శ్రీకృష్ణ స్తుతి

సాహితీమిత్రులారా!

శ్రీ మోహన్‌లాల్ శర్మ పాండే గారి నతితతి అనే గ్రంథం నుండి శ్రీకృష్ణ స్తుతి ఆదివర్ణావృత్తి చిత్రంగా కూర్చబడినది.

కాళిందీకూలకేలిః కురుకులకదనః కాననే కామ్యకుంజే

కేకాభిః కీర్త్యమానః కలితకరుణయా కుంజరం కాంతకాయమ్ |

కుర్వన్ క్రీడన్ కదంబే కనకకటకకృత్కింకిణీక్వాణకాంతః

కృష్ణః కల్యాణకారీ కలయతు కుశలం కేశవః కంసకాలః || 1 ||

అన్వయము (అన్వయః):

కాళిందీకూలకేలిః, కురుకులకదనః, కామ్యకుంజే కాననే కేకాభిః కీర్త్యమానః, కలితకరుణయా కుంజరం కాంతకాయం కుర్వన్, కనకకటకకృత్ కింకిణీక్వాణకాంతః, కదంబే క్రీడన్, కంసకాలః, కల్యాణకారీ చ కేశవః కృష్ణః కుశలం కలయతు.

వ్యాఖ్య (ప్రతిపదార్థము):

·         కాళిందీకూలకేలిః = యమునా నది తీరమున బంతి ఆట మొదలైన

                            క్రీడలయందు తత్పరుడైనవాడు.

·         కురుకులకదనః = కౌరవ వంశమును నాశనము చేసినవాడు.

·         కామ్యకుంజే = అందమైన లతలతో నిండిన పొదరిండ్లయందు.

·         కాననే = అడవిలో.

·         కేకాభిః = నెమలి కూతలతో.

·         కీర్త్యమానః = కొనియాడబడేవాడు (నెమలి పించాన్ని తలపై 

                        ధరించడం వల్ల నెమళ్లచే కీర్తించబడేవాడు).

·         కలితకరుణయా = ఉదయించిన అపారమైన కరుణతో.

·         కుంజరమ్ = మొసలిచే పీడించబడిన గజేంద్రుడిని.

·         కాంతకాయమ్ = సుందరమైన (దివ్యమైన) శరీరము కలవానిగా.

·         కుర్వన్ = చేయుచు (రక్షించుచు).

·         కనకకటకకృత్-కింకిణీ-క్వాణకాంతః = బంగారు కంకణములు, 

         గజ్జెల సవ్వడితో మనోహరమైన దర్శనమిచ్చువాడు.

·         కదంబే = కదంబ వృక్షముపై.

·         క్రీడన్ = దూకడం మొదలైన పనులతో ఆడుకునేవాడు.

·         కంసకాలః = కంసుని అంతమొందించినవాడు.

·         కల్యాణకారీ = శుభములను కలిగించువాడు.

·         కేశవః = అందమైన కేశములు (ముంగురులు) కలవాడు.

·         కృష్ణః = వసుదేవుని కుమారుడైన శ్రీకృష్ణుడు.

·         కుశలమ్ = క్షేమమును (యోగక్షేమములను).

·         కలయతు = ప్రసాదించుగాక (చేయుగాక).

వ్యంజనములలో మొదటి అక్షరమైన 'క' తో కావ్యం ఆరంభమైంది. 'కః' అనే శబ్దానికి - విధాత (బ్రహ్మ), విష్ణువు, కామదేవుడు, అగ్ని, వాయువు, యముడు, సూర్యుడు, ఆత్మ మరియు ఆనందం అని అర్థాలు ఉన్నాయి. ఈ అక్షరము ఆత్మ పరబ్రహ్మ వరకు వ్యాపించి ఉంది. అంతా ఇందులోనే ఉంది. ప్రపంచంలో దీనికి మించి ఏదీ లేదు. కవి కేశవుని ఆశీర్వాదాత్మక స్తుతితో రక్షణను కోరుకున్నారు — "సర్వే భవంతు సుఖినః, సర్వే సంతు నిరామయాః". సంపూర్ణ విశ్వం మంగళకరంగా ఉండాలని అభిలషించారు.

ఆర్యవర్తపు పవిత్ర నది కాళింది (యమున) తీరాన కేళి (రాసలీలాది క్రీడలు) చేసే యశోదానందనుడు, ఆయుధం పట్టకుండానే కౌరవ కులాన్ని వినాశనం చేసినవాడు, అడవిలోని పొదరిండ్లలో నెమళ్ల ధ్వనుల ద్వారా కీర్తించబడేవాడు, కరుణతో గజేంద్రుడికి దివ్య స్వరూపాన్ని ప్రసాదించినవాడు, కదంబ వృక్షాల నీడన అనేక క్రీడలు ఆడేవాడు, బంగారు కంకణాలలోని చిరుగంటల సవ్వడితో మనోహరంగా కనిపించేవాడు, కంస సంహారి అయిన శ్రీకృష్ణుడు (కేశవుడు) — ఆ పరబ్రహ్మ మీ అందరి యోగక్షేమాలను చూడుగాక.