సాం ప్రాంతాల్లో) కుబేరుడనే రాజు పాలనలో ఉన్నారనీ, ఆ ప్రదేశాన్ని కామరూపమని అంటారనీ కథలు చెపుతున్నాయి. వీటి గురించి కాస్సేపట్లో మాట్లాడుకుందాం.

హిమాలయాలూ, మానస సరోవర ప్రాంతాలూ దేవతా గణాలకి విహార భూములు. దీన్ని బట్టి చూస్తే, వీళ్ళలో కొందరు చైనా వారికి పూర్వీకులు కావాలి. దేవతల కొన్ని లక్షణాల్ని పరిశీలించిన మీదట, పురాతన చైనా చరిత్రను చూసిన మీదట, గంధర్వులు చైనావారి పూర్వీకులై ఉండాలని అనిపిస్తుంది. చైనాకి పశ్చిమాన దేవతలు నివసించి ఉంటారు. ఎలాగూ ఈ రెండు జాతుల మధ్యా సంబంధ బాంధవ్యాలు ఉన్నట్లు మన కధలు చెబుతున్నాయి గాబట్టి వాళ్ళ నాగరికతలు విపరీతంగా ఇచ్చి పుచ్చుకున్నాయని అనుకోవడంలో తప్పు లేదు. మన ప్రక్క దేశం వారైనందువల్ల మనకీ వాళ్ళకీ ఇలాంటి చారిత్రాత్మక సంబంధాలుండడంలో ఆశ్చర్యమేమీ లేదు.

సంస్కృతం కొద్దిగా చదివినా చాలు, మనకు ఇద్దరు గొప్ప గంధర్వు లున్నారని తెలుస్తుంది. వీళ్ళు సంగీతంలో ప్రసిద్ధులు. శబ్దమంజరిలో వీళ్ళపై ప్రత్యేకమైన శబ్దం కూడా ఉంది. విశ్వనాధ సత్యనారాయణ గారు వీరి పేర ఒక నవల కూడా వ్రాసారు. వీళ్ళ పేర్లు “హాహాహూహూ”. ఈ విధమైన ఇంటి పేర్లున్నవాళ్ళని ఈనాటికీ చైనాలో చూస్తాం. చైనా ప్రాచీన చరిత్ర చదివితే, క్రీ. పూ. 10,000 3000 సంవత్సరాల మధ్య “హూ” అనే ఒక చక్రవర్తి అత్యంత వైభవంగా కొంత చైనాను ఏలాడని తెలుస్తుంది (4). ఇతనికి సంగీతం అంటే మహా ఇష్టం. 500 అమ్మాయిలున్న సంగీత బృందాన్ని ఎప్పుడూ తన వెంట తిప్పుకుంటూ సంగీతంలో తేలి యాడేవాడట. తంత్రీ వాద్యాలు కూడా పురాతన చైనాలో ప్రసిద్ధి కెక్కాయి. మన గంధర్వులు కూడా తంత్రీ వాద్యాలు వాడటం మనకి తెలుసు. మన “హాహాహూహూ”ల్లోని “హూ” ఇతనేనేమో !!!

మన దేవతా గణాలకి ఆపాదింపబడ్డ కొన్ని లక్షణాల్ని చైనీయుల్లో చూడవచ్చు. ఉదాహరణకు కొన్ని

చెమట పట్టదు. వాళ్ళు నివసించింది చల్లని దేశం గనుక దీనిపై వేరే చర్చ అక్కర్లేదు.
చాలామంది బంగారపు రంగు వాళ్ళు. ఇదీ చైనీయుల్లో చూస్తాము.
దేవతా గణాల వాళ్ళు “అనిమిష లోచనులు” అంటే, కనురెప్పలు మూయని వాళ్ళు. చైనీయుల కళ్ళు సన్నవి, చిన్నవి. అందువల్ల వాళ్ళు కనురెప్పలు మూసి, తెరిచినట్లు అనిపించదు. పెద్ద కళ్ళున్న జాతుల వాళ్ళకి ఇది వింతగా అనిపించి ఉంటుంది. అందుకే దీని ప్రస్తావన చాలా కథల్లో కనబడుతుంది.
“నిర్జరులు” అంటే ముసలితనం లేనివాళ్ళు. కొండల్లో నివసించే వాళ్ళకు రోజూ చేసుకునే పనుల వల్లే చాలా వ్యాయామం చేసినట్లయి గట్టి దేహాలు ఏర్పడతాయి. శరీరం మీద ముడతలు కూడా త్వరగా రావు. చైనీయుల విషయంలో ఇది నిజమని మనకు తెలుసు.
“గగన యానం” (ఆకాశంలో తిరగడం) చేస్తూంటారు మన కథల్లో. దీని గురించి కాస్త జాగ్రత్తగా ఆలోచిద్దాం. పురాతన కాలం నుంచీ చైనీయులు ఎన్నో రకాల పనిముట్లూ, పాత్ర సామగ్రీ, యంత్రాలూ చెయ్యడంలో నిపుణులు. ఆ రోజుల్లోనే వాళ్ళు వింతైన రధాలూ, వాహనాలూ వాడే వారు. “చక్రం” అన్నది రవాణాకై వాడింది మొట్టమొదట వీరేనని చరిత్రకారుల అభిప్రాయం. అలాంటి వాహనాల మీద హిమాలయ పర్వతాల పైన గాని, మన వైపుగా దిగుతున్నప్పుడు గాని కొందర్ని మన వాళ్ళు చూసి ఉంటారు. అప్పట్లో (ఇప్పటికి గూడా) హిమాలయాల పైన మేఘాలు ఎక్కువ సంఖ్యలో ఉండి ఉండవచ్చు. (కాళిదాసు హిమాలయాల్లో మేఘాల గురించి, వాటి వల్ల జరిగే వింతల గురించి కుమార సంభవంలో (1.5, 1.14) చక్కని శ్లోకాలు వ్రాసాడు (2)). అందువల్ల, మన వాళ్ళు కొండల మీద సంచరిస్తున్న వాళ్ళని చూసి ఆకాశంలో విహరిస్తున్నట్టుగా అనుకుని ఉండవచ్చు. నారదుడు మేఘాల్లో నడవడం కూడా ఇలాంటిదేనేమో. భూలోకంలో వింతలు కనబడితే దివి నుండి భువికి దిగుతారు. లేకపోతే అలా వెళ్ళిపోతారు. ఈ అనుభవం కొత్తేమీ కాదు. ఆల్ప్స్‌పర్వతాలపై రైల్లో వెడుతుంటే అందరూ అనుభవించే ఆనందమే ఇది.

దేవతా గణాలు అందమైన వస్త్రాల్ని ధరించే వారు (1). ఋగ్వేదంలో ఎన్నో చోట్ల ఇంద్రుడు, అగ్ని, వాయువు మొదలైన వాళ్ళు బంగారపు రంగు బట్టలు, ద్రాపి (అలంకరింపబడ్డ వస్త్రం ఒక విధంగా, జరీ కాని, ఏవైనా విలువైన పోగుల్తో అలంకరించిన బట్ట) ధరించేవారని చెప్పబడింది (1). చైనాలో పట్టు పుట్టింది. “చీనాంబరం” అన్న మాట తర్వాతే వచ్చినా, “అంబరం” నుండి వచ్చింది గాబట్టి పట్టు వస్త్రాన్ని మన వాళ్ళు అంబరం అని ఉండవచ్చు. కేవలం నార, చర్మాలతో చేసిన బట్టల్ని కట్టిన సప్తసింధులోని మన వాళ్ళకి చైనాలోని పట్టుబట్టలు బాగా నచ్చాయి. పలుచగా అందంగా ఉంటూ చలిని ఆపే శక్తి ఉన్న ఇవి మనవాళ్ళని అమితంగా ఆకర్షించాయేమో!

ఆఖరుగా, దేవతా గణాల వాళ్ళ “కామరూపం” అంటే, కోరిన రూపాన్ని పొందడం గురించి. దీనిలో కూడా ఉన్న చిలవల్నీ పలవల్నీ విరిచి చూద్దాం. కామరూపాల్లో మనం చూసేవి (కథల్లో) చాలావరకు రకరకాల జంతువుల రూపాలు, మానవ రూపాలు. కొందరు భూలోక వాసులు (ముఖ్యం గా మునులు, రాక్షసులు, సిద్ధులు) కూడా దీన్ని కలిగి ఉండేవారు కాబట్టి ఇదేదో అద్భుత మహిమ అనుకోవడానికి లేదు. ఇది కేవలం పరిసరాల్ని బట్టి రూపం మార్చుకోవడమే, ఊసరవిల్లిలా. జంతు చర్మాన్ని కప్పుకుని జంతువులా ప్రవర్తించడం; వేషం, భాష మార్చి మానవ రూపాన్ని పొందడం. కామరూపానికి సంబంధించిన కొన్ని కథల్ని చూస్తే ఇది తెలుస్తుంది. ఉదాహరణకి, ఎవరు కామరూపంలో ఉన్నా, చచ్చే సమయానికి నిజరూపం వచ్చేస్తుంది అంటే, పైన కప్పుకున్న తోలు ఊడిపోతుందన్నమాట. (ఇలా కామరూపాల్లో క్రీడిస్తున్న ముని జంటల మీద బాణాలేసి భంగ పడ్డవాళ్ళున్నారు.) అలా చేయడం వల్ల, మిగిలిన వారికి తమ ఉనికి తెలియకుండా పనులు చేసుకోవచ్చు. పరదేశీయులైన దేవతాగణాలు మన భూముల్లో కామరూపంలో తిరగడంలో గల ఉద్దేశ్యాన్ని మనం పూర్తిగా అర్ధం చేసుకోగలం.

పై మీమాంస అంతా మన దేవతాంశలో చీనాంశ ఉందేమోనన్న అనుమానంతో. “అమెరికా”ను అమరదేశంగా ఊహిస్తూ, ఏదారినైనా సరే వచ్చెయ్యాలని, ఈ అమెరికా (అమర) సుఖాన్ని పొందలేక పోవడం ఒక చేతకాని తనంగా ఊహించుకునే “మన” జనాన్ని చూస్తూంటే, కొంత కాలం తర్వాత అమెరికాని రెండవ స్వర్గంగా గుర్తిస్తామేమో అనిపిస్తోంది. దూరపు కొండలు నునుపు అన్నది ఆర్యోక్తి.

ప్రమాణ గ్రంధాలు

1. “ఋగ్వేద ఆర్యులు” మహా పండిత్‌రాహుల్‌సాంకృత్యాయన్‌, విశాలాంధ్ర పబ్లిషింగ్‌ హౌస్‌
2. “కాళిదాస గ్రన్థావళీ” మోతీలాల్‌బనారసీ దాస్‌ప్రెస్‌, వారాణసీ.
3. “అమరకోశం” వావిళ్ళ రామస్వామి శాస్త్రులు అండ్‌ సన్స్‌, చెన్నపురి.
4. “ప్రాచీన నాగరికతలుచైనా” ఇంటర్‌నెట్‌ పబ్లికేషన్‌
-------------------------------------------------
రచన: భాస్కర్ కొంపెల్ల, 
ఈమాట సౌజన్యంతో

Tuesday, November 26, 2019

శ్రుతిమించిన రాగం


శ్రుతిమించిన రాగం




సాహితీమిత్రులారా!


ఒకప్పుడు శాస్త్రీయ సంగీతం కానిదంతా (జానపద సంగీతం తప్ప) లలిత సంగీతమే అనే భావన ఉండేది. అందులో భావగీతాలూ, సినిమా పాటలూ అన్నీ భాగంగా ఉండేవి. ఈనాడు అలా అనలేము. మనకు (అక్కర్లేకపోయినా) నిత్యమూ వినబడుతూండే సంగీతంలో ” లాలిత్యం ” ఏమాత్రం ఉండటంలేదు. గతంలో డా. బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు గారి వంటి సంగీత ప్రయోక్తలు రేడియో ద్వారా తెలుగులో మంచి కవితలకి సంగీతం కట్టి ప్రజలకు వినిపించారు. లలిత సంగీతం గురించీ, తన అనుభవాలను గురించీ రజనీగారు ఆసక్తికరమైన వ్యాసాలు కూడా రాసారు. రేడియో సంగీతం జనప్రియం కాకముందే మరొకవంక సినిమా పాటలు సామాన్య ప్రజల జీవితాల్లోకి చొచ్చుకుపోయి జన సంస్కృతిలో ఒక ముఖ్యభాగమైపోయాయి. ఆ సంగీతంలో ఎంత వ్యాపార ధోరణి ఉన్నప్పటికీ సినిమా పాటల్లో ఉండే “శక్తి వంతమైన ” సంగీతం ముందు, రేడియో సంగీతం కొంచెం నీరసంగానే ఉన్నట్టు అనిపిస్తుంది. ఇందుకు కొంత కారణం సినీ ఆర్కెస్ట్రాలో ఉండే హార్మొనీ! వీటన్నిటికీ దూరంగా శాస్త్రీయ సంగీతం ఆనాడూ,  ఈనాడూ కూడా నిలిచే ఉంది. ఈనాడు లలిత కళలకు కూడా ప్రజాస్వామిక ధోరణి అబ్బింది కనక, శాస్త్రీయ సంగీతం నేర్చుకోదలచిన వారికి ఏ అర్హతలూ ఉండనవసరం లేదు. కేవలం ఆసక్తీ, ఓపికా, వ్యవధీ ఉంటే చాలు. ఆపైన గురువు గారికి నేర్పూ, ఓపికా ఉండాలి.

ఈనాడు మనకెన్నో రకాల సంగీతం, ఎన్నో పోకడలూ వినిపిస్తున్నాయి. ఫ్యూజన్‌ (  Fusion ) సంగీతం అని ఒక కొత్తపేరు వినిపిస్తోంది. నిజానికి మనం రోజూవినే సంగీతం అంతా ఫ్యూజన్‌ అనే చెప్పాలి. మన దేశపు సినిమా పాటలన్నీ దాదాపుగా శాస్త్రీయ సంగీతపు రాగాలమీద అధారపడినవే! మరి తేడా ఎక్కడుంది? శాస్త్రీయ సంగీతం రాగాల మయం. అందులో సాహిత్యం ఉన్నా, పెద్దపీట రాగానిదే. ఎందరో మహానుభావులు,జగదానంద వంటి కీర్తనల్లోని చరణాలకు త్యాగరాజు గారు ముందు స్వరం కట్టి, తరవాత వాటికి సరిపోయే సాహిత్యం రాసాడని మా నాన్న గారూ, నేనూ అనుకొనేవారం.జయంతసేన రాగంలో ఆయన రాసిన ” వినతాసుత వాహన ” అనే కీర్తనకూడా కొన్ని సినిమా పాటల పద్ధతిలో ముందు ట్యూన్‌ కట్టినట్టుగా అనిపిస్తుంది. అందులో పల్లవికి స్వరాలు ” మగసా సగమా పదసా పమపా మగసా సనిదా దసగమపాపా ” అనిఉంటే వాటికి సరిపోయే మాటలు ” వినతా సుతవా హనశ్రీ రమణా మనసా రగసే వించెద రామా ” అన్న పద్ధతిలో విరుగుతాయి. సాహిత్యం కన్నా స్వరాల గురించి త్యాగరాజు ఎక్కువ శ్రద్ధ చూపాడనడానికి ఇలాంటివెన్నో ఉదాహరణలు కనిపిస్తాయి. రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణ శర్మ వంటి మేధావి కూడా ఇటువంటి అభిప్రాయాన్నే ఒక వ్యాసంలో వ్యక్తం చేసారు. ఇదంతా ఎందుకు చెప్పానంటే, శాస్త్రీయ సంగీతపు “గొడవ” అంతా ప్రధానంగా రాగాల గురించేనని చెప్పడానికి.

లలిత సంగీతం అలా కాదు. ఇందులో సాహిత్యమే ముఖ్యం. సాహిత్యపు భావానికి, రాగ భావం తోడైనప్పుడు పాట ఇంకా రాణిస్తుంది. ఇందుకు ఎన్నో ఉదాహరణలున్నాయి. ఎస్‌ రాజేశ్వర రావు ఖమాస్‌ రాగంలో జావళీల ఫక్కీలో ఎన్నో పాటలు చేసారు. కాని, విప్రనారాయణలో భానుమతి పాడిన ” నను విడనాడకురా ” అనే పాటకన్నా, చరణదాసిలో సుశీల పాడిన జావళీ కన్నా, మల్లీశ్వరిలోని ” ఎందుకే నీకింత తొందరా ” అనేపాటే జనాదరణ పొందింది. ఇందుకు కారణం దేవులపల్లి వారి రచనే! శ్రీశ్రీ, దాశరధి, నారాయణ రెడ్డి వంటి కవులు సినీగీతాలు రాసి సినిమాల్లో సాహిత్యపు విలువల్ని పెంచారు. ఈరోజుల్లో సినిమా పాటలు బాగుండక పోవటానికి కారణం చెత్త సాహిత్యమే! ఈనాటి కవులకు శక్తి లేదని కాదు. దంపుళ్ళ చప్పుడువంటి తాళమే పాటకు ముఖ్యమనే భావన బలపడింది. ముందు లయ ప్రధానమైన ట్యూన్‌ తయారవుతుంది.దానికి తరవాత మాటలు అతికిస్తారు. ప్రపంచంలో ఇతరత్రా వస్తున్న సామాజిక మార్పులవల్లనో ఏమోగాని, ఎవరు ఏం చెప్పినా వినదగినదేదీ లేదనే భావం పెరుగుతోంది. అందువల్ల పాట అంతా తెలుగువారు తయారు చేసినప్పటికీ, అది ” అరవ” పద్ధతిలోనే సాగుతుంది. పాత సినిమా పాట మాత్రం ఏది విన్నా అందులో తెలుగుదనం కనిపిస్తుంది.

తెలుగు సినిమాపాటలలో మనవాళ్ళు వాడినవన్నీ దాదాపు హిందూస్తానీ రాగాలే! ఇది తక్కిన దక్షిణభారత సినిమా పాటలకు కూడా చాలావరకు వర్తిస్తుంది. ముఖ్యంగా రాజేశ్వరరావు, పెండ్యాల, ఘంటసాల సంగీతదర్శకత్వం నిర్వహించిన సినిమాల్లో ” మెలొడీ ” పాటలన్నీ ఇటువంటివే ! ఆమాటకొస్తే, భీంపలాస్‌ (అభేరి) రాగంలో హిందీ సినిమా పాటలు అతి తక్కువ. తెలుగులో కొల్లలు. నీలిమేఘాలలో, మేఘమాల, ఊరుకోవే మేఘమాలా, ఇలా తెలుగు మేఘాలన్నీ భీంపలాస్‌ మీదుగానే సాగినట్టనిపిస్తుంది. భాగేశ్వరీలో ” నీ కోసమె నే జీవించునది “, ” అలిగితివా సఖీ ప్రియా “, ” రారా కనరారా “, శుద్ధ సారంగ్‌ లో ” ఎవరో అతడెవరో (వెంకటేశ్వర మహత్మ్యం)”,  తిలక్‌ కామోద్‌ లో ” అలిగినవేళనె చూడాలి “, కేదార్‌ లో “నీ మధు మురళీ గాన లీల “, పట్‌ దీప్‌ లో ” కన్నుల దాగిన అనురాగం”, ” నీ అడుగులోన అడుగువేసి నడువనీ”, జైజవంతిలో ” మనసున మనసై “, ఇలా ఎన్నో పాటలున్నాయి. ఆది నారాయణ రావు వంటి సంగీత దర్శకులకు హిందూస్తానీ రాగాలే మక్కువ. కర్ణాటకంలో మోహన రాగాన్ని పోలినది హిందూస్తానీలో భూప్‌ రాగం. రాగ లక్షణం దృష్య్టా ఆది నారాయణ రావు చేసిన ” ఘనా ఘన సుందరా ” అనే పాట భూప్‌ రాగమే! మోహన కాదు.

“శుద్ధ కర్ణాటక రాగాల్లో లైట్‌ సాంగ్స్‌ చెయ్యలేమా ? ” అన్న సమస్య నన్ను చాలా కాలం వేధించింది. ఎన్నో సంవత్సరాలుగా ఘంటసాల గారికి సహాయ సంగీత దర్శకుడిగా పనిచేసి, ప్రస్తుతం కూచిపూడి నృత్యనాటకాలకు సంగీతం సమకూరుస్తున్న సంగీత రావుగార్ని ఈ మాటే అడిగాను. తాను నాటకాలకు సంగీతం కడుతున్నప్పుడు ఉపదేశం, భక్తి వంటి భావాలను వ్యక్తం చెయ్యటానికి తప్ప కర్ణాటక రాగాలు తనకు అంతగా ఉపకరించలేదని ఆయన అన్నారు. శాస్త్రీయ సంగీతంలో ” పట్టు ” ఉంది. శాస్త్రీయ సంగీతం నచ్చని వారికి అందులో ఎబ్బెట్టుగా ఉండేది ఇదే! ఎటొచ్చీ హిందూస్తానీ సంగీతం పాడుతున్నప్పుడు అప్పుడప్పుడు పట్టు విడిచి మెలొడీ ప్రధానంగా పాడినా ఎవరూ తప్పు పట్టరు. నవాబుల ఆస్థానాల్లో ఆదరణ పొందిన సంగీతమది. అందుకని ” ఈస్తటిక్స్‌ ” పాలు ఎక్కువ. దేవాలయాల్లో మారుమ్రోగిన కర్ణాటక సంగీతంలో మాత్రం బాలమురళీకృష్ణ వంటి వారు కాస్త మధురంగా పాడితే సనాతనులు విరుచుకుపడుతూ ఉంటారు. శాస్త్రీయసంగీతమంటే మాధుర్యం మాత్రమే కాదని ఎవరైనా ఒప్పుకొంటారు. కాని, ” మధురంగా ఉండనిదే శాస్త్రీయ సంగీతం ! ” అన్న పద్ధతిలో ఛాందసంగా వాదించే వారివల్లనే కర్ణాటక సంగీతానికి అంత ప్రాచుర్యం రాలేదని నేననుకొంటాను. అది కర్ణాటక సంగీతంలోని లోపం కాదని అందరూ తెలుసుకోవాలి.

కానీ, కర్ణాటక రాగాలు భావయుక్తంగా పాడిన సంధర్భాలు కొన్నయినా ఉన్నాయి. కరుణశ్రీ రాసిన కొన్ని పద్యాలను ఘంటసాల రంజని, ముఖారి వంటి రాగాలలో స్వరపరచి అద్భుతంగా పాడారు. అందులో శాస్త్రీయతకు ఏమాత్రం రాజీ పడలేదు. ఎంతో మధురంగా కూడా ఉంటుంది. నాకు తెలిసినంత వరకూ ఇటువంటి ప్రక్రియ మరెవరూ చెయ్యలేదు. ప్రముఖ సినీ దర్శకుడు బి. ఎన్‌ రెడ్డి గారికి ” ఆనంద భైరవి ” రాగమంటే ఇష్టమట. “స్వర్గ సీమ ” సినిమా నాటినుంచీ  ప్రతిసినిమాలోనూ కనీసం ఒక పాట కర్ణాటకరాగంలో చేయించుకొంటూ వచ్చారు. “బంగారు పాప ”  సినిమాలో ” తాధిమి తకధిమి తోల్‌ బొమ్మా ” పాటఒక ఉదాహరణ ( మరపురాని మరొక చక్కని గాయకుడు ” మాధపెద్ది సత్యం ” పాడారీ పాటను).ఎటొచ్చీ “భాగ్య రేఖ ”  లో పెండ్యాల చేసిన ” నీవుండేదా కొండపై ” అనే పాట ఎంత తియ్యగా ఉంటుందంటే అది ఆనంద భైరవి అని నాకు వెంటనే తట్టలేదు. ” బంగారు పంజరం” లో రాజేశ్వరరావు చేసిన “మనసే మారేరా” అనే పాట కూడా అంతే! ఈ పాటల్లో సంగీత దర్శకులు సాంప్రదాయమైన ” రాగ పట్టు” ను బుద్ధిపూర్వకంగా విడిచి పెట్టారు. శాస్త్రీయ పద్ధతిలో ” ఆనంద భైరవి  ” ఎలా ఉంటుందో తెలియాలంటే, “మిస్సమ్మ”  సినిమాలో ” శ్రీ జానకీదేవి సీమంత మలరే” లేదా ” పలుకే బంగార మాయెరా” అనే రామదాసు కీర్తన వినండి. తేడా తెలుస్తుంది.

శాస్త్రీయ రాగాలను గుర్తించటానికి సినిమా పాటలతో మొదలు పెట్టటం చాలా తేలికైన పని. టివీలో మహామహోపాధ్యాయ డా. నూకల చినసత్యనారాయణ వంటి విద్వాంసులు ఇలాటి కొన్ని కార్యక్రమాలు చక్కగా నిర్వహించారు. రాగాలు, స్వరాలూ గుర్తు పట్టి శాస్త్రీయ సంగీతంలోకి ” దొడ్డిదారిన” ప్రవేశించడం తప్పేమీ కాదు. ఎందుకంటే తిన్నగా శాస్త్రీయ సంగీతం నేర్చుకోవటానికి ప్రయత్నించే వారికి కొందరు సంగీతం మేస్టార్లు అప్రయత్నంగా సంగీతం అంటే ఏవగింపు కలిగిస్తారు. సినిమా పాటలు వినేవారు అభిమానం కొద్దీ వింటారు. శాస్త్రీయ సంగీతాన్ని మాత్రం కేవలం గౌరవంకొద్దీ నేర్చుకోవడం మెదలుపెడతారు. వారికి ఏ బాలమురళి పాటో నచ్చినా తాము ఆ స్థాయిని అందుకోవటానికి చాలా కాలం పడుతుందని వారికి త్వరలోనే తెలిసిపోతుంది. అలాంటివారికి యూజర్‌ ఫ్రెండ్లీ పద్ధతి బావుంటుంది.

శాస్త్రీయ సంగీతం అంటే అభిరుచి పెరగడానికి కొంత సమయం పడుతుంది. బాలమురళి వంటి గాయకుడి గొంతు మధురంగా ఉంటుంది కనక వెంటనే నచ్చుతుంది. వోలేటి వెంకటేశ్వర్లు, ఎం. డి. రామనాధన్‌
మధురై మణి వంటి గాయకుల సంగీతం అద్భుతంగా ఉంటుందని ” పామరులకు” వెంటనే అనిపించక పోవచ్చు. మన దేశపు శాస్త్రీయ సంగీతంలోని ముఖ్య లక్షణాలు సాంప్రదాయం మాత్రమే కాక హృదయం, మేధస్సు కూడా! ఇవి అర్ధం అయినప్పుడు సంగీతం ఎంతో బాగుంటుంది. సంగీతానికి టైం డైమెన్షన్‌ ఒక్కటే అని మా నాన్నగారు అంటుండే వారు. అది నిజమే! శాస్త్రీయ సంగీతంలో ముఖ్యంగా మనో ధర్మసంగీతంలో ” ఏం అన్నాడు ” అనేది ఎంత ముఖ్యమో ” ఎప్పుడు అన్నాడు “, ” అంతకుముందు ఏం అన్నాడు ” అనేవి కూడా అంత ముఖ్యమే. మంచి ఉపన్యాసంతో ఆకట్టుకొనే వాడిలాగా సంగీతకారుడు కూడా సైకలాజికల్‌ మొమెంట్‌ ఎటువంటిదో తెలిసినవాడై ఉంటాడు. సంప్రదాయం, వ్యక్తి గత ప్రతిభ రెండూ ఉన్నవాడే రాణిస్తాడు. మరో ముఖ్య విషయం ఏమంటే, వినే వారికి శాస్త్రీయ సంగీతంలో ప్రవేశం ఉండనక్కరలేదుగాని,పరిచయం మాత్రం ఉండి తీరాలి. అది విని ఆనందించడానికి ఓపిక ఉండాలి. అది చెరకుగడ నమిలినట్టుగా చాలాసేపు నమిలే వస్తువు. దానితో పోలిస్తే సినిమా పాటలు పెప్పర్మెంటు లాగా నోట్లో వేసుకొని కరకరా నమలవచ్చు.

సినీసంగీతంలో మన దేశపు రాగాలూ పాశ్చాత్య సంగీతపు కార్డ్‌ ( chord ) లూ కలిసి ఉంటాయి. ఇదే మనకు తొలి ప్యూజన్‌. రాగంపై ఆధారపడి లయబద్ధంగా నడిచే సినిమా పాటకు తబలా వంటి వాయిద్యాలతోబాటు గిటార్‌, పియానో వంటి వాయిద్యాలమీద అదే లయతో chords  వాయిస్తూ ఉంటారు. ఇందులో సామాన్యంగా మూడుస్వరాలు కలిసి మోగుతాయి. పాట ఆ క్షణంలో ఏస్వరంమీద నిలిస్తే దానికి తగిన ధఫలషన  మోగుతుంది. Chord లోని స్వరాల మధ్య స,గ,ప అనే పరస్పర సంబంధం ఉంటుంది. ఈ మూడు స్వరాలూ పాడుతున్న రాగానికి చెందినవే అయిఉండాలి. ఇది పాటకు అందాన్నీ, బరువునూ ఇస్తుంది. “ముద్దబంతి పూవులో…” అనే పాటను గిటార్‌ లేకుండా వింటే బోసిగా ఉన్నట్టు అనిపిస్తుంది.

లలిత సంగీతంలో మంచి రచన ఉండి దానికి తగిన ట్యూన్‌ జత పడితే chord లతో పరిపూర్ణంగా అనిపించే ఆర్కెస్ట్రా మరింత అందాన్ని ఇస్తుంది. పాత సినిమా పాటల్లో ఇవన్నీ సమకూరడం వల్లనే ఈనాటికీ యువతరానికి నచ్చుతున్నాయి. హిందీ సినిమా పాటల్లో కూడా ఇదే పరిస్థితి. 195060ల మధ్య కాలం మన దేశపు సినిమా పాటలన్నిటికీ స్వర్ణ యుగమే అనిపిస్తుంది. అంతకు ముందు కె. ఎల్‌. సైగల్‌ వంటి గొప్ప గాయకులున్నా నౌషాద్‌ వంటి అతిగొప్ప సంగీత దర్శకులు వచ్చి ఆర్కెస్ట్రేషన్‌  మెరుగు పరచి ఇతరులకు మార్గ దర్శకులైన తరవాతనే సినిమా పాటలు రాణించటం మొదలు పెట్టాయి.

సినిమా పాటలో గాయకుడికీ సంగీత దర్శకుడికీ వచ్చినంతగా కవికి పేరు రాకపోవచ్చు. సంగీతం ఆకర్షించినంతగా కవిత్వం ఆకర్షించక పోవడమే ఇందుకు కారణం. సాహిత్యానిదే పైచెయ్యి కావాలని హిందీ సినీరచయితా,మహాకవి అయిన సాహిర్‌ లూధియానీ పట్టుపట్టేవాడట. ఆయనతో ఎక్కువగా పని చేసిని రోషన్‌ సంగీత దర్శకత్వంలోని పాటలన్నిటిలోనూ సాహిత్యం ప్రస్ఫుటంగా కనిపిస్తుంది. ట్యూన్‌, సాహిత్యాన్ని మరుగుపరచదు. తెలుగులో ఒక్క దేవులపల్లివారి పాటలు మాత్రం రాజేశ్వర రావు చేసిన ట్యూన్‌ల ధగధగలను కూడా అధిగమించి మనని అలరిస్తాయి.

రచయితకూ సంగీత దర్శకుడికీ పొత్తు కుదరటం చాలా ముఖ్యం. ఇది హిందీ పాటల్లో ఎక్కువగా ఉండేది.పైన చెప్పిన సాహిర్‌రోషన్‌ ద్వయంలాగే షకిల్‌నౌషాద్‌ లూ, శైలేంద్ర హస్రత్‌ జైపూరీ,శంకర్‌ జైకిషన్‌ వంటి ద్వయాలు ఉండేవి. ట్యూన్‌ ముందు చేసి పాట రాయించారో పాటకు ట్యూన్‌ కట్టారో తెలియనంత అన్యోన్యత ఉండేది ఆ పాటల్లో. పాటను రచయిత ముందు ఒక లయలో రాసినా సంగీత దర్శకుడు మార్చెయ్యగలడు. ఉదాహరణకు “నీలిమేఘాలలో గాలికెరటలలో …” అనే పాట జంపె (తాళం పేరు) నడకలో సాగినా ట్యూన్‌ మాత్రం చతురశ్రంలోనే చేసారు. ఇలాంటి ఉదాహరణలు హిందీలోనూ కనిపిస్తాయి. ట్యూన్‌ ఎటువంటిదైనా డబ్బింగ్‌ పద్ధతిలో అద్భుతమైన  రచనలు చేసినవారు శ్రీశ్రీ, ఆరుద్రలు. ఉదాహరణకు శ్రీశ్రీ రాసిన “జోరుగా హుషారుగా …” అన్న పాట మొత్తమంతా లయను బట్టి ఒక గురువు వెంట ఒక లఘువు వచ్చేటట్టు సాగుతుంది. ఇది శ్రీశ్రీ భాషలో చెప్పాలంటే అనితర సాధ్యం.

బాగా పాడితే ఏసంగీతమైనా బావుంటుంది.. కొన్నేళ్ళక్రితం బొంబాయిలో ఉస్తాద్‌ విలాయత్‌ఖాన్‌ సితార్‌ కచేరీకి ఉత్సాహంతో వెడుతున్న నాతోబాటు ” ఏమిటో ఆ వింత చూద్దాం” అని సంగీతంతో ఏమాత్రం పరిచయంలేని పధ్నాలుగు మంది మిత్రులు వచ్చి చివరిదాకా కూర్చొని అద్భుతంగా ఉందని అన్నారు. గొప్ప కళకు దివిటీ పట్టి చూపించక్కరలేదు అనడానికి ఇది మంచి ఉదాహరణ.
--------------------------------------------------------
రచన: కొడవటిగంటి రోహిణీప్రసాద్‌, 
ఈమాట సౌజన్యంతో

Sunday, November 24, 2019

మా ఈజిప్ట్ యాత్ర


మా ఈజిప్ట్ యాత్ర




సాహితీమిత్రులారా!



నేను కుటుంబ సమేతంగా ఆస్టిన్, టెక్సాస్ 2002 లో వదిలి మూడేళ్ళు ఫ్రాన్స్‌లో ఉద్యోగ రీత్యా ఉండవలసి వచ్చింది. అలా ఫ్రాన్స్‌లో ఉన్నప్పుడు నాతో కలసి పనిచేస్తున్న అమెరికన్ స్నేహితుడు (పేరు విక్టర్) భార్య ఈజిప్టియన్ కావటంతో, వారి ఆహ్వానం పై రెండు వారాల పాటు ఏప్రెల్ 2005లో ఈజిప్ట్ యాత్ర కోసం మా రెండు కుటుంబాలు కలసి వెళ్ళాం! ఆ వివరాలను ఈమాట పాఠకులతో పంచుకోవాలని ఈ ప్రయత్నం. ఈ యాత్రలో మేం తీసుకొన్న ఫొటోలు కొన్ని ఈ వ్యాసంతో జతపరుస్తున్నాను!

ఫ్రాన్స్‌లో మేం పారిస్‌కి దాదాపు 600 కిలోమీటర్ల దూరంగా దక్షిణ-తూర్పు ప్రాంతంలో ఉన్న గ్రనోబుల్‌కి 20 కిలోమీటర్ల దూరంలో సెయింట్ ఇస్మైర్ (సెంటిమియే అని పిలుస్తారు) అన్న ఊరులో ఉండేవాళ్ళం. మా ఊరికి స్విజర్లాండ్‌లోని జెనీవా 140 కిలోమీటర్ల దూరం. ప్రతి ఆదివారం జెనీవా నుంచి ఈజిప్ట్‌లో ప్రసిద్ధమైన షర్‌మల్ షేక్ అన్న సముద్రతీరపు బీచ్ రిసార్ట్‌కి డైరెక్ట్‌గా ఈజిప్ట్ ఎయిర్ విమాన సౌకర్యం ఉందని తెలిసి అలా వెళ్ళాలని నిర్ణయించుకున్నాం! విక్టర్ భార్య “అమాని”కి తెలిసిన వారి ద్వారా ఒక మంచి టూర్ ప్రోగ్రాం ఏర్పాటు చేసుకున్నాం. ఆరోజు ఆదివారం, ఏప్రెల్ 17, 2005. మామూలుగా అయితే మా ఊరు నుంచి జెనీవాకి డ్రైవ్ చేస్తే ఒక గంట 30 నిమషాలు పడుతుంది. అన్నట్లు, ఫ్రాన్స్‌లో కార్లు గంటకు 130 కిలోమీటర్ల (80 మైళ్ళు) వేగంతో నడపవచ్చు. జెనీవా, ఫ్రాన్స్ – స్విజర్లాండ్ దేశాల సరిహద్దులో ఉన్న పట్టణం. మా విమానం జెనీవా నుంచి బయలుదేరే సమయం మధ్యాహ్నం మూడున్నర. మేం ఇంటినుండి ఉదయం పది గంటలకు బయలుదేరాం! మేం బయలుదేరుతూ ఉండగా కొంచెం స్నో పడటం మొదలయింది. రాను రాను అది తీవ్రమై, దారి మధ్యలో ఉన్న కొండ ప్రాంతానికి వచ్చేసరికి ఉధృతమైంది! మేం వెడుతున్న రోడ్డులో ముందర ఎక్కడో ఏదో యాక్సిడెంటు అయిందేమో కార్లన్నీ రోడ్డుమీద ఆగిపోయాయి. ప్రతి పది, పదిహేను నిమషాలకి ఒక వంద మీటర్లు కదలటం మళ్ళీ ఆగిపోటం. ఇలా మూడు గంటలపాటు నడిచింది. కార్లో ఉన్న ఆడవాళ్ళు, పిల్లలు, బాత్రూంకి వెళ్ళాలంటే కూడా వీలు లేని పరిస్థితి. మొత్తం మీద మధ్యాహ్నం ఒంటి గంట దాటిన తరవాత, కార్లు కొంచెం స్పీడుగా కదలటం మొదలయ్యింది. మాకు టైంకి విమానాన్ని అందుకోగలమనే నమ్మకం పోయింది. ఈ లోపల అమాని జెనీవా ఎయిర్‌పోర్ట్‌లోని ఈజిప్ట్ ఎయిర్ కౌంటర్ వాళ్ళకి సెల్ ఫోన్ ద్వారా కాల్ చేసి, మేం కొంచెం ఆలశ్యంగా రావచ్చునని చెప్పింది – అందువల్ల పెద్దగా లాభం ఉండదు అని తెలిసినా! వారానికి ఒక్క ఫ్లయిట్ కావటం వల్ల, ఈ ఫ్లయిట్ మిస్సయితే, మళ్ళీ వారం దాకా ఏం చెయ్యాలి అని ఒక బాధ! ఎలాగయితే, మూడు గంటల పదిహేను నిమషాలకి ఎయిర్‌పోర్ట్ చేరుకున్నాం! విమానం బయలుదేరటానికి సిద్ధంగా ఉన్నా, మా కోసం విమానాన్ని ఆపారట! గబగబా సామాన్లు చెక్ఇన్ చేసి, నేను, విక్టర్ కార్లు పార్క్ చేసి, అది లాంగ్ టెరం పార్కింగ్ కావటం వల్ల అంతదూరం పరిగెత్తుకుంటూ ఫ్లయిట్ గేటు దగ్గరకి చేరుకున్నాం! ఈ మధ్యకాలంలో నేను ఎప్పుడూ అలా పరిగెట్లా! ఈ లోపల మమ్మల్ని మా ఇంటి పేర్లతో పిలుస్తూ మైక్‌లో “విమానం లోకి రమ్మని ఆహ్వానిస్తూ” ఎనౌన్స్ చేస్తున్నారు. తరవాత నా భార్య కల్యాణి చెప్పింది. మేం పార్క్ చెయ్యటానికి వెళ్ళినపుడు, మా పేర్లు చాలా సార్లు పిలిచారట! అమెరికాలో ఇలా ఎప్పుడూ ప్రయాణీకుల కోసం విమానాన్ని ఆపటం నాకు అనుభవంలో లేదు. ఈజిప్ట్ ఎయిర్ కాబట్టి ఇది వీలయింది అనుకుంటూ విమానంలో మా సీట్లలో కూర్చున్నాం! విమానంలో ఉన్న తోటి ప్రయాణీకుల్లో కొంతమంది “మీ కోసం మేం అంతా వైట్ చేస్తున్నాం, తెలుసా!” అన్నట్లు అదో రకంగా చూసారు. మరికొంత మంది “మొత్తానికి చేరుకున్నారు” అన్నట్లు మొఖాలలో సంతోషం చూపించారు.

షర్‌మల్ షేక్
మా విమానం షర్‌మల్ షేక్ చేరేసరికి రాత్రి తొమ్మిదిన్నర అయింది. మమ్మల్ని రిసీవ్ చేసుకోటానికి అహమద్ అనే అతను వచ్చాడు. అమాని మాకు చెప్పింది ” ఇతనే మనకి మొత్తం రెండు వారాల ప్రయాణ సదుపాయాలన్నీ కుదిర్చాడు” అని. ఎయిర్‌పోర్ట్‌లో దిగిన తరవాత ఈజిప్ట్‌లో టూర్ చెయ్యటానికి అప్పటికప్పుడే అహమద్ మా పాస్‌పోర్ట్‌లు తీసుకొని వీసాలు తీసుకొని వచ్చాడు (అమెరికన్ పాస్‌పోర్ట్‌లు ఉన్నవాళ్ళకి ఈజిప్ట్‌లో ఏ ఎయిర్‌పోర్ట్‌లో అయినా అప్పటికప్పుడే వీసా తీసుకొవచ్చు). ఇమిగ్రేషన్ క్లియరెన్స్ కోసం మా కుటుంబం, విక్టర్ కుటుంబం పక్క, పక్కనే ఉన్న రెండు ఇమిగ్రేషన్ క్యుబికల్స్ నుండి క్లియరెన్స్ పని పూర్తి చేసుకున్నాం! ఇక మా సామానులు కోసం ఎదురు చూస్తుంటే, విక్టర్ “మీ ఇమిగ్రేషన్ ఆఫీసర్ నీతో ఏమన్నా అన్నాడా?” అని అడిగాడు. “మా USA పాస్‌పోర్ట్‌లు చూసి ‘Bush’ అంటూ కోపంగా పాస్‌పోర్ట్‌లో ఇమిగ్రేషన్ క్లియరెన్స్ స్టాంపు వేసాడు” అన్నా! విక్టర్ నవ్వుతూ “మాకు సరిగ్గా ఇలాగే జరిగింది” అన్నాడు. అమెరికన్స్ అంటే ఈజిప్ట్ లాంటి అరబ్ దేశాల్లో ఇటువంటి స్పందన ఉండటం చూసి ఆశ్చర్యపోయాం!

సామాన్లు అన్నీతీసుకొని అహమద్ సాయంతో Savoy Hotelకి చేరుకున్నాం. హొటేల్‌లో ఉండటానికి కావలసిన ఫారాలు అవి నింపుతున్నాడు అహమద్. ఇంతలో హొటేల్‌కి సంబంధించిన ఒకతను లాంజ్‌లో కూర్చున్న మా అందరికీ ఎర్రటి రంగుతో ఉన్న వేడి టీ (పాలు లేకుండా) ఇచ్చాడు. ఒక సిప్ రుచి చూసి “ఈ టీ చాలా బాగుంది కదండీ?” అని కల్యాణి అంటూండగా, నేనూ కొంచెం రుచిచూసా! బాగానే ఉంది కానీ ఏదో తేడాగా అనిపించింది. తరవాత తెలిసింది. మేం తాగిన టీ మందారం లాంటి పువ్వులను ఎండబెట్టి వాటితో తయారు చేసిన టీ అని! దీన్నే bright-red hibiscus tea అని ఇంగ్లీషులో అంటారు. అరబిక్‌లో “కార్‌కడీ” అంటారు. ఈజిప్ట్‌లో ఈ పానీయం చాలా ప్రసిద్ధమైనది.

మేం హొటేల్ రూంలకు చేరుకొని, అన్నీ సర్దుకొని పడుకొనే సరికి అర్ధరాత్రి అయిపోయింది. మర్నాడు ఉదయానికి కాని షర్‌మల్ షేక్ ఊరు ఎంత అందంగా ఉందో మాకు తెలియలేదు. హొటేల్ నుంచి దూరంగా కనిపిస్తున్న ఎర్రటి కొండలు, పక్కనే చిక్కని నీలం రంగుతో కనిపిస్తున్న ఎర్ర సముద్రం (చుట్టు పక్కల ప్రాంతం అంతా మినరల్స్‌తో సారవంతమైన భూములు {వర్షపాతం మాత్రం దాదాపు శూన్యం} కావటంతో, ఎర్ర సముద్రానికి ఆ పేరు వచ్చింది!) ఎంతో అందంగా ఉంది. ఆ రోజంతా హొటేల్ ఆనుకునే ఉన్న ఇసుక బీచ్‌లో గడపటానికి నిశ్చయించుకున్నాం! పిల్లలు ఇసుకలో ఆడుకుంటుంటే, ఈత బాగా వచ్చిన పెద్దవాళ్ళం స్నోర్కలింగ్ (నీటి ఉపరితలానికి కనపడకుండా, నీటిలో చాలా సేపు ఉంచగలిగినటువంటి పరికరం) చెయ్యటం కోసం సముద్రంలో దిగాం. స్నోర్కలింగ్ (పరికరం పేరు, నీటిలో దీనితో ఆడే ఈత పేరు ఒకటే) అంటే, కళ్ళలోకి నీరు పోకుండా కళ్ళద్దాలు పెట్టుకొని, నీటి ఉపరితలానికి సమాంతరంగా ఈదుతూ, కళ్ళద్దాల పక్కనే ఉన్న చిన్న గొట్టం ద్వారా గాలి పీలుస్తూ, నీటిలో తేలటం అన్నమాట. ఈ రకంగా నీటిలో ఉన్న చేపల్ని, కోరల్స్‌ని (తెలుగులో పగడం అనొచ్చు), మిగతా జల చరాలని చూడొచ్చు. ఈ రకంగా ఈత కొట్టటానికి పెద్దగా అనుభవం అక్కరలేదు. కళ్ళల్లోకి (ఉప్పు) నీళ్ళు పోకుండా కళ్ళద్దాలని సరిగ్గా ఉపయోగిస్తూ, జాగ్రత్తగా అవసరమైనట్టు ఊపిరి తీస్తూ, వదులుతూ ఉంటే చాలా సేపు నీటిలో ఉండొచ్చు. మేం ఇలా మూడు గంటలకు పైగా గడిపాం! ఏప్రెల్ నెలాఖరులో ఈజిప్ట్‌లో వాతావరణం బాగానే ఉంటుంది. పగటి పూట ఉష్ణోగ్రతలు 90 F (36 C) కన్నా ఎక్కువగా ఉన్నా, రాత్రికి చల్లబడి 50 F (10 C) కన్నా తక్కువగా ఉండేది. అందువల్ల, సముద్రపు నీరు పగటి పూట చల్లగానే ఉండటం వల్ల, ఎక్కువసేపు నీళ్ళల్లో ఉండలేకపోయాం! మామూలుగా ఇలాగ రకరకాలైన సముద్ర జీవుల్ని, ముఖ్యంగా అనేక రంగులతో ఉన్న కోరల్స్‌ని డిస్కవరీ వంటి టీవీ ఛానల్స్‌లో చూసాం గాని, సముద్రంలో ఈదుతూ ప్రత్యక్షంగా చూడటం ఒక గొప్ప అనుభవం! మేం ఉన్న ప్రదేశాన్ని సెనై పెనెన్సులా అంటారు. ఇది భూగోళంలో చాలా అందమైన ప్రదేశం. కొన్ని మిలియన్ల సంవత్సరాలనుండి, ఎటువంటి కాలుష్యం లేకుండా, మానవ నాగరిక ప్రపంచానికి దూరంగా ఉండటం వల్ల, ఈ ప్రాంతపు సముద్ర ప్రాణులు (sea life) ఎటువంటి పరిణామం (evolution) లేకుండా అల్లాగే ఉన్నాయని అహమద్ మాటల వల్ల తరవాత తెలిసింది. అందుకే ఆ చుట్టూ ఉన్న చాలా సముద్ర తీర ప్రాంతాలను మానవ సంచారానికి వీలు కాకుండా రక్షిత ప్రాంతాలు (protected areas) గా ఈజిప్ట్ ప్రభుత్వం నిర్ణయించిందట!



అలా వెళ్ళిన మొదటి మూడు రోజులు షర్‌మల్ షేక్ లోనే గడిపాం! ఒక రోజు సాయంత్రం, ఊరు చూద్దామని వెళ్ళాం. మొత్తం ఊరు అంతా వచ్చే పోయే యాత్రికులకోసం నిర్మించబడ్డ ఊరు కాబట్టి, ఊరులో ఎక్కువ భాగం షాపులు, రెష్టరెంట్స్, పెద్ద, పెద్ద హొటేల్స్‌తో నిండి ఉంది. స్నోర్కలింగ్ ద్వారా ఎర్ర సముద్రంలో ఉన్న చేపలు, కోరల్స్, మిగిలిన సముద్ర జీవాలను చూట్టానికి వీలుకాని వాళ్ళకోసం కొన్ని ప్రత్యేకమయిన మోటార్ బోట్స్ ఉన్నాయి. వీటి ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, బోటు క్రిందలోని ఎక్కువ భాగం పూర్తిగా గ్లాసు లాంటి పారదర్శక పదార్ధంతో చెయ్యటం వల్ల, యాత్రికులు బోటులో కూర్చుని, కిందకు చూస్తూ సముద్రంలోని అందాలను చూడవచ్చు. మొత్తం మీద ఒక గంటకు పైగా మేమంతా అలాంటి బోటులో గడిపాం!

షర్‌మల్ షేక్ లో ఉన్న మూడు రోజుల్లో మేం ఎక్కువగా రష్యన్ యాత్రికుల్ని చూసాం. అమెరికన్, యూరోపియన్ యాత్రికులు సహజంగానే ఎక్కువగా ఉన్నా, రష్యన్ యాత్రికుల సంఖ్య అందరికన్నా ఎక్కువ అనిపించింది. అహమద్ మాటల ద్వారా తెలిసింది ఏమిటంటే, రష్యాలో పెట్రోలు, మిగిలిన వ్యాపారాల ద్వారా పెద్ద, పెద్ద లాభాలు తీసినవారు, సరదాగా సమయం గడపటానికి షర్‌మల్ షేక్ వస్తారట! పైగా, రష్యా నుంచి డైరెక్టు విమాన సౌకర్యాలు ఇక్కడికి ఉన్నాయట! ఈ రష్యన్ యాత్రికుల్లో మగవాళ్ళ కన్నా ఆడవాళ్ళు ఎక్కువ సంఖ్యలో ఉండటం గమనించతగ్గది.రష్యన్ యాత్రికులు తమ సమయాన్ని బాగా తిరుగుతూ, తాగుతూ (రష్యన్ డ్రింక్ వోడ్కా) అక్కడ ఉన్న ఈజిప్షియన్ పోలీసులకు, షర్‌మల్ షేక్ పుర నివాసులకు తల నెప్పిగా ఉంటారుట! అయితే, ఈజిప్ట్ పేద దేశం కావటం, పైగా ఈ రష్యన్ యాత్రికులు విచ్చల విడిగా డబ్బు ఖర్చు పెట్టటం వల్ల ఈ ప్రాంతం ఆర్ధిక పరిస్థితి (local economy) బాగుండటం వల్ల ఎవరూ వీరిని ఏమీ అనరట! ఇంకొక ఆశ్చర్యకరమైన విషయం అహమద్ చెప్పాడు. డబ్బున్న రష్యన్ యువతులు, ముఖ్యంగా పిల్లల తల్లులు కావాలనుకొనే వారు, ఎక్కువ సంఖ్యలో వచ్చి, ఈజిప్షియన్ యువకుల ద్వారా గర్భవతులై, రష్యా తిరిగి వెళ్ళిపోతారట! ఇందులో నిజానిజాలు ఎంతో తెలియకపోయినా ( రష్యా ప్రస్తుత జనాభా తగ్గుదల దృష్ట్యా ఇది నిజం అయ్యే అవకాశాలే ఎక్కువ), ఇటువంటివి కూడా జరిగే అవకాశాలున్నాయని తెలిసి మేం ఆశ్చర్యపోయాం!

కైరో
నాలుగో రోజు ఉదయాన్నే, షర్‌మల్ షేక్ నుంచి విమానంలో ఈజిప్ట్ ముఖ్య పట్టణమైన కైరో చేరుకున్నాం. ఇది చాలా చిన్న ప్రయాణం. ఒక గంటలో కైరోలో ఉన్నాం. అహమద్ ద్వారా ఏర్పాటు చెయ్యబడ్డ ఒక వ్యక్తి వచ్చి మమ్మల్ని ఎయిర్‌పోర్ట్ నుంచి గీజా ప్రాంతంలో ఉన్న ల మెరిడియన్ హొటేల్ కి తీసుకొచ్చాడు. హొటేల్‌కి వస్తుంటే పెద్ద పెద్ద కొండల్లా ఉన్న గ్రేట్ పిరమిడ్స్ దూరంగా కనపడ్డాయి. ప్రపంచ వింతల్లో అతి పురాతనమైన వింతను చూడబోతున్నాం కదా అని సంబరపడ్డాం! హొటేల్‌లో ఉండటానికి కావలసిన ఏర్పాట్లు పూర్తి చేసుకొని మధ్యాహ్నం భోజనం చేసి ఒక గంట విశ్రాంతి తీసుకొని, హొటేల్‌కి దగ్గరగా ఉన్న స్ఫింక్స్ (Sphinx) చూట్టానికి బయలుదేరాం. హొటేల్ నుంచి బయలుదేరినప్పుడు, హొటేల్ లాబీలో ఎవరో ఒకతను నవ్వుతూ పలకరించాడు. సభ్యత కోసం నేను కూడా ఒక చిరునవ్వుతో పలకరించా! నేను అప్పటికి ఆ విషయం మర్చిపోయా! (అన్నట్టు చెప్పటం మరచా! మేము ఈజిప్ట్ వచ్చినప్పటి నుంచి, చాలా మంది నాతో అరబిక్‌లో మాట్లడటానికి ప్రయత్నించే వాళ్ళు! అమానితో ఈ విషయం చెపితే, “లక్కీ! నిన్ను చూడగానే ఇక్కడ అందరూ ఈజిప్షియన్ అనుకుంటారు. నీకు మెడిటెర్రేనియన్ సముద్ర ప్రాంతాల్లో ఉన్న దేశాల వాళ్ళ పోలికలు చాలా ఉన్నాయి!” అంది. అప్పుడు నాకు ఎదురయ్యే ప్రతి ఈజిప్షియన్‌ని పరీక్షగా చూట్టం మొదలు పెట్టా! అమాని మాటల్లో నిజం తెలిసింది. ఏమో, మా పూర్వీకులు ఇక్కడ నుంచి వచ్చిన వాళ్ళేమో!) మరొక ఐదు నిమషాల్లో మమ్మల్ని తీసుకెళ్ళటానికి ఒక మినీ వాన్ వచ్చింది. అందరం సర్దుకొని వాన్‌లో కూర్చోగానే, హొటేల్‌లో నన్ను నవ్వుతూ పలకరించిన వ్యక్తి వచ్చి, డ్రైవర్ పక్కగా ఉన్న ముందు సీట్లో కూర్చున్నాడు. మేమంతా, అతను డ్రైవర్‌కి సంబంధించిన వ్యక్తి అయివుంటాడని సరిపెట్టుకున్నాం! తరవాత తెలిసింది. ఈజిప్ట్ ప్రభుత్వం, అమెరికన్ యాత్రికుల రక్షణ కోసం కొన్ని ప్రత్యేక ఏర్పాట్లు చేస్తుందని – అతను, “మాకు ప్రొటెక్షన్ కోసం, ఒక స్టెన్ గన్‌తో సహా హొటేల్ ద్వారా నియమించబడ్డ సెక్యూరిటీ గార్డ్” అని. అసలు విషయం ఏమిటంటే, హొటేల్‌లో దిగేటప్పుడు యాత్రికులు అమెరికన్ పాస్‌పోర్ట్ ఉన్న వాళ్ళయితే, హొటేల్ యాజమాన్యం వెంటనే ఈజిప్ట్ ప్రభుత్వపు హోం డిపార్టుమెంటుకి తెలియచేస్తుందిట. నలుగురు కంటే ఎక్కువ ఉన్న బృందానికి రక్షణ కోసం ప్రభుత్వ ఖర్చుతో బాడీ గార్డ్‌లను పెట్టాలని నిర్ణయించడం వల్ల, హొటేల్ నుంచి బయటకు వచ్చిన మరు క్షణం నుంచి తిరిగి హొటేల్‌కి వచ్చే దాకా, యాత్రికుల రక్షణ భారం ప్రభుత్వమే భరిస్తుందిట!

పిరమిడ్స్ – స్ఫింక్స్
“మనిషి కాలానికి లోబడి ఉంటే, కాలం పిరమిడ్స్‌కి లోబడి ఉంటుంది” – అరబ్ నానుడి.

మేం స్ఫింక్స్ దగ్గరకి వెళ్ళేసరికి సాయంత్రం ఐదు గంటలయ్యింది. ఆరు గంటలకు “స్ఫింక్స్‌లో ప్రత్యేక ఆకర్షణ అయిన Sound & Lights Show ఇంగ్లీషులో ఉందని – అవి చూడటానికి అందరికీ టిక్కట్లు తీసుకున్నా” నని మా కైరో ట్రావెల్ ఏజంటు చెప్పాడు. పక్కనున్న కొంతమంది యాత్రికులు స్ఫింక్స్ చూట్టానికి మనిషి ఒక్కడికి ధర $25 కొంచెం ఎక్కువే అని అనుకోటం విన్నా! ఇన్ని వేల మైళ్ళ దూరం ప్రయాణించి ఈ ఖర్చుకి వెనకాడటం సరైంది కాదనిపించింది. జీవితంలో ఇటువంటి ప్రపంచ వింతలు చూసే అవకాశం ఎంతమందికి వస్తుంది? ఇలా అనుకుంటూ స్ఫింక్స్ షోలోకి కదిలాం! సుమారు 4,500 సంవత్సరాల క్రితం నిర్మించబడ్డ స్ఫింక్స్ ఇంకా అదే ప్రాంగణంలో ఉన్న గ్రేట్ పిరమిడ్‌గా చెప్పబడిన ఖుఫు పిరమిడ్ – మానవ నిర్మితమైన అతి ప్రాచీన కళాఖండాలు అనటంలో సందేహం లేదు! స్ఫింక్స్ అన్నపదం ప్రాచీన గ్రీకులు ఇచ్చిన పేరు – ఈ విచిత్రమైన ప్రాణికి స్త్రీ తల, సింహం శరీరం, పక్షిలాగా రెక్కలు ఉంటాయి. స్ఫింక్స్‌ని ఒక రకమైన సున్నపు రాయితో చేసారు. భూగర్భ శాస్త్రజ్ఞలు ఉత్తర ఆఫ్రికా సముద్ర ప్రాంతాల్లో 50 మిలియన్ల సంవత్సరాలకు పూర్వం ఏర్పడ్డ Muqqatam Formation ద్వారా సముద్రనీటి భూమి ఉపరితలం పై పేరుకున్న సున్నపు రాయి తో స్ఫింక్స్ ని చేసినట్టు కనుగొన్నారు. మానవనిర్మితమైన రాతి కట్టడాలలో అతి పెద్ద కట్టడంగానూ, అందులో అతి గుండ్రమైన అంచులతో కట్టిన కట్టడం గానూ స్ఫింక్స్‌ని పేర్కొంటారు. ఈ స్ఫింక్స్ శరీరం 72 మీటర్ల పొడవు కలిగి 20 మీటర్ల ఎత్తు కలిగి ఉంది. వాతావరణంలోని తేమ, కాలుష్యం , కోత (eroson) వల్ల ఇప్పటికి కనిపించే స్ఫింక్స్ రూపం చాలా మార్పులు పొందింది. నెపోలియన్ 1798 సంవత్సరంలో ఈజిప్ట్ పర్యటించేసరికి, స్ఫింక్స్ శరీర భాగం పూర్తిగా ఇసుకలో పూడుకుపోయి, ఒక్క తల మాత్రం కనపడుతూ ఉండేదట! అప్పటికి 400 సంవత్సరాలకి పూర్వమే స్ఫింక్స్‌కి ముక్కు పోయిందంటారు. స్ఫింక్స్ ఉన్న ప్రాంగణంలో ఇంకా, Khafre’s causeway, Old Sphinx Temple, Valley Temple of Khafre కూడా ఉన్నాయి.


ఎన్ని ఫొటోలు, టీవీ ప్రోగ్రాములు, వీడియోలు చూసినా, ప్రత్యక్షంగా పిరమిడ్లని చూస్తే కలిగే అనుభూతుల్ని వర్ణించటం కష్టం! ఎవ్వరీ పిరమిడ్‌లని కట్టించినవారు – కట్టిన వారు? ఏ కారణాల వల్ల ఇవి కట్టబడ్డాయి? గ్రేట్ పిరమిడ్ కట్టటానికి ఉపయోగించిన 2.3 మిలియన్ల పెద్ద పెద్ద సున్నపు రాళ్ళని ( ఒక్కొక్క రాయి బరువు 2.5 నుంచి 7 టన్నుల దాకా ఉంటుంది ) ఎక్కడ నుంచి తెచ్చారు? ఎలా తెచ్చారు? ఎన్ని వేల మంది, ఎన్ని సంవత్సరాలు కష్టబడి ఇవి సాధించారు? మానవ నాగరికతకు సాంకేతిక సూత్రమైన చక్రం (wheel) ని కనుక్కోకముందే ఇంత అద్భుతమైన కట్టడాలను ఎలా సాధించారు? ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానాలు ఈ నాటికీ లేవు. గ్రేట్ పిరమిడ్‌గా చెప్పబడిన పిరమిడ్‌లోని రాళ్ళని ఒకదాని పక్క ఒకటి పేర్చుకుంటూపోతే అమెరికా సంయక్త రాష్ట్రాలలోని తూర్పు భాగంలో ఉన్న న్యూయార్క్ నుండి సుమారు 4000 మైళ్ళ దూరంలోని పశ్చిమ తీరాన ఉన్న శాండియాగో వరకూ వెళ్ళి తిరిగి న్యూయార్క్ రావచ్చు! ప్రపంచంలో అతి పెద్ద పిరమిడ్‌గా గా చెప్పబడుతున్న ఖుఫు పిరమిడ్ ఈజిప్షీన్ ఫెరో (మహా రాజు) చియొప్స్ కోసం క్రీస్తు పూర్వం 2500 సంవత్సరంలో కట్టబడింది! కట్టినపుడు 482 అడుగులు ఎత్తైన ఈ పిరమిడ్ కాలక్రమంలో 33 అడుగులు కోల్పోయింది. ప్రాచీన గ్రీకులు ఈ పిరమిడ్‌ని కనుక్కున్న సమయానికే దీనికి 2000 ఏళ్ళ వయస్సు! దీని పక్కనే ఉన్న మరొక పిరమిడ్ చియోప్స్ రాజు కొడుకు ఫెరో చెఫర్న్ ది. దీని ఎత్తు 446 అడుగులు ( కట్టినపుడు ఎత్తు 470 అడుగులు). దీన్ని కొంచెం ఎత్తైన ప్రదేశంలో తెలివిగా కట్టడం వల్ల తండ్రి పిరమిడ్ కన్న కొడుకుదే పెద్ద పిరమిడ్ అనిపిస్తుంది. తండ్రి పై గౌరవంతో కొడుకు పిరమిడ్ చిన్నదిగా కట్టారట!


గీజాలోని పిరమిడ్‌లు చూస్తుంటే, ఏదో తెలియని ఆధ్యాత్మికమైన భావాలు కలగటం మొదలైంది! వీటిని చూస్తూ కొన్ని గంటలు నేను ఒక్కడినే గడపగలననిపించింది! ప్రాచీన ఈజిప్ట్ ఫెరోలు చనిపోయిన కొంత కాలం తరవాత, తిరిగి అదే శరీరంలోకి వారి ఆత్మలు ప్రవేశిస్తాయని పూర్వుల నమ్మిక! అందుకు వీలుగా శరీరం కృశించకుండా మమ్మిఫికేషన్ వల్ల నిలవ (preserve) చేసి, పెద్ద పెద్ద సమాధుల్లో (పిరమిడ్) ఫెరోల శరీరాలను దాచేవారు. మరుజన్మలో జీవితం బాగా సాగటానికి వీలుగా ఎన్నో విలువైన సంపదలను, భోజన సదుపాయం కోసం కావలసిన సరుకులు, చివరకు వైన్ కూజాలు కూడా ఈ సమాధుల్లో దాచేవారు.

ఈజిప్ట్‌లో ఎన్నో పిరమిడ్‌లు ఉన్నాయి. గీజా ప్రాంతమే కాక, గీజాకి దగ్గరలో ఉన్న సక్కారా (పిరమిడ్లు కట్టటం అన్న సాంప్రదాయం మొదలైంది ఇక్కడ కట్టిన మొదటి Step పిరమిడ్ ద్వారానే!), ఇక్కడికి దక్షిణంగా ఉన్న లుక్సర్ ప్రాంతాల్లో ఉన్న వాలీ ఆఫ్ కింగ్స్ – క్వీన్స్ లో ఎన్నో పిరమిడ్లు ఉన్నాయి. ఈ పిరమిడ్లలో ఉన్న సంపదలను దొంగలు ఎత్తుకు పోయినవి ఎత్తుకు పోగా, ఈ నాటికి అందుబాటులో ఉన్న ఈ సంపదలను విలువ కట్టటం అసాధ్యం. లెక్కలేనన్ని పిరమిడ్‌లలో ఉన్న ఫెరోల గురించి అన్నీ ఇక్కడ చెప్పటం కష్టం! ఇద్దరు మహా మహుల గురించి కొన్ని వివరాలిస్తాను!

మొదటిది : ఫెరో రాంసెస్ (II). ప్రాచీన ఈజిప్ట్ సామ్రాజ్య చరిత్రలో ఇతని పేరు చిరస్థాయిగా ఉంటుంది. 90 ఏళ్ళ దాకా రాజ్య పాలన చేసి, అనేక దేవాలయాలకి ఇతర కట్టడాలకి మూలమైన ఈ ఫెరో జనానాలో లెక్క పెట్టలేనంత మంది స్రీలు ఉండేవారట. ఇతని జనానాలో తన సొంత కుమార్తెలు ముగ్గురు, సొంత చెల్లి కూడా ఉండటం బహుశా చరిత్రలో ఇంతకు ముందు తరవాత కూడా ఏ రాజు జనానాలో కూడా జరగలేదేమో! 90 మందికి పైగా సంతానం కొన్ని వందలమంది మనుమలు మనుమరాళ్ళు కలిగిన రాంసెస్‌ను ప్రజలు దైవంగానే కొలిచేవారట! ఇతని మమ్మీ కైరోలోని మ్యూజియంలో భద్రపరచబడి ఉంది. మా కైరో పర్యటనలో ఫెరో రాంసెస్ మమ్మీని చూసాం. జీవించి ఉన్నపుడు ఆరు అడుగులకు పైగా ఉండే ఫెరో రాంసెస్, మమ్మీగా మార్చబడిన తరవాత ఆరు అడుగులకన్న కొంచెం పొట్టిగా కనిపించాడు. ఈజిప్ట్ దేశంలో చాలా చోట్ల ఉన్న ప్రాచీన దేవాలయాల్లో లెక్కపెట్టలేనన్ని ఇతని రాతి విగ్రహాల ద్వారా ఫెరో రాంసెస్ ప్రజల మధ్య ఎటువంటి స్థానం సంపాయించాడో ఊహించవచ్చు. ఇక రెండవ ఫెరో టూటన్‌కామున్ (తేలికగా పలకాలంటే ఈయన పేరు రాజు టట్). 1922 సంవత్సరంలో జరిగిన తవ్వకాల్లో అతి విలువైన సంపదలతో భద్రంగా పొందుపరచబడి ఉన్న టట్ సమాధి ప్రపంచాన్ని ఆశ్చర్యంలో ముంచెత్తి, ప్రాచీన ఈజిప్ట్ నాగరికతను ప్రపంచానికి తిరిగి పరిచయం చేసింది. 19 ఏటనే చనిపోయిన టట్ చావు ఒక మిస్టరీ! ఇతని సమాధిలో దొరికిన వస్తువులు కూడా కైరో మ్యూజియంలో ఉన్నాయి! వాటిని కూడా మేం కైరో మ్యూజియంలో చూసాం.


పపైరస్ (ప్రపంచానికి నైల్ కానుక)
కైరోలో ఉన్న ఒక రోజు ఉదయాన్నే మా ట్రావెల్ ఏజెంటు, ఈజిప్టు ప్రాచీన నాగరికతకు అతి ముఖ్య చిహ్నమైన పపైరస్ (ఒక రకమైన కాగితం) అమ్మే షాపుకి తీసుకెళ్ళాడు. క్రీస్తు పూర్వం 4000 సంవత్సరాలకి పూర్వం కనిపెట్ట బడ్డ ఈ కాగితం తయారుచేసే పద్ధతి అతి రహస్యంగా దాచబడింది. పపైరస్ అన్న కాగితం (మనం మామూలుగా వాడే “పేపర్” అన్న పదం వచ్చింది ఇలానే!) తయారీకి ముడిపదార్ధం “సైప్రస్ పపైరస్” అన్న మొక్క. దిగువ నైల్ నది (నైల్ నది దక్షిణం నుంచి ఉత్తరానికి ప్రవహిస్తుంది. భారత దేశంలోనూ, ఉత్తర అమెరికాలోనూ నదులు ఉత్తరం నుంచి దక్షిణానికి ప్రవహిస్తాయి.) ప్రాంతం, అంటే అలగ్జాండ్రియా దగ్గరగా ఉన్న నైల్ నదీప్రాంతాల్లో విరివిగా పెరిగే ఈ మొక్క రాయడానికి పనికొచ్చే కాగితం తయారీకి మాత్రమే కాకుండా, తాళ్ళు అల్లడానికి, పడవల తయారీలకి కూడా ఉపయోగిస్తారు. కానీ, అతి ముఖ్యమైన ఉపయోగం ఒక్క కాగితం వల్లనే! చిత్రమైన విషయం ఏమిటంటే, కాగితం ప్రాచీన ఈజిప్టు నాగరికతలో ఒక ముఖ్య భాగమైనా, అది తయారుచేసే కీలకమైన వివరాలు రాత పూర్వకంగా ఎక్కడా పొందుపరచలా! అందువల్ల ఈ పపైరస్ తయారీ పూర్వులతోనే అంతరించిపోయింది. 1969 సంవత్సరంలో, పపైరస్ తయారీ అంతమైన దాదాపు వెయ్యి సంవత్సరాల తరవాత, హసన్ రగబ్ అన్న వ్యక్తి పపైరస్‌ను ఈజిప్టులో పునఃప్రవేశం చేయించాడు. ఈజిప్టులో అప్పటికే సైప్రస్ పపైరస్ మొక్క అంతరించటంతో, పొరుగునే ఉన్న సుడాన్ దేశం నుంచి ఈ మొక్క వేళ్ళు సంపాయించి తిరిగి కైరోలో గీజాకి దగ్గరగా ఉన్న జాకబ్ (Jacob) ద్వీపంలో నాటించి పునరుద్ధరించాడు. ఈ నాటికి కూడా ఇది ప్రపంచంలోని మానవ ప్రయత్నంతో తయారుచేయబడ్డ అతి పెద్ద పపైరస్ ప్లాంటేషన్‌గా చెప్పుకుంటారు! రగబ్‌కు తరవాత ఎదురైన సమస్య – ఈ మొక్కలనుంచి కాగితాన్ని ఎలా తయారుచెయ్యటం? మూడు సంవత్సరాలు, రగబ్ అతని కుటుంబ సభ్యుల నిరంతర కృషి వలన పపైరస్ తయారీ మళ్ళీ కనుక్కున్నారు! ఈనాటికీ రగబ్ తరవాత రెండు, మూడు తరాల కుటుంబ సభ్యులు ఈ పపైరస్ తయారీలోని సూక్ష్మాలను ఇంకా పరిశోధిస్తూనే ఉన్నారు.

మేం వెళ్ళిన షాపులో రకరకాలైన పపైరస్‌తో తయారు చెయ్యబడ్డ చిత్రాలు అమ్మకానికి ఉన్నాయి. అతి చక్కగా ఉపయోగించబడ్డ రంగులతో రకరకాలైన చిత్రాలు పపైరస్ పై చిత్రించబడి, అందమైన ఫ్రేములలో షాపంతా అలంకరించబడ్డాయి. షాపులో ఒక పక్కగా పపైరస్ కాగితాన్ని మొక్కలనుండి ఎలా తయారు చేస్తారో వివరంగా చూపించడానికి ఒక అందమైన ఈజిప్షియన్ అమ్మాయి నిల్చుని ఉంది. ఆ అమ్మాయి చెప్పిన దాన్ని బట్టి, పపైరస్‌ని ఇలా తయారు చేస్తారు. సైప్రస్ పపైరస్ మొక్కల నుండి కాండం కొంచెం పెద్దగా, దృఢంగా ఉన్న కాడలను (మనకు తెలిసిన జనప, గోగు కాడలు గుర్తొచ్చాయి) తీసుకొని, వాటికి పైనున్న ఆకుపచ్చని బెరడు తీసి, లోపల ఉన్న దవ్వ (pith)ని తీసి, పొడుగ్గా పల్చని బద్ద (strips) లాగ తీసి ఉంచుతారు. తరవాత వాటిని అతి పల్చగా రేకుల్లాగా నలక్కొట్టి మూడు రోజులు నీటిలో మెత్తగా (pliable) అయ్యేంత వరకు నానబెడతారు. తరవాత వీటిని సరైన పొడుగుకి కోసి, ఒక పల్చని మెతక గుడ్డపై పరుస్తారు. ఈ బద్దలని కొన్ని నిలువుగాను, మరి కొన్ని అడ్డంగాను పెట్టి, ఖాళీ స్థలం లేకుండా, ఒక చదరంగం లాంటి గడిని తయారు చేస్తారు. దాని పైన మళ్ళీ ఒక సన్నటి గుడ్డను కప్పి, వీటిని ఒక దానికి మరొకటి బాగా అతుక్కునేట్లు గట్టిగా నొక్కి ఉంచుతారు. ఈ మొక్కలో ఉన్న ఒక రకమైన జిగురు పదార్ధం వల్ల, ఇవన్నీ ఒకదానికి మరొకటి అతుక్కొని, ఒక పల్చని కాగితంలాగా తయారవుతుంది. ఈ కాడల్లో ఉన్న తేమ పూర్తిగా పోయేవరకు, వీటిని నొక్కిపెట్టి ఉంచి పపైరస్ తయారీ పూర్తి చేస్తారు!


ఈజిప్ట్‌లో రైలు ప్రయాణం
కైరోలో చూద్దామనుకున్నవన్నీ చూసిన తరవాత, ఈజిప్ట్‌లో దక్షిణ ప్రాంతంలో ఉన్న అతి పెద్ద పట్టణమైన అస్వాన్ చేరుకోటానికి కైరో నుంచి రైలులో వెళ్ళాలని మా ప్లాన్. ఈజిప్ట్‌లో అన్ని ప్రాంతాల్లోకి నైల్ నది అస్వాన్ దగ్గర అత్యంత అందంగా ఉంటుంది. కైరో నుంచి అస్వాన్ దాదాపు 900 కిలోమీటర్లు దూరం. నాకు ఆంధ్రాలో బాగా అనుభవమైన హైదరాబాద్-విశాఖపట్నం రాత్రి పూట రైలు ప్రయాణం లాగ, కైరోలో బయలుదేరి ఒక రాత్రి అంతా ప్రయాణిస్తే, ఉదయానికి అస్వాన్ చేరుకోవచ్చు! మేం అలాగే వెళ్ళాలని ముందే ప్లాన్ చేసుకున్న ప్రకారం, కైరోలో రాత్రి 8 గంటలకి రైల్లో బయలుదేరాం. ఈజిప్ట్ దేశానికి ఎక్కువ ఆదాయం వచ్చేది టూరిజం ద్వారానే! అందుకని దేశంలో చాల చోట్ల యాత్రీకుల కోసం సౌకర్యాలు చక్కగా ఏర్పాటు చేసారు. మేం అందరం ఒక కూపేలో ఇద్దరు చొప్పున నాలుగు పక్క పక్క కూపేల్లో సర్దుకున్నాం. ఆ రాత్రి భోజనం రైల్లోనే చేశాం. ఇక్కడ కొంచెం ఈజిప్ట్ భోజనం గురించి చెప్పడం అవసరం! శనగ పిండితో చేసిన వడలు (ఫలాఫల్ అంటారు Falafel), నువ్వుల నూనె పెరుగు కలిపి చేసిన చట్నీ (తహిని అంటారు Tahini), వంకాయ – ఉల్లిపాయలు – టొమేటోలతో చెసిన ఒక కూర (ముసాక అంటారు Moussaka), ఒక రకమైన పెసలు ఉల్లిపాయలు కలిపి చేసిన అన్నం (Egyptian Rice), లెబనీస్ చపాతీలు ఆ రాత్రి మా భోజనంలో కొన్ని పదార్ధాలు. మాంసాహరులకు ముఖ్యంగా దొరికేవి లాంబ్ (అరబ్ దేశాల్లో లాంబ్ చాలా ఇష్టంగా తినే మాంసాహారం) తరవాత చికెన్. మా భోజనాలు అన్నీ అయిన తరవాత, రైల్లోనే ఉన్న ఒక రెష్టరెంట్‌లో ఈజిప్ట్‌లో ప్రసిద్ధమైన అరాక్ (భోజనం తరవాత తాగే మద్య పానీయం) తాగాం! అనుకోకుండా అక్కడ ఉన్న అమెరికన్ యాత్రికులతో మాట్లాడుతుంటే వాళ్ళు కూడా ఆష్టిన్, టెక్సస్ నుంచేనని తెలుసుకొని ఆశ్చర్యపోయాం! కబుర్లన్నీ చెప్పుకొని పడుకునే సరికి రాత్రి 12 దాటింది. పొద్దున్నే నిద్ర లేచేసరికి ఆరు గంటలయింది. ఒక్క నిమషం ఎక్కడ ఉన్నానో తెలియలా! రైలు కిటికీ గుండా చూస్తే చక్కని పొలాలు, తోటలు కనపడ్డాయి. హైదరాబాద్ నుంచి విశాఖపట్టణం రైలులో వెడుతుంటే, రాజమండ్రి దాటిన తరవాత, కడియం ప్రాంతాల్లో ఎంతో అందమైన ప్రకృతిని చూస్తున్నానా అనిపించి, ఒక్క క్షణం నేను ఆంధ్రాలో ఉన్నట్టనిపించింది. రైలు అస్వాన్ చేరేసరికి ఉదయం 10 గంటలు దాటింది. రైల్ ష్టేషన్ నుంచి మేం వెళ్ళవలసిన క్రూజ్ బోటు చాలా దగ్గర. ఒక గంటలోపు మేం అందరం క్రూజ్ బోటులో మా గదుల్లోకి చేరుకున్నాం!

నైల్ నది
ఈజిప్ట్ గురించి వివరాలిస్తున్నప్పుడు, నైల్ నది గురించి చెప్పకపోతే అది సంపూర్ణం కాదు. నైల్ నది ఈజిప్ట్ దేశానికి గుండె వంటిది. చిన్నప్పుడు ఎప్పుడో నైల్ నది ఈజిప్ట్ నాగరికతకు మూలం అని చదువుకున్నా, మా ఈజిప్ట్ యాత్ర జరిగే దాకా అది ఎంత నిజమో నాకు అనుభవంలోకి రాలేదు. ప్రపంచంలో అతి పొడవైన నదిగా పేరుపొందిన నైల్ నది మొత్తం 6600 కిలోమీటర్ల పొడవులో, ఈజిప్ట్‌లో ప్రవహించేది 1500 కిలోమీటర్లు మాత్రమే. ఎక్కడో ఈజిప్ట్‌కి దక్షిణంగా ఉన్న విక్టోరియా సరస్సులో పుట్టి, సుమారు 8 దేశాల గుండా ప్రవహించి, ఈజిప్ట్‌లో ఉత్తరంగా ఉన్న మెంఫిస్ దగ్గర పాయలుగా విడిపోయి, మెడిటెర్రేనియన్ సముద్రంలో కలుస్తుంది. ఈజిప్ట్‌లో దక్షిణంగా ఉన్న అతి పెద్ద పట్టణమైన అస్వాన్ సమీపంలో ఉన్న నాసర్ సరస్సులో 80వ దశాబ్దంలో కృత్రిమంగా నిర్మించబడ్డ ఆనకట్ట వల్ల ఈజిప్ట్ దేశస్తులు ప్రతి ఏటా భయపడే అతి పెద్ద ప్రమాదమైన నైల్ వరదలు ఆపబడ్డాయి. పొడవులో అతి పెద్ద నది అయినా, నైల్ నది వెడల్పులో మాత్రం చిన్నదే! కొన్ని కొన్ని చోట్ల, నైల్ నది వెడల్పు, అర కిలోమీటరు కూడా ఉండదు. నైల్‌తో పోలిస్తే, గోదావరి నది రాజమండ్రి దగ్గర మూడు కిలోమీటర్ల కన్న ఎక్కువే పొడవు కదా! ఈజ్ఇప్ట్‌లో వర్షపాతం అతి తక్కువ కాబట్టి, నైల్ నది నీరు ఈజిప్ట్ ప్రజల జీవనాధారం! ఒక ఒడ్డునుంచి చూస్తే ఆవలి ఒడ్డు సుబ్భరంగా కనపడుతుంది. అంతే కాదు! చాలాచోట్ల, ఒడ్డుని ఆనుకుని చిన్న చిన్న మొక్కలు, గడ్డి పెరుగుతాయి. మరి కొన్ని చోట్ల ఒక పది మీటర్లు ఒడ్డు నుంచి బయటకు వస్తే, ఇసుక పర్రలతో, ఎడారి మొదలవుతుంది. ఈజిప్ట్ లోని పిరమిడ్‌లు అన్నీ, నైల్ నది పశ్చిమ తీరం పైనే కట్టడం గమనించ తగ్గది. ఇందుకు కారణం, ప్రాచీన ఈజిప్ట్ నాగరికతలో ముఖ్యమైన దేవత సూర్యుడు. (“రా” అని పిలుస్తారు) సూర్యాస్తమయం పశ్చిమాన జరుగుతుంది కాబట్టి, పిరమిడ్‌లు కూడా పశ్చిమాన్నే కట్టాలన్న సాంప్రదాయం వచ్చింది. మా నైల్ నదిపై క్రూజ్ విహారం అస్వాన్ నుంచి 90 కిలోమీటర్లు ఉత్తరంగా ఉన్న లుక్సర్ అన్న ఊరికి. ఇలా నైల్ నదిపై విహారం నాలుగు రోజులు (మూడు రాత్రులు). ఈ ప్రయాణంలో బోలెడన్ని ప్రాచీన దేవాలయాలు చూసాం. అన్ని దేవాలయాలు తూర్పు ఒడ్డున ఉన్నాయి, వాలీ ఆఫ్ కింగ్స్, క్వీన్స్ (ఇక్కడ ప్రాచీన ఈజిప్ట్ రాజు-రాణీల సమాధులున్నాయి) అన్నీ పశ్చిమతీరం వెంబడి ఉన్నాయి.


అస్వాన్ నుంచి లుక్సర్ దాకా
ఈజిప్ట్ యాత్రా విహారం కోసం వచ్చిన వాళ్ళు, నైల్ అందాలను, నది పొడవునా ఉన్న లెక్కపెట్టలేనన్ని ప్రాచీన దేవాలయాలను, శిధిలాలను చూడకుండా వెళ్ళరు! అలా చూడాలంటే, అస్వాన్ నుంచి లుక్సర్ దాకా ఉన్న 90 కిలోమీటర్ల దూరం మోటారు బోటులో ప్రయాణం చాలా వీలుగా ఉంటుంది. మేం అలానే చేసాం! ఇది నాలుగు రోజులు (మూడు రాత్రులు). ప్రాచీన ఈజిప్ట్ నాకరికతలో ముఖ్యమైనవి రకరకాలైన దేవతలు, వారికి కట్టిన దేవాలయాలు, వాటిలో ప్రపంచంలో అతి ప్రాచీన భాషల్లో ఒకటయిన ఈజిప్షియన్ హైరోగ్లిఫ్స్ (Egyptian Hieroglyphs) లో రాయబడ్ద రాతలు. ఈ ప్రయాణంలో నైల్ నదికి తూర్పు తీరాన, అస్వాన్ (Aswan), కొమొంబో (Kom Ombo), లుక్సర్ ((Luxor), కార్నాక్ దేవాలయం (Karnak Temple) ఉన్నాయి. పశ్చిమ తీరం వెంబడి ఎడ్పు (Edfu), ఎస్న (Esna), వాలీ ఆఫ్ కింగ్స్ (Valley of Kings), వాలీ అఫ్ క్వీన్స్ (Valley of Queens) ఉన్నాయి. ఒకటి, రెండు దేవాలయాలు చూడగానే, వాటిల్లో ఉన్న వివరాలు, వాటి కథల సమాచారాలతో ఉక్కిరి బిక్కిరి అవుతాం! అంతే కాకుండా, ఒకటి-రెండు దేవాలయాలు చూసిన తరవాత, మిగిలిన దేవాలయాలు ఇంతకు ముందు చూసిన దేవాలయాల్లాగే ఉన్నట్లు అనిపించటంతో ఏ దేవాలయం దేనికి ప్రసిద్ధమో మరిచిపోతాం! విదేశీయులు భారతదేశానికి యాత్రలకి వచ్చినపుడు, మన దేవాలయాలని, ప్రాచీన శిధిలాలను చూసి ఇలాంటి అనుభూతులకే గురి అవుతారనిపించింది. చాలా దేవాలయాల్లో, అనేక రకాలైన జంతువులను కూడా “మమ్మీ”ల క్రింద మార్చి భద్రపరచారు.


ఇందాకా చెప్పుకున్నట్టు, పశ్చిమ తీరంలో ఉన్న ప్రాచీన రాజు-రాణీల సమాధులు తప్పని సరిగా చూడవలసిందే! ఇక్కడ ముఖ్యంగా చూడవలసినవి, ఈ పిరమిడ్‌ల లోపలి గోడలపై చిత్రించిన అనేక రకాలైన చిత్రాలు, అందమైన నగిషీలతో మలచబడ్డ బొమ్మలు, శవపేటికల. అంతే కాకుండా, పిరమిడ్‌ల నిర్మాణంలో చూపించిన నైపుణ్యం మరువ లేనివి. ( ఇక్కడ ఒక ముఖ్య విషయం గమనించాలి! మేం చూసిన సమాధులు {పిరమిడ్స్} అన్నిటిలోనూ ఫోటోలు తీయటం నిషేధం! ఒక యాత్రీకుడు తాను ఎవరికీ తెలియకుండా తెలివిగా ఫోటో తీస్తున్నాననుకొని, మేం చూస్తుండగానే, అక్కడ ఉన్న ఒక సెక్యూరిటీ గార్డ్ కంటబడ్డాడు! వెంటనే, సెక్యూరిటీ గార్డ్ ఆ యాత్రికుడి నుంచి కెమేరా లాక్కొని తిరిగి ఇవ్వలేదు!) మా క్రూజ్ గైడు చెప్పిన దాని బట్టి, ఈజిప్ట్ ప్రభుత్వం ఇప్పటికీ కొత్త కొత్త సమాధులని తవ్వకాల ద్వారా కనుక్కుంటూనే ఉన్నారట! ఇప్పటి దాకా మేము చూసిన వాటికే మాకు మతి పోతుంటే, ముందు ముందు కనుక్కోబోయే విషయాలు ఇంకెన్ని ఉంటాయో అని తలచుకుని ఆశ్చర్యపోయాం!


పగలల్లా బోటులో ప్రయాణం, మరి ప్రయాణం లేకపోతే బోట్ ఆపి అక్కడక్కడ దేవాలయాలు, ఇతర యాత్రా స్థలాలు చూట్టం. మరి ప్రతి రాత్రీ బోటులో ఏదో ఒక విందు ఉండేది. ఒక రాత్రి, ఈజిప్ట్‌లో ప్రసిద్ధమైన బెల్లీ డాన్స్ (Belly Dance) ఏర్పాటు చేసారు. బెల్లీ డాన్స్ ఈజిప్ట్ ప్రాంతాల్లో ప్రసిద్ధమైన ప్రాచీన నృత్యం. మన హిందూ సాంప్రదాయంలో స్త్రీలు బొడ్డు చూపించకుండా బట్టలు వేసుకుంటారుకదా, ఈ బెల్లీ డాన్స్ అసభ్యంగా ఉంటుందేమో అనుకున్నా! నిజానికి ఈ డాన్స్ ఎటువంటి అసభ్య ప్రదర్శన లేకుండా ఉండే నృత్యం! కానీ నాకు ఎందుకో, ఈ బోట్ లో చూసిన నృత్యం అంత బాగా నచ్చలా. మా తిరుగు ప్రయాణంలో షర్‌మల్ షేక్‌లో చూసిన బెల్లీ డాన్స్ నాకు బాగా నచ్చింది. బెల్లీ డాన్స్ ప్రస్థుతం ఈజిప్ట్‌లో అంతరించి పోతున్న కళ అని అమానీ చెప్పింది. మరొక రాత్రి జల్లబియ (Jallabiya) విందు ఏర్పాటు చేసారు. జల్లబియ అంటే, శరీరం పైనుంచి క్రింద వరకు, అతుకుల్లేకుండా, ఒకే గుడ్డతో చేసిన డ్రెస్. ఇది ఈజిప్షియన్‌ల జాతీయ డ్రెస్. ఈజిప్ట్‌లో సంవత్సరం పొడుగునా ఉండే మండే ఎండ నుంచి శరీరం కాపాడుకోటానికి ఇటువంటి బట్టలే సరిపోతాయి. మేం పెద్ద వాళ్ళమే కాకుండా, చిన్న పిల్లలకి కూడా సరి అయిన జల్లబియలు కొనుక్కుని విందుకి వెళ్ళాం!


మా ఈజిప్ట్ యాత్రలో మరి కొన్ని పరిశీలనలు ఇవి. మేం ఎక్కడకు వెళ్ళినా, నాతో అంతా అరబిక్‌లో మాట్లాడటానికి ప్రయత్నించేవారని ముందే చెప్పాను కదా! నా మొఖంలో అరబిక్ తెలిసిన ఛాయలేవీ కనపడక పోవటంతో, వెంటనే నేను భారతీయడ్నని గుర్తు పట్టామని చెప్పటానికి “ఇండియా” అనేవారు. భారతీయుల్లో ఒకే ఒక వ్యక్తి ఈజిప్ట్ దేశస్థులందరికీ పరిచయస్థుడు. అతను ప్రముఖ హిందీ నటుడు అమితాబ్ బచ్చన్. నాతో మాట్లాడిన ఒకళ్ళిద్దరు ఈజిప్షియన్‌లు మాత్రం మహాత్మా గాంధీ పేరు చెప్పగలిగారు! కైరో నుంచి ఫెరో రాంసెస్ రాజ్యానికి ముఖ్య పట్టణమైన మెంఫిస్ వెడుతుంటే, చిన్న పిల్లలు నైలు నదికి సంబంధించిన పిల్ల కాలువల ఒడ్డున గాడిదలపై ఆడుకుంటూ కనపడ్డారు. కోనసీమ పరిచయం ఉన్న తెలుగు వారికి కళ్ళకి గంతలు కట్టి ఇక్కడ వదిలేస్తే, కోనసీమలో ఉన్నామన్న ఆలోచన తప్పకుండా వస్తుందనిపించింది. ఒకటే తేడా, మన వైపు పిల్లలు గేదెలమీద తిరుగుతూ ఆడుతుంటే, ఇక్కడి పిల్లలు గాడిదల మీద ఎక్కి ఆడుకుంటారు!

తిరిగి షర్‌మల్ షేక్
నైల్ నది పై క్రూజ్‌లో ఆఖరి మజిలీ లుక్సర్. నాలుగు రోజుల క్రూజ్‌లో అఖరు రోజు లుక్సర్‌లో గడిపి ఆ రోజు రాత్రి విమానంలో తిరిగి షర్‌మల్ షేక్ చేరుకున్నాం. మా తిరుగు ప్రయాణంలో జెనీవా వెళ్ళటానికి మరొక రోజు మిగలటంతో, షర్‌మల్ షేక్‌లో మళ్ళీ ఒక రోజు గడిపాం. ఈ సారి అందరం సముద్రం ఒడ్డునే పారా సైలింగ్ (Parasailing) లాంటివి చేస్తూ రోజంతా గడిపాం.

తిరుగు ప్రయాణం
మా తిరుగు ప్రయాణం రోజు పొద్దున్నే నాలిగింటికి లేచి, అందరం తయారయి, సామాన్లతో పాటు ఆరు గంటలకల్లా ఎయిర్‌పోర్ట్‌లో ఉన్నాం. అన్ని పనులూ పూర్తి చేసుకొని విమానంలో కూర్చున్న తరవాత, ఎందుకో ప్రముఖ భాషా సేవకుడు, మహామహోపాధ్యాయ స్వర్గీయ శ్రీ తిరుమల రామచంద్ర గారి ఆఖరి రచన, బహుళ ప్రజాదరణ పొందిన రచన,”హంపీ నుంచి హరప్పా దాకా” పుస్తకంలో ఆఖర్న ఉదహరించిన ఈ క్రింది శ్లోకం గుర్తొచ్చింది.

యస్తు సంచరతే దేశాన్
యస్తు సేవేత పండితాన్
తస్య విస్తారితా బుధిః
తైల బిందు రివాంభసి
(ఎవరు దేశాలు తిరుగుతారో, ఎవరు పండితులను సేవిస్తారో, వారి బుద్ధి నీటిలో పడిన నూనె సెక్కలా విస్తరిస్తుంది!)

ఎక్కడో ఆంధ్రదేశంలో ఒక పల్లెటూర్లో పుట్టి, కొన్ని వేల మంది ప్రవాస ఆంధ్రుల్లాగే అమెరికా దేశం వచ్చి, పదిహేను సంవత్సరాలు అమెరికాలో ఉండి, వృత్తిరీత్యా ఫ్రాన్స్‌లో మూడేళ్ళు గడిపి, అమెరికా, యూరప్ అంతా చూసాను. ఇప్పుడు ఇలా ఈజిప్ట్ చూడటం జరిగింది కదా! ఇన్ని దేశాలు చూడటం వల్ల నా బుద్ధి ఏమైనా వికసించిందా లేదా అని ఆలోచిస్తూ, రెండు వారాల ప్రయాణ బడలిక వల్ల నిద్రలోకి జారుకున్నా!
-------------------------------------------------------
రచన: విష్ణుభొట్ల లక్ష్మన్న, 
ఈమాట సౌజన్యంతో