చిత్రకవితా ప్రపంచం

 

మాతృకావిలాసంలోని ఏకాక్షరనిఘంటువు - 16

సాహితీమిత్రులారా!

మాతృకావిలాములోని ఏకాక్షరనిఘంటువు తరువాయి భాగం ..

శశాశీశీశుశూశేశైశోశౌశంశః ॥ 30 ॥

అథ శాదేః । శః శరణ్యశ్శవః శంభుః శా గౌరీ కమలాలయా ॥

శిః పక్షీ శీశ్చ సౌభాగ్యం శిశుః శుః శీకరో వలః ॥ 91 ॥

శూః శూద్రః శేః శిరీషోऽగః శైః స్మృతో ధుంధుహా నృపః ॥

శోర్దోషః శౌః శిశుః శంఖః శం సుఖం శరణం వపుః ॥ 92 ॥

శః ప్రాగుక్తోऽపి శమకః శమీ శాంతజనాలయ్యః ॥

·         శ: శరణు ఇవ్వదగినవాడు, శవము, శివుడు (శంభుః).

·         శా: పార్వతి (గౌరీ), లక్ష్మి (కమలాలయా).

·         శి: పక్షి.

·         శీ: సౌభాగ్యము, శిశువు.

·         శు: నీటి తుంపర (శీకరము), బలము.

·         శూ: శూద్రుడు.

·         శే: శిరీష వృక్షము, పర్వతము (అగః).

·         శై: ధుంధుహుడు అనే రాజు.

·         శో: దోషము.

·         శౌ: శిశువు, శంఖము.

·         శం: సుఖము, శరణు, శరీరము (వపుః).

·         శః: శాంతిని కలిగించేవాడు, శమీ వృక్షము, శాంత పురుషుల నివాసము.

---

షషాషిషీషుషూషేషైషోషౌషంషః ॥ 31 ॥

అథ షాదేః । షొ బాలః పాదహీనో నా వహ్నిః సూర్యో రణః కణః ॥ 93 ॥

పరిఖా షా ఖరీ షా వా షిః శంఖో వర్తులః స్మృతః ॥

షీః పుత్రః షుః ఖురః ప్రోక్తః షూః సోమో మ్లేచ్ఛ ఏవ చ ॥ 94 ॥

షేః సార్థః షైః స్వరః పారః షోర్దేహో మలినో జనః ॥

షౌః ఖట్వా ధరణీ బుద్ధిః షం సస్యం మధు ధారణమ్ ॥ 95 ॥

షః ప్రాగుక్తోऽపి స్వాపోऽథ గతిశీలో గవీశ్వరః ॥

·         ష: బాలుడు, కాలు లేనివాడు, అగ్ని, సూర్యుడు, యుద్ధము, కణము.

·         షా: అగడ్త (పరిఖా), ఆడగాడిద (ఖరీ).

·         షి: శంఖము, గుండ్రని వస్తువు.

·         షీ: పుత్రుడు.

·         షు: గుర్రపు గిట్ట (ఖురము).

·         షూ: చంద్రుడు, మ్లేచ్ఛుడు.

·         షే: గుంపు (సార్థః).

·         షై: స్వరము, అవతలి తీరము (పారః).

·         షో: శరీరము, మలినమైన వ్యక్తి.

·         షౌ: మంచము (ఖట్వా), భూమి, బుద్ధి.

·         షం: పంట (సస్యము), తేనె (మధు), ధారణ.

·         షః: నిద్ర (స్వాపః), వేగంగా వెళ్లేవాడు, ఎద్దు (గవీశ్వరః).